alt

«Η συνύπαρξη των αντιθέτων»

Στον Νίκο Κουρμουλή

Ο τόμος των διηγημάτων του Γιάννη Παλαβού αγκαλιάζει την καθημερινή συμπεριφορά στις διαφεύγουσες πλευρές της. Αποτελεί κατά κάποιο τρόπο ένα συνειρμό του νατουραλισμού, που αποθέτει το ειδικό του βάρος στον σουρρεαλισμό. Με όπλο το μαύρο χιούμορ και την ενδοφλέβια παρατηρητικότητα, ο συγγραφέας σχηματίζει την κάτοψη ενός κόσμου απτού και συνάμα ονειρικού. Το «Αστείο» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Νεφέλη.

Πέρα από τη συγκομιδή των ιστοριών, ποια ήταν η σκέψη πίσω από την έκδοση του «Αστείου»;

Το βιβλίο δεν γράφτηκε με κάποιο σκεπτικό κατά νου. Τα διηγήματα γράφτηκαν από το καλοκαίρι του 2007 ως τις αρχές του 2011 (με εξαίρεση μια ιστορία που γράφτηκε το περασμένο φθινόπωρο). Από διήγημα σε διήγημα ορισμένα μοτίβα επέμεναν: ο διάλογος με το Βελβεντό και την οικογένεια, η σχέση με την εργασία, το αίσθημα αδυναμίας αυτοπραγμάτωσης, κάποιοι γοητευτικά ιδιάζοντες άνθρωποι... Παράλληλα, από άποψη φόρμας, άλλα διηγήματα αντλούσαν από το μαγικό ρεαλισμό ενώ άλλα ακολουθούσαν έναν πιο στρωτό αφηγηματικά δρόμο. Τι τα συνδέει όλ’ αυτά; Δεν ξέρω. Ίσως το βλέμμα, που υποθέτω ότι είναι κοινό.

Ποιες οι παγίδες και τα πλεονεκτήματα του διηγήματος ως φόρμα λόγου;

Το διήγημα απαιτεί συμπύκνωση, οικονομία, ακρίβεια, υπαινιγμό, φροντίδα για την κάθε λέξη, επιμελημένο ρυθμό, ικανότητα στον αιφνιδιασμό. Ανήκω σ’ εκείνους που πιστεύουν ότι το διήγημα βρίσκεται πιο κοντά στην ποίηση παρά στην πεζογραφία μεγάλης έκτασης, δηλαδή το μυθιστόρημα. Άλλωστε αρκετοί απ’ τους καλύτερους διηγηματογράφους διαθέτουν και ποιητικό έργο ή –κι αυτό το διαπιστώνει κανείς αν παρακολουθήσει τυχόν μεταφράσεις τους ή δοκιμιακό έργο– έχουν μεγάλη επαφή με την ποίηση (η περίπτωση, π.χ., του Ε.Χ. Γονατά, ενός από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της μικρής φόρμας στην Ελλάδα). Το να συγκεντρώσει κανείς αυτές τις αρετές σ’ ένα κείμενο είναι κάτι σπάνιο. Οπότε η παγίδα είναι ότι ο διηγηματογράφος είναι εύκολο να καταλήξει σ΄ ένα άνοστο αποτέλεσμα. Το βασικό πλεονέκτημα είναι ότι, αν η προσπάθεια πετύχει, με λίγα λόγια λέει κανείς πάρα πολλά.

Οι χαρακτήρες είναι βγαλμένοι από την καθημερινή παρατήρηση κι όμως έχουν φυγόκεντρες συμπεριφορές.

Κινδυνεύοντας να γίνω ελαφρώς μελό, θα έλεγα πως πολλοί άνθρωποι βιώνουν αυτόν το διχασμό: είναι κάπου, ζουν κάπως, έχουν κάτι λίγο-πολύ στρωμένο και φαίνονται να επιβιώνουν με επαρκή ησυχία· ωστόσο την ίδια στιγμή, λίγο αν τους γνωρίσει κανείς καλύτερα, αποκαλύπτεται η «φυγόκεντρη συμπεριφορά». Αυτή υπαγορεύεται από ανικανοποίητες περιοχές του εαυτού κάτω απ’ την επιφάνεια. Αυτό συμβαίνει και στους χαρακτήρες των ιστοριών της συλλογής.

altΑρκετές ιστορίες, επίσης, αγκαλιάζουν πρόσωπα της υπαίθρου και της μισθωτής εργασίας.

