border

Της Εύας Στάμου

τον ξένο και τον εχθρό τον είδαμε στον καθρέφτη (Γιώργος Σεφέρης, Αργοναύτες)

Οι περισσότεροι άνθρωποι αντιλαμβάνονται την ταυτότητά τους ως μία αξία σταθερή που δεν μεταβάλλεται στο πέρασμα του χρόνου. Ο αναλλοίωτος τρόπος με τον οποίο βλέπουν τον εαυτό τους, τους κάνει να μην εμπιστεύονται ανθρώπους των οποίων η ταυτότητα μοιάζει μετέωρη ή ευμετάβλητη, όπως τους μετανάστες, χωρίς να συνειδητοποιούν ότι όλοι θα μπορούσαμε κάποια στιγμή να βρεθούμε στη θέση τους.

Άλλωστε η πεποίθηση ότι το τι είμαι και το πώς είμαι δεν θα μπορούσαν υπό οποιεσδήποτε συνθήκες να είναι διαφορετικά, συνάδει με την έλλειψη φαντασίας. Αυτή η ανικανότητα ορισμένων να θέσουν νοητά τον εαυτούς τους σε ριζικά διαφορετικούς κοινωνικούς, ή επαγγελματικούς ρόλους, τους εμποδίζει να βιώσουν ενσυναίσθηση για τους άλλους.

Η «διαφορετικότητα», αν και πολυχρησιμοποιημένος όρος, ελάχιστες φορές κατανοείται ορθά – με αποτέλεσμα άλλοτε να θεωρείται ως απολύτως αρνητικός κι άλλοτε ως οπωσδήποτε θετικός.

strangerΣε ένα εντελώς γενικό επίπεδο, κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός: κι αυτό γεννά το παράδοξο ότι όλοι έχουμε κάτι κοινό: είμαστε διαφορετικοί από τους άλλους. Δεύτερον, ανάμεσα σε άτομα της ίδιας ομάδας η διαφορετικότητα λαμβάνει συχνά θετικό πρόσημο, χαρακτηρίζοντας τα μέλη που ξεχωρίζουν με τις ικανότητές τους, και γι αυτό αξίζουν αναγνώριση ή επιβράβευση. Τρίτον, η διαφορετικότητα έχει την έννοια της απόκλισης από το κοινώς αποδεκτό ή από τον μέσο όρο. Ο διαφορετικός έχει την “υποχρέωση” να αλλάξει όχι μόνο τις συνθήκες που τον καθιστούν αλλιώτικο μα και τον ίδιο του τον εαυτό ώστε να πλησιάσει την “κανονικότητα” των άλλων. Σε αντίθετη περίπτωση η ευθύνη θεωρείται αποκλειστικά δική του. Γι αυτό δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί θεωρούν ότι οι οικονομικοί και πολιτικοί μετανάστες είναι οι ίδιοι υπαίτιοι για την θέση στην οποία βρίσκονται και για την “τύχη” τους.

Πριν επικρίνουμε οποιονδήποτε όμως επειδή αποκλίνει από κάποιον κοινωνικό κανόνα, θα ήταν ίσως χρήσιμο να σκεφτούμε τι νομιμοποιεί αυτόν τον κανόνα.

Ποια είναι τα επιχειρήματα, οι διαδικασίες, ή το περιεχόμενο των πεποιθήσεων που οδήγησαν στην διαμόρφωση ενός κανόνα για το ποιος αποτελεί μέλος μιας ομάδας -- και στην συγκεκριμένη περίπτωση, τι κάνει κάποιον Έλληνα πολίτη, ή απλά “άξιο” να ζει και να εργάζεται στη χώρα μας. Ίσως διαπιστώσουμε ότι οι συνιστώσες ενός τέτοιου υπόρρητου κανόνα, εκτός νομικού πλαισίου, σπάνια αποτελούν την κατάληξη ενός ορθολογικού στοχασμού για το τι είμαστε, και συχνότερα αποτελούν παράγωγο μιας μακράς και περίπλοκης διαδικασίας εσωτερίκευσης διαφόρων, ενίοτε αντιτιθέμενων, ιδεωδών.

