The Extraction of the Stone of Madness 1494 Hieronymus Bosch

Για το Η Αυτοκτονία της Ψυχιατρικής του Μιχάλη Παπαδόπουλου (εκδ. νήσος)

Του Σωτήρη Βανδώρου

Να το πούμε απερίφραστα: διεθνώς, μεταξύ των ψυχιάτρων μαίνεται «πόλεμος». Από τη μια πλευρά, η ασκούσα παγκόσμια επιρροή Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρία υποστηρίζει ως θεμελιώδη, αναγκαστική και κατ’ ουσίαν αποκλειστική βάση αναφοράς για την ψυχιατρική πρακτική –ως το εργαλείο κάθε ψυχίατρου και ψυχοθεραπευτή– το περίφημο DSM, δηλαδή το Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών. Από την άλλη, πλήθος άλλων επαγγελματικών ψυχιατρικών ενώσεων, πανεπιστημιακών σχολών, κλινικών και μεμονωμένων ερευνητών (μεταξύ των οποίων πολλών στο εσωτερικό των ΗΠΑ) θεωρούν ότι αν όχι εξαρχής, το αργότερο από την 3η αναθεωρημένη έκδοσή του (το 2013 εκδόθηκε η 5η) και μετά, το DSM είναι προβληματικό σε σημείο να καταστρέφει την ίδια την Ψυχιατρική και εντέλει να κάνει περισσότερο κακό παρά καλό σε ασθενείς ή να «μετατρέπει» σε ασθενείς ανθρώπους που δεν θα έπρεπε να αντιμετωπίζονται ως τέτοιοι.

Τοποθετείται από το εσωτερικό της Ψυχιατρικής επιχειρώντας να δείξει πώς και γιατί ως επιστήμη και ως κλινική πρακτική έχει πάρει μια στρεβλή κατεύθυνση που την οδηγεί στην αυτό-υπονόμευση των ίδιων των επιστημολογικών θεμελίων της.

Ο Μιχάλης Παπαδόπουλος στο βιβλίο του παίρνει μαχητική θέση υπέρ της τελευταίας άποψης. Πριν παρουσιάσουμε βασικές όψεις της συνολικής κριτικής του, να ξεκαθαρίσουμε ότι δεν ρίχνει τα βέλη του από κάποια συλλήβδην «εναλλακτική» προς την Ψυχιατρική ως επιστήμη σκοπιά, ούτε θεωρεί ότι η φαρμακευτική αγωγή είναι γενικώς απορριπτέα. Αντιθέτως, καταγγέλλει ψευδοεπιστημονικές προσεγγίσεις που πλασάρονται ως υποκατάστατα (new age πρακτικές περί «θετικής σκέψης», εγχειρίδια αυτοβοήθειας της κακιάς ώρας κ.ο.κ.). Με άλλα λόγια, τοποθετείται από το εσωτερικό της Ψυχιατρικής επιχειρώντας να δείξει πώς και γιατί ως επιστήμη και ως κλινική πρακτική έχει πάρει (στην «ορθόδοξη», αλλά όχι καθολικά αποδεκτή, σύγχρονη μορφή της) μια στρεβλή κατεύθυνση που την οδηγεί στην αυτό-υπονόμευση των ίδιων των επιστημολογικών θεμελίων της· εξού και συμπυκνώνει την αγωνία του στον ίδιο τον τίτλο του βιβλίου, κάνοντας λόγο για «αυτοκτονία» της Ψυχιατρικής.

Ο συγγραφέας μιλάει μετά λόγου γνώσεως καθώς έχει σωρεύσει σαράντα χρόνια άσκησης της ψυχιατρικής, διδασκαλίας και έρευνας, ιδίως σε σχέση με τα παιδιά, στην αντιμετώπιση των οποίων εξάλλου δίνει έμφαση. Ορισμένα τμήματα του βιβλίου του ο ανεξοικείωτος με πιο τεχνικές όψεις του αντικειμένου αναγνώστης μπορεί να τα βρει αρκετά απαιτητικά. Συνολικά, ωστόσο, η επιχειρηματολογία είναι ξεκάθαρη, στρωτά διατυπωμένη, με πλήθος τεκμηρίων και παραδειγμάτων ώστε να απευθύνεται στο ευρύ κοινό και ειδικότερα στους γονείς που συχνά βρίσκονται σε σύγχυση και δυσκολεύονται να εκτιμήσουν π.χ. αν το παιδί τους είναι όντως ανησυχητικά «υπερκινητικό» ή είναι απλώς παιδί κι ως τέτοιο είναι δραστήριο, παίζει και χαίρεται τη ζωή του.

