5 λεπτά με τον Χρήστο Χρυσόπουλο: «Η λογοτεχνία αποτελεί το ύστατο καταφύγιο του ανθρώπου»

Πώς ξεκινήσατε να γράφετε το βιβλίο σας; Θυμάστε το αρχικό ερέθισμα;

Κάθε βιβλίο επιβάλλει τον δικό του τρόπο σύνθεσης. Η διαδικασία της γραφής δεν υπακούει σε ένα προκαθορισμένο σχήμα, αλλά διαμορφώνεται δυναμικά από ένα πλέγμα παραγόντων, άλλοτε εμπρόθετων και άλλοτε απρόβλεπτων: το ίδιο το θέμα, η έρευνα, η τύχη, οι περισπάσεις, αλλά και τα γεγονότα της ζωής που εκτυλίσσονται πέρα από τη λογοτεχνία και εισβάλλουν αναπόφευκτα στη διαδικασία της δημιουργίας.

Στην προκειμένη περίπτωση, το Βάθος πεδίου ξεκίνησε από μια βαθιά επιθυμία να διερευνήσω την ιδέα ότι η λογοτεχνία -είτε από την όχθη της γραφής είτε από την όχθη της ανάγνωσης- αποτελεί το ύστατο καταφύγιο του ανθρώπου. Η αφήγηση παραμένει μια πηγή στην οποία στρεφόμαστε όταν όλα τα υπόλοιπα εργαλεία και αγαθά που διαθέτουμε αποδεικνύονται ανεπαρκή. Είναι ο χώρος όπου επιχειρούμε να νοηματοδοτήσουμε την εμπειρία μας, να αντέξουμε την απώλεια, την αβεβαιότητα και τη φθορά.

Η πλοκή ή οι χαρακτήρες θεωρείτε ότι είναι ο οδηγός σας όταν γράφετε; Πού ρίχνετε μεγαλύτερο βάρος;

Τα δομικά στοιχεία της αφήγησης, κατά τη δική μου αντίληψη, είναι όλα παρόντα καθ' όλη τη διάρκεια της σύνθεσης του έργου. Δεν εμφανίζονται γραμμικά, ούτε ιεραρχούνται εξαρχής, αλλά αναδιατάσσονται διαρκώς: κάποια αποκτούν δεσπόζουσα θέση, ενώ άλλα υποχωρούν προσωρινά. Το ίδιο το έργο διαμορφώνει τις απαιτήσεις του καθώς εξελίσσεται, επιβάλλοντας επιλογές και μετατοπίσεις.

Σε κάποιο σημείο της συγγραφής του Βάθους πεδίου, κατέστη κυρίαρχο το υποκείμενο της γραφής. Αυτή η μετατόπιση οδήγησε στη δομική απόφαση να χωριστεί το βιβλίο σε δύο μέρη. Το δεύτερο μέρος λειτουργεί ως εξαγωγή και επανάληψη -δηλαδή ως επανασύνδεση σε μια συνεκτική αφήγηση- της παρουσίας του γράφοντος, ο οποίος στο πρώτο μέρος βρίσκεται διάσπαρτος στο «βάθος πεδίου» της αφήγησης, άλλοτε ευδιάκριτος και άλλοτε σχεδόν αόρατος.

Ο παράδοξος τίτλος τραβά την προσοχή: Βάθος πεδίου – Εγχειρίδιο αυτοβοήθειας, ενώ στη συνέχεια υπάρχει η ένδειξη: «μυθιστόρημα». Με ποιον ιδιαίτερο τρόπο ο τίτλος αποκρυπτογραφεί τον χαρακτήρα του έργου;

Όπως ανέφερα και παραπάνω, η λογοτεχνία υπήρξε για μένα ένα πολύτιμο καταφύγιο. Είναι ο τρόπος με τον οποίο επιχειρώ να βοηθήσω τον εαυτό μου να αντιμετωπίσει τα προβλήματα, τις προκλήσεις, τον χρόνο. Μέσα από τη γραφή προσπαθώ να κατανοήσω τη σχέση μου με τους άλλους, αλλά και να αναδιατυπώσω τις αφηγήσεις που συγκροτούν την ταυτότητά μου.

Ταυτόχρονα, ο υπότιτλος του βιβλίου λειτουργεί και ως μια σαρκαστική αναφορά στη σύγχρονη, επιτακτική κουλτούρα της αυτοπραγμάτωσης και της αυτοβελτίωσης, η οποία αναγάγει την αυτάρκεια σε υπέρτατο αγαθό. Πρόκειται για έναν ατομοκεντρισμό που η λογοτεχνία υποσκάπτει, ακριβώς επειδή θεμελιώνεται στη σχεσιακότητα, στη συνεκδοχή, στην αναγνώριση του άλλου ως αναπόσπαστου μέρους της εμπειρίας μας.

Το τέλος δεν είναι ποτέ μια φυσική κατάληξη. Είναι πάντοτε μια απόφαση εγκατάλειψης, που λαμβάνεται τελευταία — τη στιγμή που ο συγγραφέας αποδέχεται ότι η αφήγηση μπορεί να συνεχιστεί μόνο εκτός του βιβλίου.

Αναφορές στην Παλαιστίνια Χιντ Ρατζάμπ, στην ποπ κουλτούρα και σε άλλα έργα τέχνης. Ανάμεσα στην πραγματικότητα και την επινόηση, πού γέρνει η πλάστιγγα;

Η ισορροπία, κάθε φορά, διακυβεύεται ανάμεσα στις ποικίλες εκδοχές του πραγματικού και στη συνείδηση του προσώπου που αφηγείται. Οι συγγραφείς -όπως και όλοι οι άνθρωποι- είμαστε διαπερατοί. Τα γεγονότα μάς διαμορφώνουν και γίνονται συστατικά μας στοιχεία. Το ίδιο συμβαίνει και με τις ιστορίες.

Με αυτόν τον τρόπο, η τέχνη, η ειδησεογραφία, τα βιώματα και οι τόποι μεταστοιχειώνονται διαρκώς καθώς κατανοούμε, ερμηνεύουμε, δρούμε και δημιουργούμε. Αυτήν ακριβώς την ώσμωση επιχείρησα να διατυπώσω, καταργώντας τα όρια ανάμεσα στο οικείο και το ξένο, στο πραγματικό και το επινοημένο, στο προσωπικό και το συλλογικό, στο μύχιο και το δημόσιο.

Πόσο νωρίς ή πόσο αργά γνωρίζετε το τέλος της ιστορίας σας;

Το τέλος δεν είναι ποτέ μια φυσική κατάληξη. Είναι πάντοτε μια απόφαση εγκατάλειψης, που λαμβάνεται τελευταία — τη στιγμή που ο συγγραφέας αποδέχεται ότι η αφήγηση μπορεί να συνεχιστεί μόνο εκτός του βιβλίου.

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα

Ο Χρήστος Χρυσόπουλος (Αθήνα, 1968) ασχολείται µε διαφορετικά είδη λογοτεχνίας (πεζογραφία, δοκίµιο, θέατρο, χρονικό). Έχει βραβευτεί µε το Βραβείο Ακαδηµίας Αθηνών (2008), το διεθνές βραβείο Balkanika (2015) και µε τα γαλλικά βραβεία Prix Ravachol (2013) και Prix Laure Bataillon (2014).

Το 2015 η Γαλλική Δηµοκρατία του απένειµε τον τίτλο του Ιππότη των Γραµµάτων και των Τεχνών. Τα βιβλία του κυκλοφορούν µεταφρασµένα σε πολλές γλώσσες. Διδάσκει Δηµιουργική Γραφή σε συνδυασµό µε Αφηγηµατική Ψυχοθεραπεία.