alt

Της Κικής Δημουλά

Δεν είμαι ομιλήτρια, είμαι παρουσιάστρια του δικού μου εγκάρδιου χαιρετισμού, προς την αποψινή εκδήλωση που τιμά τον Θανάση Βαλτινό, αλλά για να μη λέμε μισές αλήθειες, και ο Βαλτινός τιμά με το παραπάνω αυτό που του αφιερώνεται απόψε, και το δικαιώνει. Ας θεωρηθεί, λοιπόν, η παρουσία μου, κάτι σαν το κούρντισμα των μουσικών οργάνων πριν τη συναυλία ή ακόμα σεμνότερα, σαν τους ξηρούς καρπούς που συνοδεύουν το προσφερόμενο ποτό πριν το εκλεκτό δείπνο. 

Άφησα τελευταία, ως βαρύ πυροβολικό τη στενή σχέση μου με τον τιμώμενο. Ο Βαλτινός κι εγώ είμαστε ετεροθαλή αδέλφια. Από τον ίδιο πατέρα, που είναι ο Λόγος, αλλά από διαφορετική μάνα. Μάνα του Θανάση είναι η πολύτεκνη πεζογραφία, και δική μου, η επίσης πολύτεκνη ποίηση. Διαφέρουν αυτές οι συμβολικές μανάδες μας, αλλιώς η σχέση μας θα ήταν ίσως προβληματική. Η αντιπαλότητα, ως γνωστόν, σπανίως αναγνωρίζει συγγένειες, κι αυτό το ξέρει καλά ο Βαλτινός ως βιογράφος και των εμφύλιων ιδεολογικών ξεσπασμάτων που έζησε.

Η αντιπαλότητα σπανίως αναγνωρίζει συγγένειες, κι αυτό το ξέρει καλά ο Βαλτινός ως βιογράφος και των εμφύλιων ιδεολογικών ξεσπασμάτων που έζησε

Αλλά εδώ, ο Θανάσης κι εγώ, βίους παράλληλους, μονής κατευθύνσεων ακολουθούμε, κίνδυνος επομένως μετωπικής συγκρούσεως δεν υπάρχει. Και δεν ανησυχώ που δύο έργα του έχουν ως τίτλους Φτερά Μπεκάτσας και Θα βρείτε τα οστά μου υπό βροχήν. Τίτλοι που ισοδυναμούν με στίχους, φυγάδες από την ποίηση. Δε με ξαφνιάζει διόλου η διακριτική ανάμειξη του ποιητικού στοιχείου στον πεζό λόγο και το ανάποδο. Λέξεις και αισθήματα, κυρίως, είναι το υλικό στο οποίο βασίζονται οι δύο αυτές εκφάνσεις του λόγου και είναι κοινός τόπος ότι συγκοινωνούν υπογείως οι σχέσεις μεταξύ όλων σχεδόν των μορφών τέχνης. Και ο Βαλτινός είναι σεσημασμένος σκοπευτής για τους πολλούς και δύσκολους στόχους τους οποίους πετυχαίνει χάρη στη στοχαστική εκτροπή της βολής.

Ας μπω στα πολύ γνωστά. Ανεπιφύλακτος ο έπαινος πανταχόθεν για το έργο του Θανάση Βαλτινού. Ευρύτατα γνωστό στην Ελλάδα και διεθνώς. Εξέχων πεζογράφος, περιζήτητος και από τους μεταφραστές. Καλεσμένος και στην ημεδαπή και στην αλλοδαπή. Πιο συχνά τον συναντάς στο αεροπλάνο παρά στο ελληνικό έδαφος.

alt

Κυρίως πεζογράφος. Γιατί, όπως είπα και παραπάνω με άλλα λόγια, ως πολύπτυχη που είναι η προσωπικότητά του, πίνει και από άλλες πηγές τέχνης, επίσης ξεδιψαστικές: θέατρο, κινηματογράφο, μεταφράσεις αρχαίας τραγωδίας και ποιος ξέρει τι ακόμα παραλείπω. Επιπλέον, είναι μανιώδης γνωσιομαθής. Η λέξη αυτή είναι πλασμένη από μένα προς τιμήν του. Ξέρει τα πάντα και είμαι βέβαιη ότι θα ξέρει ακόμα και σε τι περιβόλια έπιασαν δουλειά ο Αδάμ και η Εύα όταν εκδιώχθηκαν από τον πρωτόπλαστο τιμωρό Παράδεισο. Ανεπαρκές μέρος θα πάρω στα αποκαλυπτήρια των ικανοτήτων του Βαλτινού. Έχουν μια τόσο πολυσχιδή και πολύσημη σύνθεση, έως και αυτοβιογραφική, αλλά τόσο έντεχνα κρυμμένη μέσα στην πρωτοστατούσα πολυπροσωπία των έργων του, που μου είναι αδύνατον να τη διασπάσω.