DCM 2

Πράγματι, ο Παπαδόπουλος αναφέρεται χαρακτηριστικά στην «επιδημία» –όπως τη χαρακτηρίζει– ΔΕΠΥ (διαταραχή ελλειμματικής προσοχής με ή άνευ υπερκινητικότητα) και μέσω της διαπραγμάτευσής της μας εισάγει στα κύρια προβλήματα του DSM. To DSM, λοιπόν, την αντιμετωπίζει (κι αυτό είναι αντιπροσωπευτικό της συνολικής του οπτικής) με όρους οργανικούς και βιολογικούς. Αναζητά τις αιτίες της σε βιοχημικούς παράγοντες στον εγκέφαλο και τελικά, προβλέψιμα, οδηγεί τους επαγγελματίες της ψυχικής υγείας που το ακολουθούν στην «ενδεδειγμένη» φαρμακευτική αγωγή. Το ίδιο βέβαια συνιστάται και για όλες τις εκδοχές του φάσματος του αυτισμού. Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα κεφάλαια του βιβλίου είναι αυτό ακριβώς στο οποίο ο Παπαδόπουλος μας παρουσιάζει την πλήρη ίαση παιδιού με βαρύ αυτισμό του οποίου τη θεραπεία είχε αναλάβει ο ίδιος (επαναλαμβάνουμε: ο συγγραφέας δεν αρνείται την ύπαρξη καθιερωμένων ασθενειών – αρνείται την εγκυρότητα και αποτελεσματικότητα του DSM). Στην περίπτωση αυτή ο Παπαδόπουλος έδωσε σημασία στο κοινωνικό περιβάλλον εντός του οποίου εκδηλωνόταν. Διαπίστωσε εν προκειμένω τη σημασία που παίζουν παράγοντες όπως το πολιτισμικό κεφάλαιο και η κοινωνική προέλευση των γονιών, η αντιμετώπιση των δασκάλων (που μπορεί να οδηγήσει σε «στιγματισμό» και ανατροφοδότηση και επίταση του προβλήματος), το νόημα που το ίδιο παιδί αποδίδει στα συμπτώματά του κτλ. Σήμερα το παιδί είναι πλέον μια λειτουργική ενήλικη, παντρεμένη με παιδιά (χωρίς προβλήματα), με καλή εργασία κτλ. Δεν διατείνεται ο συγγραφέας ότι όλες οι μορφές αυτισμού είναι ιάσιμες. Ισχυρίζεται όμως ότι δεν θα πρέπει να ανάγονται αποκλειστικά σε βιογενετικούς παράγοντες και να περιστέλλεται η θεραπεία ουσιαστικά στη λήψη φαρμάκων.

dsmcartoonΓενικότερα, το μείζον ζήτημα του DSM είναι ότι θεμελιώνεται σε μια α-θεωρητική προσέγγιση που καταγράφει στο πνεύμα ενός θετικισμού παλιάς κοπής μια ατέρμονη (διαρκώς εμπλουτιζόμενη σε κάθε νέα έκδοση) περιπτωσιολογία από «διαταραχές» οι οποίες αντιστοιχίζονται στην κατάλληλη, υποτίθεται, φαρμακευτική αγωγή. Σε αυτό το πλαίσιο, το υποκείμενο αποκόπτεται βάναυσα από το στενό κι ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον του –εν τέλει από την ίδια του τη βιογραφία– κι αντ’ αυτού αντιμετωπίζεται ως ένα, πανομοιότυπο με όλα τα άλλα ανθρώπινα, αυτόματο που αναμένεται να έχει την τάδε ή δείνα συμπεριφορά που τίθεται ως γενική νόρμα. Κάθε απόκλιση, λοιπόν, από μια εν πολλοίς αυθαίρετα προσδιοριζόμενη ως «φυσιολογική» συμπεριφορά, εντοπίζεται μέσω των εκδηλώσεων και συμπτωμάτων της. Αντί, όμως, όπως θα συνιστούσε ο Παπαδόπουλος, ο θεραπευτής να χρησιμοποιήσει ως αφετηρία αυτά τα ευρήματα για να προχωρήσει σε εξατομικευμένη διάγνωση για τα ψυχικά αίτια και τελικά θεραπεία για το συγκεκριμένο ομιλούν και πάσχον υποκείμενο, το DSM υποδεικνύει απευθείας ένα χάπι end, όπως ειρωνικά σημειώνει.

