Μνήμη, πνευματικότητα, Ολοκαύτωμα, αποικιοκρατία και ο σύγχρονος, «ασταθής» κόσμος: πέντε δοκίμια που κυκλοφόρησαν πρόσφατα πραγματεύονται με πρωτότυπο τρόπο και ανατρεπτική ματιά, αλλά και ασυνήθιστα θέματα. Στην κεντρική εικόνα, το έργο «Το χέρι του Homo Faber» του γλύπτη Θόδωρου.
Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου
Το πνεύμα και το τέρας (εκδ. Δώμα) του Δημήτρη Καράμπελα
Η φύση του ανθρώπου είναι αντιφατική, η «ουσία» του μια κατασκευή από αντιθέσεις. Εντός μας υπάρχει μια μυστηριώδης επικράτεια, κάπου ανάμεσα στην αλήθεια και τη ζωή, ανάμεσα στο υπερβατικό στοιχείο και την πραγματικότητα, η επικράτεια της πνευματικότητας.
Αυτά τα άγνωστα νερά χαρτογραφεί ο Δημήτρης Καράμπελας στο δοκίμιό του, έχοντας ως οδηγούς φιλοσόφους και στοχαστές, αλλά και συγγραφείς και κινηματογραφιστές. Ο Σεκούνδος, η Χάνα Άρεντ, ο Χέρμαν Μέλβιλ και ο Ντέιβιντ Λιντς ανοίγουν δρόμους…
Η λευκή σκέψη (μτφρ. Άγγελος Μουταφίδης, εκδ. Αντίποδες) του Λιλιάν Τυράμ
Το να είσαι λευκός δεν αφορά μόνο στο δέρμα, αλλά πολύ περισσότερο, έχει να κάνει με τον τρόπο και το σύστημα σκέψης, το συλλογικό φαντασιακό, την οργάνωση του πολιτισμού και την κατασκευασμένη «κανονικότητα».
Ο άλλοτε σπουδαίος ποδοσφαιριστής Λιλιάν Τυράμ διερευνά την ιστορία της συγκρότησης της «λευκής ταυτότητας», με αναφορές στην Αρχαιότητα, τον Διαφωτισμό και ασφαλώς, την Αποικιοκρατία, μιλώντας για τη διαμόρφωση των προνομίων και του καθημερινού ρατσισμού, πάντοτε με νηφάλιο τρόπο.
Μανιφέστο του σκότους (μτφρ. Ελένη Μπούρου, εκδ. Oposito) του Γιόχαν Εκλέφ
Στην παράδοση το «φως» λογίζεται ως ένα θετικό σύμβολο, ενώ το «σκοτάδι» ως αρνητικό. Ίσως χρειάζεται να αναθεωρήσουμε ριζικά, μιας και το οικοσύστημα του πλανήτη μας βασίζεται και στα δύο, στις εναλλαγές μεταξύ τους.
Στο πρωτότυπο μανιφέστο του ο συγγραφέας μάς καλεί να βυθιστούμε στο σκοτάδι, αποκτώντας με αυτόν τον τρόπο τη γνώση: παρουσιάζει τη νύχτα ως οικολογικό θώκο, αναλύει τη δραστηριότητα της χλωρίδας και της πανίδας κάτω από το φεγγάρι, και γενικώς, μιλά για τις απαραίτητες για τη ζωή διεργασίες που παίρνουν μπρος όταν δύει ο ήλιος και χάνεται το φως.
Οδηγός επιβίωσης για τον 21ο αιώνα (εκδ. Athens voice books) του Ρωμανού Γεροδήμου
Πώς μπορούμε να παραμείνουμε σώοι και δημιουργικοί στον 21ο αιώνα, με την τεράστια διάσπαση προσοχής που σημειώνεται, την άνοδο της Τεχνητής Νοημοσύνης, που φαίνεται να έχει επιφέρει τον θάνατο της εμπειρίας και της φαντασίας, σε ένα ρευστό παγκόσμιο σκηνικό, με απρόβλεπτες εξελίξεις και την απειλή της κλιματικής κρίσης ως δαμόκλειο σπάθη;
Ο Ρωμανός Γεροδήμος, Καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής και Επικοινωνίας, παρουσιάζει μια μέθοδο, με «θεωρία», εξιστορήσεις και δεδομένα, αλλά και «βήματα», ώστε να διαφυλάξουμε την παραγωγικότητα και την ψυχική μας υγεία σε δύσκολους καιρούς.
Φλοιοί (μτφρ. Ρίκα Μπενβενίστε, εκδ. Αντίποδες) του Ζωρζ Ντιντί-Ουμπερμάν
Πώς συνδέονται μερικά κομμάτια φλοιού σημύδας με τη γραφή, τη μνήμη και το Ολοκαύτωμα; Πώς μπορεί μια σειρά από φωτογραφίες να συνθέσει ξανά το παρελθόν;
Μια περιήγηση στον τόπο μνήμης του Άουσβιτς και, ταυτόχρονα, ένα ταξίδι στον χρόνο, από τον διακεκριμένο Γάλλο φιλόσοφο και ιστορικό τέχνης. Ακόμα κι η ανθισμένη φύση αποτελεί υπενθύμιση της εκατόμβης…
* Ο ΣΟΛΩΝΑΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
