seferis kai kami 1

Κάποιες σκέψεις για τη μελέτη «Σεφέρης και Καμύ: Ζήτημα φωτός» (εκδ. Πατάκη) του Γιάννη Κιουρτσάκη, αλλά και για το σύνολο του έργου του. 

Γράφει ο Νίκος Αλιάγας

Κάποιοι συγγραφείς περνούν μια ολόκληρη ζωή αναζητώντας το φως, εκείνο που αποκαλύπτει, εκείνο που φανερώνει την αόρατη πλευρά των ανθρώπινων όντων. Ο Γιάννης Κιουρτσάκης συγκαταλέγεται σ’ αυτούς. Γεννημένος στην Αθήνα το 1941, είναι ένας από τους βαθύτερους και τους πιο διακριτικούς σύγχρονους Έλληνες συγγραφείς. Μέσα από τα δοκίμια και τα αφηγήματά του, Σαν μυθιστόρημα, Εμείς οι άλλοι, Το θαύμα και η τραγωδία, ο συγγραφέας έχτισε υπομονετικά ένα έργο μακράς πνοής που το διαπερνά μια αναζήτηση μνήμης και νοήματος.

Η γραφή του, διάφανη και στοχαστική, εξερευνά τη σχέση ανάμεσα στο προσωπικό και στο συλλογικό, ανάμεσα στην ιδιωτική εμπειρία και στην ιστορία ενός λαού η κληρονομιά του οποίου διασχίζει τις χιλιετίες. Η ματιά του Κιουρτσάκη ριζώνει στην καθημερινότητα για να συναντηθεί με κάτι οικουμενικό. Στο έργο του, ο μύθος δεν είναι ένα καταφύγιο του παρελθόντος: είναι ένα κλειδί, ένα αρχέτυπο στο βάθος του οποίου διαφαίνεται το παράδοξο του νεωτερικού ανθρώπου που είναι συχνά εξόριστος από τον ίδιο του τον εαυτό.

Πίσω από τη διακριτικότητα μαντεύεις μια καθαρή πίστη στον άνθρωπο, μια θέληση να καταλάβει πώς η ομορφιά και η οδύνη μπορούν να συνυπάρχουν μέσα στην ίδια φράση, στην ίδια πνοή.

Ο Κιουρτσάκης διερευνά απορητικά χωρίς σταματημό την ανθρώπινη κοινότητα, τη ρωγμή του χρόνου, τη συλλογική αμνησία, ορθώνοντας το έργο του ενάντια στη λήθη και στον κυνισμό. Ένα έργο που αναζητά, στο βάθος ενός φωτός ταυτόχρονα αλληγορικού και πραγματικού, ό,τι επιβιώνει στο τέρμα της τραγωδίας: τη δυνατότητα μιας συμφιλίωσης.

Το ύφος του, φωτεινό και δίχως έμφαση, θυμίζει τον λόγο των αλλοτινών σοφών. Πίσω από τη διακριτικότητα μαντεύεις μια καθαρή πίστη στον άνθρωπο, μια θέληση να καταλάβει πώς η ομορφιά και η οδύνη μπορούν να συνυπάρχουν μέσα στην ίδια φράση, στην ίδια πνοή. Γράφει με την έγνοια η μνήμη να μην καταντήσει μια απόμακρη ανάμνηση, αλλά να μείνει ο λόγος ύπαρξης κάθε ανθρώπου. Το έργο του είναι εκείνο ενός άγρυπνου φρουρού: ενός φύλακα που, απέναντι στη νύχτα του κόσμου, συνεχίζει ν’ αναζητά το μερίδιο φωτός που είναι ικανό να σώσει την ψυχή.

