royal-wedding220

Της Εύας Στάμου

Οι Βασιλικοί γάμοι που τελέστηκαν πρόσφατα τόσο στη Βρετανία ανάμεσα στον διάδοχο του θρόνου και την κοινή θνητή Κέιτ Μίντλετον όσο και στο Πριγκιπάτο του Μονακό ανάμεσα στον Πρίγκιπα Αλβέρτο και την εκλεκτή του, έφεραν, μεταξύ άλλων, ακόμα μία φορά στην επικαιρότητα το ζήτημα της κομψής γυναικείας συμπεριφοράς και της “αλληλένδετης” με αυτή ποιότητας της θηλυκότητας.

Τηλεοπτικά κανάλια, εφημερίδες, περιοδικά, και βιβλία που αποτελούν μέρος της λαϊκής κουλτούρας όχι μόνο της Αγγλίας και της Γαλλίας, αλλά ολόκληρης της Ευρώπης, ασχολήθηκαν με την εμφάνιση, την ενδυμασία, την συμπεριφορά, τις αντιδράσεις των γυναικών που βρίσκονταν στο επίκεντρο της προσοχής, άλλοτε επικροτώντας κι άλλοτε επικρίνοντας τις δύο κυρίες των κυρίων για τις επιλογές και την στάση τους. Επειδή ως γνωστόν οι γυναίκες αυτές (που για πολλούς αποτελούν πρότυπα συμπεριφοράς) σπάνια μιλούν εκτός πρωτοκόλλου, πολύ λίγα σχόλια του τύπου αφορούσαν κάτι που δήλωσαν – η πλειοψηφία των σχολίων ήταν επικεντρωμένη στις ενδυματολογικές επιλογές και στην συμπεριφορά τους. Η χάρη, η ηρεμία, η ευγένεια, η κομψότητα, η σεμνότητα και φυσικά η θηλυκότητα, όχι μόνο των δύο πρωταγωνιστριών αλλά και όλων των καλεσμένων γένους θηλυκού των γαμήλιων τελετών, ήταν χαρακτηριστικά που συγκέντρωσαν το ενδιαφέρον των απανταχού σχολιαστών. 

royalΟι περισσότερες φεμινίστριες θεωρούν τη θηλυκότητα μια εκδήλωση υποταγής στην αντρική κυριαρχία που έχει σαν κύριο στόχο τη διατήρηση από τη μια του σεξουαλικού παιχνιδιού που στηρίζεται στην διαφορετικότητα των φύλων και από την άλλη της πολιτικής επικυριαρχίας της κοινωνικής ομάδας των αντρών πάνω στην υποτιθέμενα κατώτερη κοινωνική ομάδα των γυναικών.* Σύμφωνα με αυτόν τον ορισμό η θηλυκότητα δεν είναι μία έμφυτη, βιολογική συμπεριφορά αλλά ένας όρος που περικλείει μια σειρά από κοινωνικά (και πολιτικά) συγκροτημένα γνωρίσματα. Μερικά από αυτά τα γνωρίσματα είναι η καλοσύνη, η υποχωρητικότητα, η υπομονή, η ταπεινοφροσύνη, η ευαισθησία και η ευγένεια. Στον αντίποδα των στερεοτυπικών αυτών θηλυκών συμπεριφορών βρίσκονται οι θετικές αρρενωπές συμπεριφορές της αμεσότητας, της ευθύτητας, της ανταγωνιστικότητας και οι αρνητικές της επιθετικότητας, του δογματισμού και της αγένειας -κάτι που φαίνεται να επιβεβαιώνεται πρόσφατα και από τις εκτενείς έρευνες που διεξήγαγαν κοινωνικοί επιστήμονες του Βρετανικού πανεπιστημίου του Sheffield. 

Τα αποτελέσματα των ερευνών παρουσιάζουν μεγάλο ενδιαφέρον, και ιδιαίτερα το γεγονός ότι στερεοτυπικά η ευγένεια εκλαμβάνεται ως ειδοποιό χαρακτηριστικό της γυναικείας συμπεριφοράς. Το σημαντικότερο στοιχείο όμως, από πολιτική άποψη, είναι ότι η πρόσληψη και επικράτηση των στερεοτύπων αφορά συμπεριφορές που παραδοσιακά χαρακτηρίζουν τις λευκές γυναίκες της μεσαίας τάξης και τους λευκούς άνδρες της εργατικής τάξης, και όχι όλες τις ομάδες γυναικών και όλες τις ομάδες ανδρών αδιακρίτως. Το στερεότυπο δηλαδή της αρρενωπότητας που τείνει σήμερα να επικρατήσει σε όλες τις κοινωνικές ομάδες, αντικατοπτρίζει συμπεριφορές που έχουν παραδοσιακά συνδεθεί με τους άντρες της εργατικής τάξης και το αντίστοιχο ισχύει και για το στερεότυπο -το οποίο αποτελεί ταυτόχρονα και ιδεώδες της θηλυκότητας- που κάποτε αφορούσε αποκλειστικά τις γυναίκες της μεσαίας τάξης. 