Εάν όμως έτσι έχουν τα πράγματα, πώς φτάσαμε ως εδώ; Καθοριστικός είναι ο ρόλος των μεγάλων φαρμακοβιομηχανιών. Δεν χρειάζεται εδώ να σκεφτόμαστε με όρους συνωμοσιολογίας, ιδίως καθώς τα δεδομένα και τα μεγέθη είναι εν πολλοίς φανερά και ταυτόχρονα συγκλονιστικά (στο βιβλίο θα βρει κανείς πλήθος τέτοιων). Εν ολίγοις, οι φαρμακοβιομηχανίες έχουν καταφέρει δύο αλληλοσυνδεόμενους στόχους κατά τις τελευταίες δεκαετίες: αφενός να διευρύνουν ασύλληπτα την αγορά ψυχοφαρμάκων, επενδύοντας τεράστια ποσά στο μάρκετινγκ και τη διαφήμιση, κι αφετέρου να καθοδηγήσουν την έρευνα, διά της στοχευμένης και πολλαπλής διείσδυσης σε πανεπιστημιακές σχολές, ερευνητικά ινστιτούτα και γενικότερα δημιουργώντας «συνέργειες» ιδίως με ιδρύματα και προσωπικότητες του χώρου της ψυχικής υγείας μεγάλου κύρους. Τα αποτελέσματα εμφανίζονται «βολικά» πρώτα απ’ όλα για τις ίδιες τις φαρμακοβιομηχανίες που έχουν αυξήσει θεαματικά τα κέρδη τους, καθώς και για ψυχίατρους και καθηγητές οι οποίοι ενίοτε λαμβάνουν εξωφρενικές αμοιβές για συμμετοχή σε ερευνητικά πρότζεκτ εταιριών ή γίνονται και μέτοχοί τους. Όμως, δυστυχώς, εμφανίζονται βολικά και για πολλούς επαγγελματίες της ψυχικής υγείας (που διαθέτουν ένα «τυφλοσούρτι»), κι ακόμη χειρότερα για τους ασθενείς: το χαπάκι είναι η εύκολη λύση, άσε δε που απαλλάσσει τους γονείς (αν το παιδί είναι που «ασθενεί») από την ανάληψη οποιασδήποτε δικής τους ευθύνης και γονεϊκού ρόλου. Εδώ λοιπόν έχουμε ένα φαύλο κύκλο στον οποίο έχει αυτοπαγιδευτεί η Ψυχιατρική κι από τον οποίο δεν μπορούμε παρά να ευχηθούμε να εξέλθει το συντομότερο.

* Ο ΣΩΤΗΡΗΣ ΒΑΝΔΩΡΟΣ είναι λέκτορας Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου.

Στην κεντρική εικόνα το έργο του Ιερώνυμου Μπος «Η θεραπείας της τρέλας» ή αλλιώς «Η αφαίρεση της πέτρας της τρέλας» (1475-1480)


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Πράγματι, όσο παράξενο και αν φαίνεται το κυρίαρχο σήμερα μοντέλο της ψυχιατρικής, το οποίο εκπορεύεται από την εξ Αμερικής στατιστικοταξινομικοδιαγνωστική βίβλο του DSM, μετά την τρίτη αναθεώρηση αυτοπροσδιορίζεται ως α-θεωρητικό. Ο ευνουχισμός της θεωρίας εγγράφεται στο νεφελώδες νεοφιλελεύθερο πλαίσιο των θεωριών του ‘τέλους της ιστορίας’, ‘τέλους των ιδεολογιών’ και εν τέλει ‘τέλους των θεωριών’. Έτσι, η σύγχρονη α-θεωρητική ψυχιατρική, γυμνή από θεωρία, θέλει τον Άνθρωπο ‘Σύν-πτωμα’ αφού επικεντρώνεται στα συμπτώματά του, ενώ τον αγνοεί ως βιο-ψυχοκοινωνική οντότητα που διαθέτει Λόγο, Επιθυμία και Ιστορία. Το τέλος της θεωρίας όμως καθιστά την Ψυχιατρική χωρίς όραση (θεωρώ: βλέπω, θωρώ), αποτελεί πράξη αυτοκτονίας, αυτοευνουχισμού». (σελ. 269-70).


exof aytokt psych

 Η αυτοκτονία της Ψυχιατρικής
 Μιχάλης Παπαδόπουλος
 Πρόλογος Μαρίλια Αϊζενστάιν
 νήσος 2017
 Σελ. 308, τιμή εκδότη € 13,00

 politeia link

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΜΙΧΑΛΗ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Γιατί οι Δανοί μεγαλώνουν τα πιο ευτυχισμένα παιδιά στον κόσμο

Γιατί οι Δανοί μεγαλώνουν τα πιο ευτυχισμένα παιδιά στον κόσμο

Με αφορμή το «Γιατί οι Δανοί μεγαλώνουν τα πιο ευτυχισμένα παιδιά στον κόσμο» των Jessica Joelle Alexander & Iben Dissing Sandhal (εκδ. Διόπτρα)

Του Σωτήρη Βανδώρου

Οι Δανοί θεωρούνται, με βάση τις σχετικές έρευνες, από τους πιο ευτυχισμένους λαούς...

Γονείς, οι πρώτοι παιδαγωγοί

Γονείς, οι πρώτοι παιδαγωγοί

Του Σωτήρη Βανδώρου

Είναι η πιο τρομερή περιπέτεια για την ανθρώπινη συνθήκη, λέει μετά λόγου γνώσεως ο Αλντό Ναουρί, για την ανατροφή και διαπαιδαγώγηση των παιδιών. Στο βιβλίο του Εκπαιδεύοντας τα παιδιά ο λιβυκής κατ...

Κουμπούρες δεν υπάρχουν!

Κουμπούρες δεν υπάρχουν!

Του Σωτήρη Βανδώρου

Μια πολύτιμη, ψυχαναλυτική ματιά στο φαινόμενο της σχολικής αποτυχίας.

Κανένα βιβλίο, πόσω μάλλον ο μικρός θησαυρός με τον ευρηματικό τίτλο «Κουμπούρες δεν υπά...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

«Η Καγκελάριος» είναι μια καθηλωτική πολιτική βιογραφία και ταυτόχρονα μια προσωπική ανθρώπινη ιστορία ενός αουτσάιντερ: μιας χημικού, κόρης πάστορα, η οποία μεγάλωσε στην Ανατολική Γερμανία και κατάφερε να γίνει η άτυπη ηγέτιδα της Δύσης. Στα ελληνικά θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Ψυχογιός στις 21 Οκτωβρίου...

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στις «Προσωπικότητες» Σεπτεμβρίου 2021 παρουσιάζει τον Στέλιο Ράμφο.

Επιμέλεια: Book Press

Στέλιος Ράμφος: κορυφαίος στοχαστής, πολυγραφότατος συγγραφέας και από τους πλέον επιδραστικούς σύγχρονους φιλοσόφους.

...
Τι θα δούμε φέτος στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Τι θα δούμε φέτος στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Θέατρο, χορός, σινεμά, instalations, προβολές, λογοτεχνία, κοινωνικός προβληματισμός και «μια υπόσχεση ευτυχίας που δεν έρχεται αλλά είναι ωραίο να την περιμένεις σαν να φτάνει», όπως σημείωσε η Αφροδίτη Παναγιωτάκου, Διευθύντρια Πολιτισμού του Ιδρύματος Ωνάση στην παρουσίαση του προγράμματος της Στέγης για το 2021-...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