Σεφέρης και Καμύ: Ζήτημα φωτός

Στο βιβλίο Σεφέρης και Καμύ: Ζήτημα φωτός, ο Γιάννης Κιουρτσάκης δεν παραλληλίζει μόνο δύο συγγραφείς, μια απλώς συγκριτική ανάγνωση θα τον αδικούσε. Δοκιμάζει να καταλάβει πώς, από τη μια στην άλλη άκρη της Μεσογείου, δύο άνθρωποι που δεν γνωρίζονται αντιμετωπίζουν με το κεφάλι ψηλά το σκοτάδι και συνεχίζουν να συνομιλούν.

patakis kiourtsakis seferis kai kami

Ο Καμύ, φτωχόπαιδο από το Αλγέρι, μεγάλωσε «χωρίς παρελθόν, χωρίς ηθική, χωρίς διδάγματα, χωρίς θρησκεία», αλλά ευτυχισμένος να ζει ελεύθερος μέσα στο φως. Αυτή τη γύμνια τη μετουσίωσε σε ευγένεια: ευγένεια ενός ανθρώπου που έμεινε όρθιος. Από τη μεριά του, ο Σεφέρης έζησε την καταστροφή της Σμύρνης, της πόλης που τον γέννησε. Ολόκληρο το έργο του είναι σημαδεμένο από αυτόν τον ξεριζωμό, αυτόν τον μόνιμο ριζισμό που διατρέχει την ελληνική μνήμη. Αναζητούν και οι δύο μέσα στο ρήγμα της ιστορίας τους ένα φως ικανό να προσανατολίσει τον άνθρωπο.

bookpress deite to big 300 new

Ο Κιουρτσάκης τους συνδέει. Ο Καμύ και η αδελφική του φωτεινάδα· ο Σεφέρης και το λαβωμένο φως του. Δύο τρόποι να αντιμετωπίσουν το σκοτάδι. Εκείνο που θαυμάζει δεν είναι η τελειότητά τους, αλλά η προσπάθεια: αυτή που που καταβάλλουν δύο άνθρωποι, οι οποίοι αμφιβάλλουν και ωστόσο συνεχίζουν να αναζητούν ένα νόημα μέσα σ’ έναν κόσμο που τραυλίζει.

Κι αν αυτό το ζήτημα φωτός ήταν, κατά βάθος, ένας τρόπος να μάθουμε να βλέπουμε; Να βλέπουμε ό,τι απομένει από την ομορφιά, την αξιοπρέπεια, την αδελφοσύνη μέσα στα συντρίμμια των πεποιθήσεών μας. Να βλέπουμε ως πράξη εμπιστοσύνης. Ο Κιουρτσάκης θα μπορούσε να είναι ο τρίτος συγγραφέας αυτού του διαλόγου. Αποζητά κι εκείνος τη διαφάνεια εκεί που όλα γίνονται θαμπά. Και ακριβώς επειδή την αποζητά, τίποτε δεν έχει ακόμα χαθεί.

Στο τελευταίο του βιβλίο Κρυμμένη πατρίδα, ο Κιουρτσάκης επιστρέφει ξανά σ’ αυτή τη μυστική πηγή φωτός που επιμένει να αναβλύζει ακόμη και όταν όλα φαίνονται να βυθίζονται στη σκιά. Η εσωτερική φωνή του ψιθυρίζει πως πίσω από την απώλεια και τον αφανισμό μπορεί να επιβιώνει κάτι ακατάλυτο. «Κι όμως το φως σε συλλογίζεται... » γράφει με μυσταγωγικό ύφος. Στην υπαρξιακή περιήγησή του ανιχνεύει τις ψηφίδες μιας πατρίδας που βρίσκεται παντού αλλά που δεν βλέπουμε πια. Σαν μνήμη που φωτίζει μέσα μας, σαν τόπος αθέατος όπου ο άνθρωπος καλείται να συμφιλιώσει το τραύμα με την ελπίδα. Ένα φως που, ακόμη και μέσα στα ερείπια των βεβαιοτήτων, εξακολουθεί να δημιουργεί τη δυνατότητα μιας αρχής.

patakis kiourtsakis krimmeni patrida

Ο Γιάννης Κιουρτσάκης αφιέρωσε τη ζωή του αναζητώντας την πηγή, την πρώτη λάμψη που γέννησε την συνείδηση, τον λόγο. «Μια γλώσσα, μια πατρίδα» θα έγραφε ο Νίκος Γκάτσος. Κάθε άνθρωπος φέρει μέσα του έναν τόπο αθέατο, έναν πυρήνα φωτός που γεννιέται στις παρυφές του λόγου και την ανθρωπιάς μας. Εκεί βρήκε το νόημα της ύπαρξής του κι ο συγγραφέας.