Το κοινό πολιτικό και νομικό καθεστώς που ενώνει όσους ζουν και δουλεύουν σε αυτή τη χώρα, η κοινή γλώσσα κι η κοινή κουλτούρα που διαμορφώνουμε και μοιραζόμαστε στο παρόν, θεωρείται από ορισμένους ότι δεν επαρκούν για να έχει κάποιος το δικαίωμα να ζει νόμιμα στη χώρα μας, αφού ισχυρίζονται ότι αυτό που έχει πρωτεύουσα σημασία είναι η κοινή ιστορία. Το περιεχόμενο της “κοινής” ιστορίας” μπορεί να εκλαμβάνεται μάλιστα με πολύ περιορισμένο τρόπο, ώστε να θέτει την θρησκευτική πίστη ως κύριο κριτήριο, ενώ στις ακραίες εκφάνσεις της η άποψη αυτή επικαλείται ως γνώμονα μετοχής στην κοινή ιστορία την “καθαρότητα” της φυλής που διασφαλίζει η επίπλαστη ουσία ενός εθνικού DNA .

alodapwnΤο ερώτημα όμως είναι τι συμβαίνει με όσους αφενός δεν πιστεύουν σε πλασματικές ουσίες, αφετέρου προβληματίζονται για τον ορθό τρόπο εξέλιξης μιας κοινωνίας ανοικτής στην διαφορετικότητα. Ενδεικτικό της αμηχανίας που συνεχίζει να κυριαρχεί σε αυτό το πεδίο είναι το γεγονός ότι η μετανάστευση αντιμετωπίζεται συχνά ως ένα από τα παροδικά θέματα με τα οποία κάποιες στιγμές κατακλύζεται η ειδησεογραφία, ενώ κάποιες άλλες στιγμές σχεδόν εξαφανίζεται από την μιντιακή επικαιρότητα, λες και όλα τα ζητήματα που σχετίζονται με την μετανάστευση έχουν ως διά μαγείας επιλυθεί. Οι μέρες μνήμης και οι συναφείς εκδηλώσεις συνεχίζονται, αλλά σε μία Ευρώπη που πλήττεται από την χρηματοπιστωτική κρίση, δυστυχώς το μεταναστευτικό έχει παραγκωνιστεί ως ένα θέμα που υποτίθεται ότι δεν αφορά όλους μας. Γι αυτό, αν και ακούγεται κοινότοπο, η Παγκόσμια Ημέρα του Μετανάστη, αποτελεί μια σημαντική αφορμή για να σκεφτούμε όχι μόνο ποιος είναι ο “ξένος” αλλά και ποιοι είμαστε εμείς που με την ψήφο μας, τις πράξεις μας, ή την αδιαφορία μας, καθορίζουμε σε μεγάλο βαθμό την δυνατότητα κάποιων ανθρώπων να ενταχθούν στην ελληνική κοινωνία και να αναπτυχθούν ως ισότιμα μέλη της.

http://evastamou.blogspot.com

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Τέλεια Ομορφιά

Τέλεια Ομορφιά

Της Εύας Στάμου

Η Τέλεια Ομορφιά είναι η πρόσφατη ταινία του Πάολο Σορεντίνο που εντυπωσίασε στο Φεστιβάλ των Καννών και έκανε εισπρακτικά ρεκόρ στη Γερμανία...

Η Αφροδίτη με τη γούνα

Η Αφροδίτη με τη γούνα

Της Εύας Στάμου

Η πρόσφατη ταινία του Ρομάν Πολάνσκι, La Vénus à la Fourrure, που έκανε πρεμιέρα τον Μάιο στο Φεστιβάλ των Καννών, είναι βασισμένη στη μεγάλη θεατρική επιτυχία του Αμερικανού συγγραφέα Ντέιβιν...

Η ζωή της Αντέλ

Η ζωή της Αντέλ

Της Εύας Στάμου

Η σεξουαλικότητα αποτελεί αναπόσπαστο και καθοριστικό τμήμα της προσωπικής μας ταυτότητας. Οι περισσότεροι αρχίζουμε να διερευνούμε τις ερωτικές προτιμήσεις και φαντασιώσεις μας κατά τη διάρκεια της εφηβείας, κ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Διαβάζοντας με τον Νίκο Κουφάκη

Διαβάζοντας με τον Νίκο Κουφάκη

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, ο ηθοποιός Νίκος Κουφάκης απαντά σε 18 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charlie Jane Anders «Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν» (μτφρ. Πόλυ Μοσχοπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Φουρφούρι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Δέντρο δεν μιλούσε. ...

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος του Edgar Allan Poe από το βιβλίο «Μακάβριες ιστορίες», έτσι όπως το μετέφρασε στα γαλλικά ο Charles Baudelaire. Η εικονογράφηση είναι του Benjamin Lacombe, ενώ η μετάφραση από τα γαλλικά είναι της Ιλέην Ρήγα. Το βιβλίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλει...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...
11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