Πρόκειται για πρόσωπα με τα οποία μεγάλωσα. Το Βελβεντό είναι μια αγροτική κοινωνία, όπου οι περισσότεροι ζουν απ’ τα χωράφια τους ή –ακόμη κι αν το βασικό τους εισόδημα δεν προέρχεται από αγροτικές εργασίες– έχουν χωράφια και ως δεύτερη απασχόληση τα καλλιεργούν. Κι αν τυχαίνει και δεν έχουν, πιθανότατα θα έχει κάποιος στο σόι. Οπότε δε θα μπορούσαν να λείπουν τέτοιοι χαρακτήρες απ’ το βιβλίο, μιας και το «Αστείο» είναι εν πολλοίς μια συλλογή διηγημάτων στην οποία η ζωή στο Βελβεντό είναι βασικό μοτίβο. Για τη δε μισθωτή εργασία, επίσης είναι λογικό να εμφανίζονται υπάλληλοι, διότι τα τελευταία χρόνια έτσι βιοπορίζομαι κι εγώ.

Πολλές ιστορίες σου έχουν μια μουσικότητα, βγάζουν μια λυρικότητα κι ένα μαράζι.

Η μουσικότητα και η λυρικότητα μάλλον σχετίζονται με το ότι, όπως έλεγα πιο πριν, το διήγημα είναι κατά τη γνώμη μου συγγενής της ποίησης. Για το δε μαράζι, δεν ξέρω τι να πω. Είναι μάλλον ψυχολογικής φύσης η απάντηση που θα έδινα. Ελπίζω μόνο να μην ξεπέφτει σε μεμψιμοιρία.

Πώς βλέπεις την καλλιτεχνική δημιουργία (και δη της λογοτεχνίας) στη βαθιά πνευματική κρίση που περνάμε;

Όπως θα την έβλεπα αν όλα ήταν ανθηρά: το, ας πούμε, «δημιουργικό υποκείμενο» έχω την αίσθηση πως ζει έτσι κι αλλιώς μια ζωή σε κάποιου είδους ψυχολογικό, και συχνά και οικονομικό «μνημόνιο». Δε θεωρώ πως ο «καλλιτέχνης» έχει κάποιο ιδιαίτερο «χρέος» ή ρόλο. Ούτε ότι η εποχή μας είναι εποχή όντως βαθύτερης πνευματικής κρίσης απ’ ό,τι άλλες ούτε ότι οι «εποχές κρίσης» (άλλωστε, έχω την αίσθηση πως κάθε εποχή διεκδικεί για τον εαυτό της το, τρόπον τινά, πνευματικό προνόμιο να αποκαλείται εποχή κρίσης ή μετάβασης) παράγουν αξιωματικά «ανώτερη» τέχνη: τέτοιες τοποθετήσεις είναι κατά τη γνώμη μου αόριστες και μάλλον συσκοτίζουν παρά φωτίζουν τις ρίζες του προβλήματος.

Ποιες ή ποιοι είναι οι εστίες της έμπνευσής σου;

Νομίζω πως ό,τι αποκαλούμε έμπνευση έχει να κάνει περισσότερο με το υποκείμενο παρά με το αντικείμενο: δηλαδή μια «πηγή έμπνευσης» –ας πούμε μια εικόνα, μια φράση, ένα τοπίο κλπ– για έναν συγγραφέα σε μια δεδομένη στιγμή θα περνούσε, ίσως, απαρατήρητη από τον ίδιο σε μιαν άλλη. Είναι μάλλον η ιδιαίτερη συναισθηματική θερμοκρασία, η ιδιαίτερη ψυχική συνθήκη του συγγραφέα που θα αποζητήσει κάτι από τον εξωτερικό κόσμο για να αντακλαστεί όταν υπάρξει ανάγκη. Τουλάχιστον σε μένα έτσι λειτουργεί. Οπότε η απάντηση είναι σαν το ανέκδοτο με τον ψυχολόγο και τη λάμπα: «Πόσοι ψυχολόγοι χρειάζονται για ν’ αλλάξει μια λάμπα;» «Ένας, αλλά θα πρέπει και η λάμπα να θέλει ν’ αλλάξει».

Πόσο δύσκολο ή εύκολο είναι να πυκνώνεις το χρόνο σ’ ένα ολιγοσέλιδο διήγημα;

Υποθέτω πως είναι πολύ δύσκολο, γι’ αυτό και το διήγημα, αντίθετα απ’ ό,τι ευρέως πιστεύεται από αρκετούς ευκαιριακούς αναγνώστες και πεζογράφους, είναι απαιτητικό είδος. Το διήγημα δεν είναι ο προθάλαμος του μυθιστορήματος. Είναι μια προνομιακή περιοχή μεταξύ πεζογραφίας και ποίησης, ένα είδος έντεχνου λόγου που εγείρει μεγάλες αντιστάσεις. Γι’ αυτό τα καλά διηγήματα σπανίζουν.

Το «Αστείο» πόσο αστείο είναι εν τέλει;

Όχι πολύ. Ο τίτλος «Αστείο» επιλέχθηκε όχι μόνο γιατί το ομώνυμο διήγημα της συλλογής είναι αντιπροσωπευτικό (ως ύφος και κυρίως ως αίσθημα) των υπολοίπων κειμένων, αλλά και γιατί είναι κάπως παραπλανητικός: δημιουργεί μιαν αντίθεση ανάμεσα σε ό,τι ίσως υπόσχεται και ό,τι εν τέλει υπάρχει στο εσωτερικό του βιβλίου. Αν το «Αστείο» παρουσιάζει κάποιο ενδιαφέρον, νομίζω ότι πηγάζει από την αντίθεση αυτή, από την όσμωση (συγγνώμη για τη στομφώδη λέξη) μεταξύ των αντιθέτων. Κοινοτοπία μεν, αλήθεια δε: στις περιοχές όπου συναντώνται τα αντίθετα προκύπτουν συνήθως τα πιο ενδιαφέροντα πράγματα.

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κωνσταντίνος Π. Βλαχογιάννης: «H λογοτεχνία είναι ένας τόπος και η περιδιάβαση σε αυτόν τον τόπο προϋποθέτει το ταξίδι»

Κωνσταντίνος Π. Βλαχογιάννης: «H λογοτεχνία είναι ένας τόπος και η περιδιάβαση σε αυτόν τον τόπο προϋποθέτει το ταξίδι»

Με αφορμή το νέο του λογοτεχνικό έργο «Επικράτειες» (εκδ. Περικείμενο) συζητάμε με τον συγγραφέα Κωνσταντίνο Π. Βλαχογιάννη για τα ψυχικά και λογοτεχνικά τοπία, την αδυναμία να ορίσουμε το σώμα μας και τη γλώσσα ως πρωταρχικό δοχείο για την κατασκευή της πραγματικότητας. 

Συ...

Νόρα Πυλόρωφ: «Το κυνήγι της αγάπης θέτει συχνά μη ρεαλιστικές προσδοκίες»

Νόρα Πυλόρωφ: «Το κυνήγι της αγάπης θέτει συχνά μη ρεαλιστικές προσδοκίες»

Με αφορμή το νέο της μυθιστόρημα «Το Νεραϊδάκι» (εκδ. Ελληνικά Γράμματα), η συγγραφέας και μεταφράστρια Νόρα Πυλόρωφ απάντησε σε ερωτήσεις μας.

Συνέντευξη στον Λεωνίδα Καλούση

«Το Νεραϊδάκι», όπως και σχεδόν όλα τα βιβλία σας, είναι ένα πο...

Ασπασία Καμπύλη, εκδόσεις Carnivora: «Το μέλλον βρίσκεται στο εδώ και τώρα»

Ασπασία Καμπύλη, εκδόσεις Carnivora: «Το μέλλον βρίσκεται στο εδώ και τώρα»

Οι εκδόσεις Carnívora είναι ένας από τους νέους εκδοτικούς οίκους που διαθέτει ξεκάθαρο όραμα και το οποίο έχει επικοινωνήσει με απόλυτη επιτυχία στους αναγνώστες. Μοναδική και βραβευμένη αισθητική μαζί με προσεκτικές επιλογές τίτλων, φροντισμένα κείμενα και άρτιο τυπογραφικό αποτέλεσμα είναι τα επιμέρους στοιχ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

Για την multi παράσταση «Respublika» του Λούκας Τβαρκόβσκι [Lukasz Twarkowski], σε παραγωγή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, η οποία παρουσιάστηκε στο Terra Vibe Park στη Μαλακάσα. Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Πολωνός σκηνοθέτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