*Ο ΝΙΚΟΣ ΑΛΙΑΓΑΣ είναι δημοσιογράφος.


Λίγα λόγια για τον συγγραφέα

Ο Γιάννης Κιουρτσάκης τιμήθηκε με το Λογοτεχνικό Βραβείο της Επιτροπής Γαλλίας-Ελλάδος για τη μελέτη του "Camus et Séféris: Une affaire de lumière", που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις La Tête à l'envers και στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πατάκη με τίτλο Σεφέρης και Καμύ – Ζήτημα φωτός. Το βραβείο απονεμήθηκε για πρώτη φορά το 2025. Μέλη της κριτικής επιτροπής είναι οι Αλίς Ντεόν, Μαρί-Μαντλέν Ρηγοπούλου, Μαρία Πρεβελάκη, Πιερ Ασουλίν, Ιπολίτ Ζιραρντό, Κριστόφ Ονό-ντι-Μπιό και Νίκος Αλιάγας.

Γεννημένος το 1941 στην Αθήνα, ο Γιάννης Κιουρτσάκης σπούδασε νομικά στο Παρίσι. Το 1986 τιμήθηκε με το Β΄ Κρατικό Βραβείο Δοκιμίου, το 1996 με το Βραβείο Μυθιστορήματος του περιοδικού «Διαβάζω» και το 2010 με το Βραβείο Λογοτεχνικού Δοκιμίου-Μελέτης του περιοδικού «Διαβάζω».

kiourtsakis 2

Γιάννης Κιουρτσάκης, ©Sissy Morfi

Ερευνητικό, δοκιμιακό ή μυθιστορηματικό, ολόκληρο το έργο του Γιάννη Κιουρτσάκη, όπως αποκρυσταλλώνεται με τον χρόνο, είναι ένας διαρκής διάλογος: με τους δασκάλους του, τους φίλους του, τον αναγνώστη· με την ελληνική λαϊκή παράδοση και τον ευρωπαϊκό πολιτισμό· με τους αγαπημένους του νεκρούς, τις νεότερες γενιές και τους αγέννητους· με τον ίδιο του τον εαυτό. Πίσω από την ποικιλία των θεμάτων υπάρχουν τρεις σταθεροί άξονες: η ταυτότητα, ατομική ή συλλογική, ως αναπόφευκτη σχέση με τους άλλους· η δημιουργία, ως μοναδικό θεμέλιο ενός ζωντανού πολιτισμού· η αναζήτηση μιας ανθρώπινης ζωής στους δύσκολους καιρούς.

Από τις εκδόσεις Πατάκη κυκλοφορούν τα βιβλία του: Το ζητούμενο του ανθρώπου (2011), Ο νεοελληνικός διχασμός και το μυστήριο της τέχνης. Ξαναβλέποντας δύο ταινίες του Λάκη Παπαστάθη (2014), Γυρεύοντας στην εξορία την πατρίδα σου (2015), Ο Παπαδιαμάντης, η Ελλάδα και ο κόσμος μας. Διάλογος φιλίας με τον Λάκη Προγκίδη (2018), Ένα αστόπαιδο στο σχολειό του Καραγκιόζη (2019), Το θαύμα και η τραγωδία. Το Εικοσιένα από τον κόσμο του Ομήρου στην παγκόσμια επαρχία (2020), Όταν όλα κρέμονται από μια κλωστή. Εσαεί ατελείωτο ψηφιδωτό (2021), Σαν μυθιστόρημα (νέα έκδοση, 2023), Σεφέρης και Καμύ: Ζήτημα φωτός (2024), Κρυμμένη πατρίδα (2026).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το μέλλον συμβαίνει τώρα – Η επιστημονική φαντασία ως τρόπος να ξαναδούμε τον κόσμο