Χωρίς αμφιβολία η Βρετανική και η Ελληνική κοινωνία παρουσιάζουν έντονες δομικές διαφορές κι ως εκ τούτου μια μηχανιστική μεταφορά Βρετανικών κανόνων, προτύπων και στερεοτύπων στην Ελληνική πραγματικότητα θα ήταν άστοχη. Παρ' όλα αυτά δεν γίνεται να μη μας απασχολεί κατά πόσον τα ερωτήματα και τ' αποτελέσματα των συγκεκριμένων ερευνών αφορούν και την δική μας κοινωνία. Αν και η κοινωνική διαστρωμάτωση στην Ελλάδα και στην Αγγλία εμφανίζουν έντονες διαφοροποιήσεις, πρέπει νομίζω να δεχτούμε ότι κάποια από αυτά τα θηλυκά και αρρενωπά στερεότυπα επικρατούν και στη χώρα μας, όπως άλλωστε και στις υπόλοιπες Δυτικές κοινωνίες. 

Η ευθύτητα, η ειλικρίνεια, η αμεσότητα, η ανταγωνιστικότητα, η επιμονή και η επιθετικότητα είναι στο μυαλό μας γνωρίσματα συνδεδεμένα με την έννοια της αρρενωπότητας. Ακόμα κι όταν οι παραπάνω ποιότητες χαρακτηρίζουν τον τρόπο που κάποια γυναίκα επικοινωνεί με τους άλλους τείνουμε να μιλάμε για ‘αντρική συμπεριφορά’. Επιπλέον με ευκολία βάζουμε σε κάποιον άντρα την ταμπέλα της ‘γυναικούλας’ όταν θεωρούμε ότι αναπαράγει συμπεριφορές που έχουν χρηστεί ως θηλυκές: όταν διστάζει για παράδειγμα να πάρει αποφάσεις, να πει ανοιχτά τη γνώμη του, ή να υποστηρίξει με τρόπο απόλυτο και επιθετικό τα πιστεύω του. Η υποχωρητικότητα, η δυσκολία λήψης αποφάσεων, ο δισταγμός μπροστά στον κίνδυνο, η ευαισθησία και η ανασφάλεια είναι καταχωρημένα στο υποσυνείδητό μας ως γυναικεία χαρακτηριστικά. 

genderΟι άντρες και οι γυναίκες της ελληνικής κοινωνίας φαίνεται να είναι παγιδευμένοι στην αναπαραγωγή των στερεοτυπικών αυτών ρόλων. Το ψυχικό κόστος της εσωτερίκευσης τέτοιων στερεοτύπων μπορεί να είναι μεγάλο και για τα δύο φύλα. Οι άντρες πιέζονται ν' αναπαράγουν συμπεριφορές που δεν τους ταιριάζουν απαραίτητα, ιδίως όταν έρχονται σε σύγκρουση με τις ανθρώπινες ανάγκες κι επιθυμίες τους, όπως: το να σέβονται τα συναισθήματα των άλλων, να ζητούν τη συμβουλή και την υποστήριξη των συνεργατών ή των συντρόφων τους χωρίς να αισθάνονται ότι αυτό υπονομεύει την ταυτότητά τους, να εκφράζουν με ειλικρίνεια τυχόν φόβους ή αμφιβολίες χωρίς ν’ ανησυχούν ότι αυτό βάλλει την αρρενωπότητά τους. Οι γυναίκες βρίσκονται σε σύγχυση όταν από τη μια καλούνται να διατηρήσουν το μύθο της θηλυκότητας και από την άλλη να σταθούν ισότιμα δίπλα στους άντρες και ν’ ανταποκριθούν στις απαιτήσεις που θέτουν οι σύγχρονες διαπροσωπικές και επαγγελματικές σχέσεις. Πώς είναι δυνατόν να περιμένουμε μια γυναίκα να είναι πάντα καλοσυνάτη, γλυκιά, υποχωρητική και ταυτόχρονα να μιλά με αμεσότητα και αυθορμητισμό, να λαμβάνει σημαντικές αποφάσεις παρά το όποιο κόστος τους, να υποστηρίζει ανοικτά τους συναδέλφους της, να κρατάει το λόγο της, να εμπνέει εμπιστοσύνη; 

Οι Πριγκίπισσες της Βρετανίας και του Μονακό είναι γυναίκες που δεν έχουν επάγγελμα, μόνο ρόλο. Δεν τις απασχολεί να προβάλλουν ή να προστατέψουν την προσωπικότητά τους, μόνο την εικόνα τους. Είναι μάλιστα χάρη σε αυτή την εικόνα που δέχονται να καταπιέσουν, να ‘εξαλείψουν’ τα ιδιαίτερα εκείνα γνωρίσματα της προσωπικότητάς τους που θα τις έκανε να μοιάζουν με αληθινές, μάχιμες γυναίκες του 21ου αιώνα. Φαίνεται παράλογο να προσπαθούμε να συνδέσουμε την δική τους καθημερινότητα, όπως επιχειρούν κάποια περιοδικά και τηλεοπτικά προγράμματα στη χώρα μας, με αυτή των εκατομμυρίων γυναικών ανά την υφήλιο που για να πετύχουν τους στόχους τους είναι απαραίτητο πολύ συχνά ν’ αφήσουν στην άκρη την αβρότητα, την κομψότητα και τη χάρη. Οι κυρίες της αριστοκρατίας δεν μπορεί ν’ αποτελούν σήμερα τίποτα περισσότερο από απομεινάρια μιας εποχής που έχει ξεφτίσει, αφήνοντας πίσω της καλοχτενισμένα σινιόν, μεταξωτά ταγιέρ, παγωμένα χαμόγελα και κωμικά καπέλα. 

http://evastamou.blogspot.com

 

alt

* Από την διαρκώς αυξανόμενη ελληνόγλωσση βιβλιογραφία επί ζητημάτων ορισμού του φύλου, θα ξεχώριζα:

 

Άλλα κείμενα της Εύας Στάμου στο bookpress.gr:

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Τέλεια Ομορφιά

Τέλεια Ομορφιά

Της Εύας Στάμου

Η Τέλεια Ομορφιά είναι η πρόσφατη ταινία του Πάολο Σορεντίνο που εντυπωσίασε στο Φεστιβάλ των Καννών και έκανε εισπρακτικά ρεκόρ στη Γερμανία...

Η Αφροδίτη με τη γούνα

Η Αφροδίτη με τη γούνα

Της Εύας Στάμου

Η πρόσφατη ταινία του Ρομάν Πολάνσκι, La Vénus à la Fourrure, που έκανε πρεμιέρα τον Μάιο στο Φεστιβάλ των Καννών, είναι βασισμένη στη μεγάλη θεατρική επιτυχία του Αμερικανού συγγραφέα Ντέιβιν...

Η ζωή της Αντέλ

Η ζωή της Αντέλ

Της Εύας Στάμου

Η σεξουαλικότητα αποτελεί αναπόσπαστο και καθοριστικό τμήμα της προσωπικής μας ταυτότητας. Οι περισσότεροι αρχίζουμε να διερευνούμε τις ερωτικές προτιμήσεις και φαντασιώσεις μας κατά τη διάρκεια της εφηβείας, κ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το καλοκαίρι της Κάρμεν» σε σκηνοθεσία Ζαχαρία Μαυροειδή (κριτική) – Ένας τρυφερός ύμνος για την ανδρική γκέι φιλία

«Το καλοκαίρι της Κάρμεν» σε σκηνοθεσία Ζαχαρία Μαυροειδή (κριτική) – Ένας τρυφερός ύμνος για την ανδρική γκέι φιλία

Για την ταινία του Ζαχαρία Μαυροειδή «Το καλοκαίρι της Κάρμεν». Τολμηρό φιλμ που όμως δεν πέφτει σε κλισέ και ανούσια δράματα. 

Γράφει η Φανή Χατζή

«Το Καλοκαίρι της Κάρμεν» είναι η απόλυτα καλοκαιρινή ταινία, ιδανική για ένα χαλαρό βραδάκι σε κάπ...

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

10 βιβλία + 1 διήγημα τα οποία διερευνούν την παρουσία του κουίρ στην ελληνική πεζογραφία.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Ανεξάρτητα από το πόσο απαγορευμένο θέμα αποτελούσε, από το πόσο θα σκανδάλιζε τους αναγνώστες, από το πόσοι εκδότες θα αρνούνταν να το...

Αντρές Μοντέρο: «Είμαστε άνθρωποι, πάντα θα μας αρέσουν οι ιστορίες και τα παραμύθια»

Αντρές Μοντέρο: «Είμαστε άνθρωποι, πάντα θα μας αρέσουν οι ιστορίες και τα παραμύθια»

Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου, εκδ. Διόπτρα) συνομιλούμε με τον Χιλιανό συγγραφέα Αντρές Μοντέρο [Andres Montero] για τον μαγικό ρεαλισμό και τη σπουδαιότητα της προφορικής αφήγησης.

Συνέντευξη στον Διονύσ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...
«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ανί Ενρό [Annie Ernaux] «Η άλλη κόρη» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σειρά των δύο αφηγήσεων, η δική μου και η δ...

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

10 βιβλία + 1 διήγημα τα οποία διερευνούν την παρουσία του κουίρ στην ελληνική πεζογραφία.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Ανεξάρτητα από το πόσο απαγορευμένο θέμα αποτελούσε, από το πόσο θα σκανδάλιζε τους αναγνώστες, από το πόσοι εκδότες θα αρνούνταν να το...

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