alt

Της Κικής Δημουλά

Δεν είμαι ομιλήτρια, είμαι παρουσιάστρια του δικού μου εγκάρδιου χαιρετισμού, προς την αποψινή εκδήλωση που τιμά τον Θανάση Βαλτινό, αλλά για να μη λέμε μισές αλήθειες, και ο Βαλτινός τιμά με το παραπάνω αυτό που του αφιερώνεται απόψε, και το δικαιώνει. Ας θεωρηθεί, λοιπόν, η παρουσία μου, κάτι σαν το κούρντισμα των μουσικών οργάνων πριν τη συναυλία ή ακόμα σεμνότερα, σαν τους ξηρούς καρπούς που συνοδεύουν το προσφερόμενο ποτό πριν το εκλεκτό δείπνο. 

Άφησα τελευταία, ως βαρύ πυροβολικό τη στενή σχέση μου με τον τιμώμενο. Ο Βαλτινός κι εγώ είμαστε ετεροθαλή αδέλφια. Από τον ίδιο πατέρα, που είναι ο Λόγος, αλλά από διαφορετική μάνα. Μάνα του Θανάση είναι η πολύτεκνη πεζογραφία, και δική μου, η επίσης πολύτεκνη ποίηση. Διαφέρουν αυτές οι συμβολικές μανάδες μας, αλλιώς η σχέση μας θα ήταν ίσως προβληματική. Η αντιπαλότητα, ως γνωστόν, σπανίως αναγνωρίζει συγγένειες, κι αυτό το ξέρει καλά ο Βαλτινός ως βιογράφος και των εμφύλιων ιδεολογικών ξεσπασμάτων που έζησε.

Η αντιπαλότητα σπανίως αναγνωρίζει συγγένειες, κι αυτό το ξέρει καλά ο Βαλτινός ως βιογράφος και των εμφύλιων ιδεολογικών ξεσπασμάτων που έζησε

Αλλά εδώ, ο Θανάσης κι εγώ, βίους παράλληλους, μονής κατευθύνσεων ακολουθούμε, κίνδυνος επομένως μετωπικής συγκρούσεως δεν υπάρχει. Και δεν ανησυχώ που δύο έργα του έχουν ως τίτλους Φτερά Μπεκάτσας και Θα βρείτε τα οστά μου υπό βροχήν. Τίτλοι που ισοδυναμούν με στίχους, φυγάδες από την ποίηση. Δε με ξαφνιάζει διόλου η διακριτική ανάμειξη του ποιητικού στοιχείου στον πεζό λόγο και το ανάποδο. Λέξεις και αισθήματα, κυρίως, είναι το υλικό στο οποίο βασίζονται οι δύο αυτές εκφάνσεις του λόγου και είναι κοινός τόπος ότι συγκοινωνούν υπογείως οι σχέσεις μεταξύ όλων σχεδόν των μορφών τέχνης. Και ο Βαλτινός είναι σεσημασμένος σκοπευτής για τους πολλούς και δύσκολους στόχους τους οποίους πετυχαίνει χάρη στη στοχαστική εκτροπή της βολής.

Ας μπω στα πολύ γνωστά. Ανεπιφύλακτος ο έπαινος πανταχόθεν για το έργο του Θανάση Βαλτινού. Ευρύτατα γνωστό στην Ελλάδα και διεθνώς. Εξέχων πεζογράφος, περιζήτητος και από τους μεταφραστές. Καλεσμένος και στην ημεδαπή και στην αλλοδαπή. Πιο συχνά τον συναντάς στο αεροπλάνο παρά στο ελληνικό έδαφος.

alt

Κυρίως πεζογράφος. Γιατί, όπως είπα και παραπάνω με άλλα λόγια, ως πολύπτυχη που είναι η προσωπικότητά του, πίνει και από άλλες πηγές τέχνης, επίσης ξεδιψαστικές: θέατρο, κινηματογράφο, μεταφράσεις αρχαίας τραγωδίας και ποιος ξέρει τι ακόμα παραλείπω. Επιπλέον, είναι μανιώδης γνωσιομαθής. Η λέξη αυτή είναι πλασμένη από μένα προς τιμήν του. Ξέρει τα πάντα και είμαι βέβαιη ότι θα ξέρει ακόμα και σε τι περιβόλια έπιασαν δουλειά ο Αδάμ και η Εύα όταν εκδιώχθηκαν από τον πρωτόπλαστο τιμωρό Παράδεισο. Ανεπαρκές μέρος θα πάρω στα αποκαλυπτήρια των ικανοτήτων του Βαλτινού. Έχουν μια τόσο πολυσχιδή και πολύσημη σύνθεση, έως και αυτοβιογραφική, αλλά τόσο έντεχνα κρυμμένη μέσα στην πρωτοστατούσα πολυπροσωπία των έργων του, που μου είναι αδύνατον να τη διασπάσω.

Η ζωγραφική επαναλαμβάνει τα θέματα, όμως κάθε φορά, αλλιώς σκάνε τα ίδια κύματα πάνω στα ίδια βράχια, κι αλλιώς ηττώνται

Δεν κομίζω γλαύκας. Ακόμα και γι' αυτά τα ελάχιστα που θίγω, ακούω τη γνωστή αποκαρδιωτική απάντηση που παίρνουν τα παιδιά στα κάλλαντα: Τα είπαν άλλοι. Και πράγματι τα είπαν άλλοι και πολλοί και μάλιστα με αναγνωρισμένη διαγνωστική αρμοδιότητα. Ωστόσο, επαναλαμβάνονται τα ειπωμένα, αλλά όπως τα έχει λαμπικάρει η διαφορετική στιγμή, η διαφορετική εποχή, η ιδιάζουσα φωνή της τέχνης.

Ως έμμεσο, μεγάλο θαυμασμό για τον εκλεκτό ετούτο χώρο που μας προσφέρει απόψε τη φιλοξενία του, φέρνω για παράδειγμα τη ζωγραφική. Και η ζωγραφική επαναλαμβάνει τα θέματα, όμως κάθε φορά, αλλιώς σκάνε τα ίδια κύματα πάνω στα ίδια βράχια, κι αλλιώς ηττώνται. Ίδιος είναι ο ουρανός και ίδιο σύμπτωμα τα σύννεφα, όμως αλλιώς έρπουν κάθε φορά τα σύννεφα προς την καθαρότητα του ουρανού και με άλλη στρατηγική εισχωρούν και την κυριεύουν. Αρμοδιότητα της Ζωγραφικής και του Λόγου να τα εκφράσει.

Ακούγεται τώρα μέσα μου και με επαναφέρει στα μέτρα μου ο σοφά προειδοποιητικός στίχος του Σεφέρη: Βουλιάζει όποιος σηκώνει μεγάλες πέτρες. Και ο Βαλτινός είναι πράγματι μεγάλη πέτρα. Δεν διανοούμαι να τη σηκώσω. Υπάρχουν εδώ άλλοι χειροδύναμοι ομιλητές που θα το επιχειρήσουν. Πιστεύω βέβαια ότι απλώς θα την ανασηκώσουν λίγο, ίσα να φανούν τ' αχνάρια της δημιουργικότητάς του. Ποιος όμως ο δημιουργός της; Κατ' εμέ, το μυστήριο. Κι όπως το κάθε φλέγον μυστήριο θα μείνει κι αυτό εσαεί κρυμμένο.

Θα μου τεθεί ίσως και δικαίως το ερώτημα πώς αφού δεν μπορώ να σηκώσω τη μεγάλη αυτή πέτρα, που είναι ο Βαλτινός, πώς ξέρω να μετρώ το μέγεθός της; Το μετρώ, βάζοντας την έμπειρη αίσθησή μου για δόλωμα, ρίχνω την πετονιά μου στη θάλασσα του έργου, και περιμένω. Κάποια στιγμή, θα τσιμπήσει το μέγεθος, θα γίνει αισθητό από τα δυνατά τινάγματά του, και από την πλήρη αδυναμία μου να το φέρω στην επιφάνεια.

Αυθαιρετώντας, διστακτικά προσθέτω κι αυτό που μου προκύπτει μέσα απ' όσα επισημαίνει ο Ζήρας, ότι είναι ένα ύφος κλασικό, μέσω της οδού του μεταμοντέρνου

Είναι πολλές οι διακρίσεις, τα βραβεία, τα γραπτά αφιερώματα στο έργο του Βαλτινού και πολλές οι έγκυρες αναλύσεις γύρω απ' αυτό. Θα σταθώ στη διαφωτιστική μελέτη του Αλέξη Ζήρα για τα λιτά μέσα που χρησιμοποιεί ο Θανάσης προκειμένου ν' αναδειχθεί το ύφος του όπως το συνθέτουν η στεγνή γλώσσα, οι σύντομες φράσεις, οι απόηχοι λαϊκού λόγου μέσα στο έργο του. Αυθαιρετώντας, διστακτικά προσθέτω κι αυτό που μου προκύπτει μέσα απ' όσα επισημαίνει ο Ζήρας, ότι είναι ένα ύφος κλασικό, μέσω της οδού του μεταμοντέρνου.

altΔιάβασα τις προάλλες, πάλι κάποιες σελίδες από το βιβλίο του Θανάση, με τίτλο Ανάπλους, και είδα εκεί μια καθόλου στεγνή γλώσσα, αντίθετα, μια τρυφερή ευαίσθητη γλώσσα. Που σημαίνει ότι ο λόγος του, έχει τη χαρισματική ελαστικότητα να εφαρμόζει στη μορφή και την ατμόσφαιρα κάθε θέματος.

Εντόνως επαινείται ως κύρια πηγή των εμπνεύσεων του Βαλτινού η Ιστορία. Πιο συγκεκριμένα, τα ιστορικά ντοκουμέντα. Δεν τα παραθέτει βέβαια ως έχουν. Τα αναπλάθει, χωρίς να θίγει τις ρίζες τους, προσθέτοντας μόνο, το δυναμωτικό λίπασμα της γραφής του, καθιστώντας τα επιπλέον, τόσο οικεία σε μας, σα να μας περιέχουν όλους. Η ελλειπτική σαφήνεια με την οποία διατυπωνει ο Βαλτινός είναι τόσο εισχωρητική που εγώ, αν και ανιστόρητη, με από πάντα αδύναμη τη μνήμη μου στις χρονολογίες, τους τόπους, στα ονόματα, στα προ και μετά Χριστόν γεγονότα, καταφέρνω να συγκρατώ ως και την Κάθοδο των Εννέα, που, αν δεν κάνω λάθος, είναι το πρώτο μεγάλο μπαμ του Βαλτινού που ηκούσθη και τον καθιέρωσε ως απόκτημα των γραμμάτων.

[Σ' αυτό το σημείο η ποιήτρια διάβασε ένα μικρό απόσπασμα απο το κείμενο Ναι, αλλά με Kendwood, που παραθέτει ο συγγραφέας στο βιβλίο του Τρία ελληνικά μονόπρακτα (1978)]

Θα τελειώσω αναφέροντας το μέγιστο για μένα προσόν του Θανάση Βαλτινού: ότι, συνήθως, γράφει μικρής εκτάσεως βιβλία. Τα ολιγοσέλιδα βιβλία του Βαλτινού αποτελούν σεβασμό προς την οικονομία, την ουσία, προς τον λίγο, κατά κανόνα, χρόνο του αναγνώστη, προς την κουρασμένη όραση, και κυρίως προς την πολύ σύντομη, μονόπρακτη ζωή μας.

ΚΙΚΗ ΔΗΜΟΥΛΑ

Το κείμενο αυτό διαβάστηκε από την Κική Δημουλά στην Πινακοθήκη Κουβουτσάκη, την Τετάρτη, 26 Φεβρουαρίου 2014 σε εκδήλωση προς τιμήν του Θανάση Βαλτινού.


 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΘΑΝΑΣΗ ΒΑΛΤΙΝΟΥ / ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΚΙΚΗΣ ΔΗΜΟΥΛΑ

 

politeia link more                                                 alt

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέθανε ο beat ποιητής Λόρενς Φερλινγκέτι στα 101 του χρόνια

Πέθανε ο beat ποιητής Λόρενς Φερλινγκέτι στα 101 του χρόνια

Η Εταιρεία Συγγραφέων αποχαιρετά το επίτιμο μέλος της Lawrence Ferlinghetti ο οποίος έφυγε χθες από τη ζωή στα 101 του χρόνια. 

Επιμέλεια:...

Όλιβ Κίττριτζ, της Ελίζαμπεθ Στράουτ – ύμνος στις ψυχικές αντοχές της μέσης ηλικίας

Όλιβ Κίττριτζ, της Ελίζαμπεθ Στράουτ – ύμνος στις ψυχικές αντοχές της μέσης ηλικίας

Για το μυθιστόρημα της Elizabeth Strout «Όλιβ Κίττριτζ» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: Η Φράνσις Μακ Ντόρμαντ (βλ. κεντρική εικόνα) ενσάρκωσε το 2014 την Όλιβ Κίττριτζ, στην ομότιτλη μίνι σειρά τεσσάρων επεισοδίων του HBO.

Της Νίκης Κώτσιου

...
Η ελληνική λογοτεχνία αποκτά το δικό της PEN Greece

Η ελληνική λογοτεχνία αποκτά το δικό της PEN Greece

«Ύστερα από ενάμιση χρόνο κατά τον οποίο άνθρωποι από το χώρο του βιβλίου δούλεψαν σκληρά σε συνεχή επικοινωνία με το PEN International, ψηφίστηκε ομόθυμα η ίδρυση του PEN Greece στο Διεθνές Συνέδριο του PEN International».

Επιμέλεια: Book Press

Η πλήρ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Αμφίβια τέρατα, του Κώστα Πούλου (προδημοσίευση)

Αμφίβια τέρατα, του Κώστα Πούλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση δύο ιστοριών από τη συλλογή διηγημάτων του Κώστα Πούλου «Αμφίβια τέρατα – Ιστορίες στον δρόμο για τη λίμνη», που θα κυκλοφορήσει στις 25 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΕ ΑΣΗΜΕΝΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ...

Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς (προδημοσίευση)

Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ta-Nehisi Coates «Ο χορευτής του νερού» (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη), το οποίο κυκλοφορεί στις 22 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Ίκαρος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όλη μου τη ζωή ήθελα να φύγω. Δεν ήταν κάτι ...

Νεότερος Ελληνικός Εβραϊσμός, επιμ. Μαρία Καβάλα (προδημοσίευση)

Νεότερος Ελληνικός Εβραϊσμός, επιμ. Μαρία Καβάλα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την εισαγωγή της Μαρίας Καβάλα, η οποία είχε και την ευρύτερη επιμέλεια στον συλλογικό τόμο «Νεότερος Ελληνικός Εβραϊσμός. Η δυναμική παρουσία. Η οδυνηρή απουσία. Το σήμερα», ο οποίος κυκλοφορεί στις 11 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις University Studio Press.

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

09 Φεβρουαρίου 2021 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