Το μέλλον συμβαίνει τώρα – Η επιστημονική φαντασία ως τρόπος να ξαναδούμε τον κόσμο

Γιατί συνεχίζουμε να διαβάζουμε ιστορίες επιστημονικής φαντασίας και πως τα μελλοντολογικά σενάρια σε αυτές μιλούν για το παρόν. Κάποιες σκέψεις. Εικόνα: Από την ταινία «Blade Runner» (1982) του Ρίντλεϊ Σκοτ. 

Γράφει ο Ιωσήφ Μανίκης

...
Η φωνή που παραδώσαμε: Για τη μηχανή που μαθαίνει να γράφει από εμάς και εμάς να γράφουμε σαν αυτήν

Η φωνή που παραδώσαμε: Για τη μηχανή που μαθαίνει να γράφει από εμάς και εμάς να γράφουμε σαν αυτήν

Σε ποιον ανήκει ένα κείμενο που γράφτηκε με τη συνδρομή της Τεχνητής Νοημοσύνης και πώς η χρήση της ενδεχομένως θα αλλάξει τη μορφή της γλώσσας. Κάποιες σκέψεις. © Magnific

Γράφει ο Κωνσταντίνος Βλ...

Μια κοινωνία σε μετάβαση, μια πεζογραφία σε αναζήτηση: Τάσεις και αφηγηματικές μετατοπίσεις στην ελληνόγλωσση πεζογραφία, 2000-2025

Μια κοινωνία σε μετάβαση, μια πεζογραφία σε αναζήτηση: Τάσεις και αφηγηματικές μετατοπίσεις στην ελληνόγλωσση πεζογραφία, 2000-2025

Τάσεις και αφηγηματικές μετατοπίσεις στην ελληνόγλωσση πεζογραφία, 2000-2025. Μια συντομευμένη εκδοχή του κειμένου διαβάστηκε στην εκδήλωση στο Μουσείο Εικαστικών Τεχνών Ηρακλείου, στις 19 Οκτωβρίου 2026, προς τιμήν του συγγραφέα Δημήτρη Χριστόπουλου (εικόνα).

Γράφει ο Δη...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Κάποτε τελειώνουν οι σιωπές»: Εκδήλωση για το ιστορικό μυθιστόρημα της Αγνής Φουρναράκη

«Κάποτε τελειώνουν οι σιωπές»: Εκδήλωση για το ιστορικό μυθιστόρημα της Αγνής Φουρναράκη

Εκδήλωση για την παρουσίαση του βιβλίου «Κάποτε τελειώνουν οι σιωπές» της Αγνής von Meijenfeldt-Φουρναράκη διοργανώνουν οι εκδόσεις Εντός, την Πέμπτη 12 Νοεμβρίου, στις 7.30μμ, στην ΕΣΗΕΑ.  

Επιμέλεια: Book Press

Την Πέμπτη, 12 Νοεμβρίου 2026, στις 7.3...

Ουελμπέκ: Δικαστική έρευνα για υποκίνηση διακρίσεων και μίσους σε βάρος μουσουλμάνων και υποστήριξης της θεωρίας της «μεγάλης αντικατάστασης»

Ουελμπέκ: Δικαστική έρευνα για υποκίνηση διακρίσεων και μίσους σε βάρος μουσουλμάνων και υποστήριξης της θεωρίας της «μεγάλης αντικατάστασης»

Την Τρίτη 10 Νοεμβρίου, ο Γάλλος συγγραφέας Μισέλ Ουελμπέκ (Michel Houellebecq) τέθηκε υπό δικαστική έρευνα «για συνέργεια σε υποκίνηση διακρίσεων, μίσους ή βίας» για δηλώσεις με τις οποίες στοχοποιούσε μουσουλμάνους. © Wikimedia