Η ζωγραφική επαναλαμβάνει τα θέματα, όμως κάθε φορά, αλλιώς σκάνε τα ίδια κύματα πάνω στα ίδια βράχια, κι αλλιώς ηττώνται

Δεν κομίζω γλαύκας. Ακόμα και γι' αυτά τα ελάχιστα που θίγω, ακούω τη γνωστή αποκαρδιωτική απάντηση που παίρνουν τα παιδιά στα κάλλαντα: Τα είπαν άλλοι. Και πράγματι τα είπαν άλλοι και πολλοί και μάλιστα με αναγνωρισμένη διαγνωστική αρμοδιότητα. Ωστόσο, επαναλαμβάνονται τα ειπωμένα, αλλά όπως τα έχει λαμπικάρει η διαφορετική στιγμή, η διαφορετική εποχή, η ιδιάζουσα φωνή της τέχνης.

Ως έμμεσο, μεγάλο θαυμασμό για τον εκλεκτό ετούτο χώρο που μας προσφέρει απόψε τη φιλοξενία του, φέρνω για παράδειγμα τη ζωγραφική. Και η ζωγραφική επαναλαμβάνει τα θέματα, όμως κάθε φορά, αλλιώς σκάνε τα ίδια κύματα πάνω στα ίδια βράχια, κι αλλιώς ηττώνται. Ίδιος είναι ο ουρανός και ίδιο σύμπτωμα τα σύννεφα, όμως αλλιώς έρπουν κάθε φορά τα σύννεφα προς την καθαρότητα του ουρανού και με άλλη στρατηγική εισχωρούν και την κυριεύουν. Αρμοδιότητα της Ζωγραφικής και του Λόγου να τα εκφράσει.

Ακούγεται τώρα μέσα μου και με επαναφέρει στα μέτρα μου ο σοφά προειδοποιητικός στίχος του Σεφέρη: Βουλιάζει όποιος σηκώνει μεγάλες πέτρες. Και ο Βαλτινός είναι πράγματι μεγάλη πέτρα. Δεν διανοούμαι να τη σηκώσω. Υπάρχουν εδώ άλλοι χειροδύναμοι ομιλητές που θα το επιχειρήσουν. Πιστεύω βέβαια ότι απλώς θα την ανασηκώσουν λίγο, ίσα να φανούν τ' αχνάρια της δημιουργικότητάς του. Ποιος όμως ο δημιουργός της; Κατ' εμέ, το μυστήριο. Κι όπως το κάθε φλέγον μυστήριο θα μείνει κι αυτό εσαεί κρυμμένο.

Θα μου τεθεί ίσως και δικαίως το ερώτημα πώς αφού δεν μπορώ να σηκώσω τη μεγάλη αυτή πέτρα, που είναι ο Βαλτινός, πώς ξέρω να μετρώ το μέγεθός της; Το μετρώ, βάζοντας την έμπειρη αίσθησή μου για δόλωμα, ρίχνω την πετονιά μου στη θάλασσα του έργου, και περιμένω. Κάποια στιγμή, θα τσιμπήσει το μέγεθος, θα γίνει αισθητό από τα δυνατά τινάγματά του, και από την πλήρη αδυναμία μου να το φέρω στην επιφάνεια.

Αυθαιρετώντας, διστακτικά προσθέτω κι αυτό που μου προκύπτει μέσα απ' όσα επισημαίνει ο Ζήρας, ότι είναι ένα ύφος κλασικό, μέσω της οδού του μεταμοντέρνου

Είναι πολλές οι διακρίσεις, τα βραβεία, τα γραπτά αφιερώματα στο έργο του Βαλτινού και πολλές οι έγκυρες αναλύσεις γύρω απ' αυτό. Θα σταθώ στη διαφωτιστική μελέτη του Αλέξη Ζήρα για τα λιτά μέσα που χρησιμοποιεί ο Θανάσης προκειμένου ν' αναδειχθεί το ύφος του όπως το συνθέτουν η στεγνή γλώσσα, οι σύντομες φράσεις, οι απόηχοι λαϊκού λόγου μέσα στο έργο του. Αυθαιρετώντας, διστακτικά προσθέτω κι αυτό που μου προκύπτει μέσα απ' όσα επισημαίνει ο Ζήρας, ότι είναι ένα ύφος κλασικό, μέσω της οδού του μεταμοντέρνου.

altΔιάβασα τις προάλλες, πάλι κάποιες σελίδες από το βιβλίο του Θανάση, με τίτλο Ανάπλους, και είδα εκεί μια καθόλου στεγνή γλώσσα, αντίθετα, μια τρυφερή ευαίσθητη γλώσσα. Που σημαίνει ότι ο λόγος του, έχει τη χαρισματική ελαστικότητα να εφαρμόζει στη μορφή και την ατμόσφαιρα κάθε θέματος.

Εντόνως επαινείται ως κύρια πηγή των εμπνεύσεων του Βαλτινού η Ιστορία. Πιο συγκεκριμένα, τα ιστορικά ντοκουμέντα. Δεν τα παραθέτει βέβαια ως έχουν. Τα αναπλάθει, χωρίς να θίγει τις ρίζες τους, προσθέτοντας μόνο, το δυναμωτικό λίπασμα της γραφής του, καθιστώντας τα επιπλέον, τόσο οικεία σε μας, σα να μας περιέχουν όλους. Η ελλειπτική σαφήνεια με την οποία διατυπωνει ο Βαλτινός είναι τόσο εισχωρητική που εγώ, αν και ανιστόρητη, με από πάντα αδύναμη τη μνήμη μου στις χρονολογίες, τους τόπους, στα ονόματα, στα προ και μετά Χριστόν γεγονότα, καταφέρνω να συγκρατώ ως και την Κάθοδο των Εννέα, που, αν δεν κάνω λάθος, είναι το πρώτο μεγάλο μπαμ του Βαλτινού που ηκούσθη και τον καθιέρωσε ως απόκτημα των γραμμάτων.

[Σ' αυτό το σημείο η ποιήτρια διάβασε ένα μικρό απόσπασμα απο το κείμενο Ναι, αλλά με Kendwood, που παραθέτει ο συγγραφέας στο βιβλίο του Τρία ελληνικά μονόπρακτα (1978)]

Θα τελειώσω αναφέροντας το μέγιστο για μένα προσόν του Θανάση Βαλτινού: ότι, συνήθως, γράφει μικρής εκτάσεως βιβλία. Τα ολιγοσέλιδα βιβλία του Βαλτινού αποτελούν σεβασμό προς την οικονομία, την ουσία, προς τον λίγο, κατά κανόνα, χρόνο του αναγνώστη, προς την κουρασμένη όραση, και κυρίως προς την πολύ σύντομη, μονόπρακτη ζωή μας.

ΚΙΚΗ ΔΗΜΟΥΛΑ

Το κείμενο αυτό διαβάστηκε από την Κική Δημουλά στην Πινακοθήκη Κουβουτσάκη, την Τετάρτη, 26 Φεβρουαρίου 2014 σε εκδήλωση προς τιμήν του Θανάση Βαλτινού.


 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΘΑΝΑΣΗ ΒΑΛΤΙΝΟΥ / ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΚΙΚΗΣ ΔΗΜΟΥΛΑ

 

politeia link more                                                 alt

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το έργο και το δώρο της φιλίας» – Κείμενο του Γιάννη Κιουρτσάκη στη μνήμη του Λάκη Παπαστάθη

«Το έργο και το δώρο της φιλίας» – Κείμενο του Γιάννη Κιουρτσάκη στη μνήμη του Λάκη Παπαστάθη

Σκέψεις, αναμνήσεις, εντυπώσεις και στοχασμοί για την προσωπικότητα και το έργο του Λάκη Παπαστάθη. Κεντρική εικόνα: Γιάννης Κιουρτσάκης, Υβόννη Μαλτέζου, Λάκης Παπαστάθης, Νόρα Αναγνωστάκη. Φωτογραφία © Γιώργος Ζεβελάκης

Γράφει ο Γιάννης Κιουρτσάκης

...
Με αφορμή τους «Σφήκες» και το κεντρί τους

Με αφορμή τους «Σφήκες» και το κεντρί τους

Σκέψεις γύρω από την ελευθερία της Τέχνης και τα όρια της κοσμιότητας με αφορμή την παράσταση «Σφήκες» της Λένας Κιτσοπούλου, η οποία παρουσιάστηκε στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου στις 14 και 15 Ιουλίου.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Με τον απρόσμενο καταιγισμ...

Μίλαν Κούντερα, νυν και αεί

Μίλαν Κούντερα, νυν και αεί

Μια συνοπτική παρουσίαση του πεζογραφικού και δοκιμιακού έργου του Μίλαν Κούντερα [Milan Kundera, 1929-2023].

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

«Ευτυχώς τα σοβιετικά τανκς μπήκαν στην Πράγα», σκέφτηκε ο Τσέχος συγγραφέας στις 21 Αυγούστου 1968. Κι ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα» του Βαγγέλη Μαργιωρή (προδημοσίευση)

«Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα» του Βαγγέλη Μαργιωρή (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Βαγγέλη Μαργιωρή «Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα», το οποίο κυκλοφορεί στις 25 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μίνωας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Ήρωες, μίξερ, μανταλάκια, σερβιέτες…» Μέσα στο ...

«Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» της Τζορντάνα Λεβίν (προδημοσίευση)

«Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» της Τζορντάνα Λεβίν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Τζορντάνα Λεβίν [Jordanna Levin] «Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» (μτφρ. Νοέλα Ελιασά), που θα κυκλοφορήσει στις 25 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μίνωας. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Αυτή είναι η βραχεία λίστα για το Βραβείο Μπούκερ 2023

Αυτή είναι η βραχεία λίστα για το Βραβείο Μπούκερ 2023

Οι έξι συγγραφείς που επιλεχτήκαν από την κριτική επιτροπή «παρουσιάζουν έργα εντυπωσιακής δομής». Ανάμεσά τους βρίσκονται δύο πρωτοεμφανιζόμενοι πεζογράφοι. Στη φωτογραφία, η υποψήφια Σάρα Μπερνστάιν [Sarah Bernstein].

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα» του Βαγγέλη Μαργιωρή (προδημοσίευση)

«Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα» του Βαγγέλη Μαργιωρή (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Βαγγέλη Μαργιωρή «Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα», το οποίο κυκλοφορεί στις 25 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μίνωας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Ήρωες, μίξερ, μανταλάκια, σερβιέτες…» Μέσα στο ...

«Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» της Τζορντάνα Λεβίν (προδημοσίευση)

«Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» της Τζορντάνα Λεβίν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Τζορντάνα Λεβίν [Jordanna Levin] «Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» (μτφρ. Νοέλα Ελιασά), που θα κυκλοφορήσει στις 25 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μίνωας. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

«Ηλίας Πετρόπουλος: Σκληρός από τρυφερότητα» του Τζον Τέιλορ (προδημοσίευση)

«Ηλίας Πετρόπουλος: Σκληρός από τρυφερότητα» του Τζον Τέιλορ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του προλόγου του μεταφραστή Γιώργου Ι. Αλλαμανή, στο βιβλίο του Τζον Τέιλορ [John Taylor] «Σκληρός από τρυφερότητα – Ο Έλληνας ποιητής και λαογράφος του άστεως Ηλίας Πετρόπουλος», το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Δίχτυ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου 2023: Τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου 2023: Τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Επιλογές από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, θεάτρου, δοκιμίων, μελετών και γκράφικ νόβελ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Επιλέξαμε και φέτος όχι την εξαντλητική παρουσίαση των νέων εκδόσεων αλλά την στ...

22 σημαντικοί συγγραφείς που έγραψαν μόνο ένα μυθιστόρημα

22 σημαντικοί συγγραφείς που έγραψαν μόνο ένα μυθιστόρημα

Τι κοινό θα μπορούσε να έχει η Έμιλι Μπροντέ [Emily Brontë] με τον Χουάν Ρούλφο [Juan Rulfo] και τον εικονιζόμενο Άρη Αλεξάνδρου; Και οι τρεις τους, όπως και πολλοί ακόμα σημαντικοί συγγραφείς, έγραψαν και εξέδωσαν ένα μόνο μυθιστόρημα στη διάρκεια της ζωής τους, που ωστόσο αρκούσε για να τους καθιερώσει στο λογοτεχ...

4 σημαντικές εκδόσεις για την Αθήνα – Όψεις μιας πόλης σε διαρκή κίνηση

4 σημαντικές εκδόσεις για την Αθήνα – Όψεις μιας πόλης σε διαρκή κίνηση

Τέσσερις εκδόσεις για τη μελέτη, το σήμερα και το άλλοτε της Αθήνας. Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Διονυσίας Αλεξιάδου, από το λεύκωμα των εκδόσεων Καπόν «Η Αθήνα στον καιρό της πανδημίας».

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

03 Σεπτεμβρίου 2023 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

23 σημαντικές εκδηλώσεις στο πλαίσιο του 51ου Φεστιβάλ Βιβλίου στο Πεδίον του Άρεως

Πρόγραμα σημαντικών εκδηλώσεων στην Κεντρική Σκηνή «Μελίνα Μερκούρη» στη διάρκεια όλων των ημερών του 51ου Φεστιβάλ Βιβλίου στο Πεδίον του Άρεως. Επιμέλεια: Book Press

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

ΦΑΚΕΛΟΙ