Επιμέλεια: Book Press

...
«Από το ένα στο άλλο» της Μαρίτσας Περ. Ράλλη (προδημοσίευση)

«Από το ένα στο άλλο» της Μαρίτσας Περ. Ράλλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από τη συλλογή διηγημάτων της Μαρίτσας Περ. Ράλλη «Από το ένα στο άλλο 10+1 διηγήματα», η οποία θα κυκλοφορήσει, στη σειρά «Τα αειθαλή», αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Τόπος. Κεντρική εικόνα: Η Μ. Ράλλη σε νεανική φωτογραφία (studio Nelly’s), από το Αρχείο της Μαρίας Ράλλη – ΜΙΕΤ, Λογ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Από το ένα στο άλλο» της Μαρίτσας Περ. Ράλλη (προδημοσίευση)

«Από το ένα στο άλλο» της Μαρίτσας Περ. Ράλλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από τη συλλογή διηγημάτων της Μαρίτσας Περ. Ράλλη «Από το ένα στο άλλο 10+1 διηγήματα», η οποία θα κυκλοφορήσει, στη σειρά «Τα αειθαλή», αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Τόπος. Κεντρική εικόνα: Η Μ. Ράλλη σε νεανική φωτογραφία (studio Nelly’s), από το Αρχείο της Μαρίας Ράλλη – ΜΙΕΤ, Λογ...

«Δεν βλέπω όνειρα συνήθως» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Δεν βλέπω όνειρα συνήθως» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Ηλία Μαγκλίνη «Δεν βλέπω όνειρα συνήθως – Γράμματα του Χάρρυ στη Ρετζίνα», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 10 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Παιδικές σκηνές ...

«Από τον πόλεμο βγαίνεις ζωντανός μόνο από τύχη» της Κωνσταντίνας Κατρακάζου (προδημοσίευση)

«Από τον πόλεμο βγαίνεις ζωντανός μόνο από τύχη» της Κωνσταντίνας Κατρακάζου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κωνσταντίνας Κατρακάζου «Από τον πόλεμο βγαίνεις ζωντανός μόνο από τύχη», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 10 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Βρέθηκε τεσσεράμισι χρόνια μα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τι διαβάζουμε τώρα; Έξι μουσικές (αυτο)βιογραφίες

Τι διαβάζουμε τώρα; Έξι μουσικές (αυτο)βιογραφίες

Έξι σημαντικές προσωπικότητες από τον χώρο της μουσικής (αυτο)βιογραφούνται και αποκαλύπτουν τις προσωπικές τους διαδρομές, μέσα από τις εκάστοτε κοινωνικές συνθήκες, προς τη δημιουργία του έργου τους.

Επιλογή-παρουσίαση: Κώστας Αγοραστός

Πολλοί είναι ...

Τι διαβάζουμε τώρα; Τρία καλά αστυνομικά, νέα και κλασικά μυστήρια

Τι διαβάζουμε τώρα; Τρία καλά αστυνομικά, νέα και κλασικά μυστήρια

Τρία καλά αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν πρόσφατα: Φώτης Δούσος, Γιάννης Μαρής, Αντόνιο Μαντσίνι. Αντισυμβατικοί αστυνομικοί, αδικία και δωσιλογισμός σε λιτή αφήγηση και μεσογειακό νουάρ για το δικαίωμα στην αυτοδικία. ©istock

Επιλογή-παρουσίαση: Χ...

Τι διαβάζουμε τώρα; Βιβλία φεμινιστικής και κουίρ θεωρίας

Τι διαβάζουμε τώρα; Βιβλία φεμινιστικής και κουίρ θεωρίας

Σημαντικά βιβλία που διευρύνουν τη συζήτηση για τον φεμινισμό, τη σχέση της γλώσσας με το φύλο και τη σεξουαλικότητα αλλά και το πόσο [δεν θα έπρεπε να] μας αλλάζει το γήρας.

Επιλογή-παρουσίαση: Φανή Χατζή

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΦΑΚΕΛΟΙ