Ιωάννα Ντούμπρου: « Οι πόρτες των βιβλίων μοιάζουν άκακες, αλλά αν τις ανοίξεις δεν ξέρεις πού θα οδηγηθείς»

Ο Πολ Μπόουλς γράφει στο μυθιστόρημά του Τσάι στη Σαχάρα (μτφρ. Νίκος Α. Μάντης, εκδ. Μεταίχμιο) πως τουρίστας είναι εκείνος που πηγαίνει σε ένα ξένο μέρος γνωρίζοντας πως κάποια στιγμή θα γυρίσει ξανά πίσω. Ταξιδιώτης, όμως, είναι εκείνος που φεύγει δίχως να ξέρει αν και πότε θα γυρίσει. 

Το ζευγάρι που πρωταγωνιστεί στο νέο μυθιστόρημα της Ιωάννας Ντούμπρου Αρκτικός ανήκει εν μέρει στη δεύτερη κατηγορία. Φτάνουν ως τον Αρκτικό Κύκλο, ένα ταξίδι αρκούντως περιπετειώδες, το οποίο γνωρίζουν ότι κάποια στιγμή θα ολοκλήρωθεί, ωστόσο στον ενδιάμεσο χρόνο ξανοίγονται στο άγνωστο τοπίο. 

Είναι η δίοδος για να εισέλθουν –στην ουσία– στο εσωτερικό τους τοπίο που τους είναι ακόμη περισσότερο άγνωστο. Ίσως, τελικά, αυτό να είναι και το σημαντικό σε ένα ταξίδι. Να σου ανοίγει ένα δικό σου παράθυρο που ήταν για χρόνια ερμητικά κλειστό. 

Τόσο ο Αρκτικός όσο και η Βορινή παραλία, τα δύο σου βιβλία, έχουν να κάνουν με ένα ταξίδι που πραγματοποιεί ένα ζευγάρι. Αν και η πλοκή είναι διαφορετική, υπάρχει κάτι κοινό;

Νομίζω ότι το ένα βιβλίο είναι ο καθρέφτης του άλλου. Στη Βορινή Παραλία, η αφηγήτρια κάνει ένα εξωτικό ταξίδι μαζί με τον σύντροφό της, αλλά κοιτάζει διαρκώς μέσα της. Η ομορφιά που υπάρχει γύρω της δεν την αγγίζει πραγματικά, γιατί ζει μες στο μυαλό της που λέει πάντα την ίδια ιστορία. Στον Αρκτικό, η αφηγήτρια κάνει ένα ταξίδι στον Αρκτικό Κύκλο με τον άντρα της και κοιτάζει προς τα έξω, ανοίγεται στον κόσμο, αφήνει αυτά που υπάρχουν γύρω της να την επηρεάσουν. Στο τέλος, όμως, και οι δυο ανακαλύπτουν πράγματα που δεν γνώριζαν.

Την έννοια του ταξιδιού την έχουμε συνδυάσει με την απόδραση. Η ηρωίδα σου στον Αρκτικό δείχνει να θέλει να ξεφύγει από τη συνήθεια. Τι επίδραση έχει πάνω της η «απομάκρυνση»;

Όταν κάνεις ένα ταξίδι, και δη μεγάλο, βγαίνεις από τον μικρόκοσμό σου που τον θεωρείς λίγο πολύ δεδομένο, γι’ αυτό δεν του δίνεις και τόση σημασία. Το ταξίδι σε αναγκάζει να ζεις στο τώρα, να παρατηρείς περισσότερο, γιατί όλα γύρω σου είναι πρωτόγνωρα, άγνωστα, και μπορεί να μην τα ξαναδείς ποτέ. Επίσης, σε αναγκάζει να έρθεις πιο κοντά στον εαυτό σου, ειδικά αν μείνεις μόνος σου, όπως συμβαίνει στη Βορινή Παραλία. Η «απομάκρυνση» λειτουργεί για την ηρωίδα του Αρκτικού, όχι τόσο ως έξοδο διαφυγής, αλλά ως υπενθύμιση ότι τίποτα δεν είναι δεδομένο και ότι όλα είναι πολύτιμα, ακόμα και αν τα έχεις ξαναδεί ή ζήσει εκατοντάδες φορές.

Οι περισσότεροι λειτουργούμε στον αυτόματο, καταγράφοντας ένα μικρό μέρος από την εμπειρία μας. Συχνά δεν προσέχουμε τα μοτίβα που επαναλαμβάνονται στη ζωή μας, ούτε παρατηρούμε τις σκέψεις μας.

Τα πράγματα δείχνουν μεγαλύτερα και πιο σημαντικά από όσο είναι, λέει σε ένα σημείο η ηρωίδα σου. Είναι εύκολο να παρατηρήσει κανείς τη ζωή του, καθώς εκδιπλώνεται, από απόσταση;

Η ηρωίδα μου προσπαθεί να παρατηρήσει τη ζωή της με το ημερολόγιο και τον διαλογισμό, στον οποίο αναφέρεται ακροθιγώς. Οι περισσότεροι λειτουργούμε στον αυτόματο, καταγράφοντας ένα μικρό μέρος από την εμπειρία μας. Συχνά δεν προσέχουμε τα μοτίβα που επαναλαμβάνονται στη ζωή μας, ούτε παρατηρούμε τις σκέψεις μας. Αν όμως καλλιεργήσουμε τη συνήθεια να συνδεόμαστε στο τώρα με τις αισθήσεις μας και να παρατηρούμε περισσότερο τις σκέψεις μας δίχως να τις κρίνουμε, τα «σύννεφα» στον «ουρανό» μας θα αρχίσουν να αραιώνουν και τα πράγματα θα φαίνονται πιο καθαρά. Κι ίσως καταφέρουμε κάποτε να δούμε τη ζωή μας να εκδιπλώνεται, όπως λες κι εσύ. Χρειάζεται, όμως, χρόνος και καθημερινή πρακτική.

Η Ιωάννα Ντούµπρου γεννήθηκε και ζει στην Αθήνα. Ιστορίες της έχουν δηµοσιευτεί σε περιοδικά, έχουν βραβευτεί σε διαγωνισμούς και έχουν συµπεριληφθεί σε συλλογικούς τόµους. Για το πρώτο της βιβλίο, Βορινή παραλία (Εκδόσεις Πατάκη, 2019), ήταν υποψήφια για το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου στην πεζογραφία του περιοδικού "Ο Αναγνώστης". Από τις Εκδόσεις Πατάκη κυκλοφορεί και το δεύτερο βιβλίο της, το μυθιστόρημα Αρκτικός (2024).

Γράφεις, μεταξύ άλλων, για την επιστήμη του δέους. Πώς ο ανθρώπινος ψυχισμός και η εσωτερική μας ανησυχία καταλαγιάζει μπρος σε «έργα» της φύσης ή σε μεγάλες κατασκευές. Είναι η στιγμή που ο άνθρωπος αισθάνεται τη μηδαμινότητά του;

Λοιπόν, συμβαίνει κάτι παράξενο. Αισθάνεσαι ταυτόχρονα ασήμαντος και σημαντικός. Συνειδητοποιείς ότι αυτό που κοιτάζεις σε υπερβαίνει, αλλά συνάμα ότι υπάρχει στον ίδιο κόσμο που βρίσκεσαι κι εσύ. Το μυαλό σου πατάει pause. Γίνεσαι ο καταρράκτης, τα Μετέωρα, το παγόβουνο. Νιώθεις έναν απίστευτο θαυμασμό, ίσως και λίγο φόβο. Η εσωτερική σου ανησυχία καταλαγιάζει, γιατί βλέπεις πιο ξεκάθαρα από ποτέ ότι η ύπαρξη είναι ένα θαύμα.

Φαντάσου το μυαλό σου σαν ένα τρένο που τρέχει πάνω σε ράγες με μεγάλη ταχύτητα. Είναι η διαδρομή αυτή που θέλεις να κάνει ή μήπως οι ράγες έχουν τοποθετηθεί από τους άλλους;

Μπορούμε να ξεφύγουμε από τους ομόκεντρους κύκλους της ζωής μας; Είναι μια σκέψη που κάνει η ηρωίδα σου.

Νομίζω ότι η σκέψη που κάνει η ηρωίδα για τους λαβύρινθους έχει ενδιαφέρον. Θα την εξηγήσω όπως την αντιλαμβάνομαι εγώ. Φαντάσου το μυαλό σου σαν ένα τρένο που τρέχει πάνω σε ράγες με μεγάλη ταχύτητα. Είναι η διαδρομή αυτή που θέλεις να κάνει ή μήπως οι ράγες έχουν τοποθετηθεί από τους άλλους: τους γονείς σου, το σχολείο, την κοινωνία; Αν ναι, με τις αποφάσεις σου, θα πέφτεις συχνά πάνω σε τοίχους, σε αδιέξοδα. Θα είναι σαν να βρίσκεσαι μέσα σ’ έναν λαβύρινθο-παζλ. Η ηρωίδα μου προτιμά τον λαβύρινθο-σπείρα. Με τα χρόνια φτιάχνει τις δικές της ράγες, τους δικούς της τέλειους κύκλους, με το να βρίσκεται, όσο μπορεί, πολύ κοντά σε αυτό που είναι, που θέλει, που την αντιπροσωπεύει. Υπάρχει βέβαια ένα κόστος σε όλο αυτό, αλλά νομίζω ότι είναι διατεθειμένη να το πληρώσει.

Τελικά έχει σημασία ο τελικός προορισμός ή η συνειδητοποίηση ότι η πορεία προς κάτι άγνωστο είναι από μόνη της μια σπάνια εμπειρία;

Έχεις απόλυτο δίκιο. Η πορεία είναι το σημαντικό. Τι σημασία έχει να βάλεις άλλο ένα τσεκ στη bucket list σου; Αυτά που ανακαλύπτεις καθ’ οδόν είναι ο θησαυρός.

Τα βιβλία είναι από μόνα τους ένα ταξίδι; Γράφεις μ’ αυτή τη λογική της εξερεύνησης ενός άγνωστου τόπου, που ενδέχεται να μας αποκαλύψει κάτι δικό μας που είναι καλά κρυμμένο;

Η Φραν Λίμποβιτς λέει κάπου ότι βιβλία δεν είναι καθρέφτες, αλλά πόρτες. Είναι μια ενδιαφέρουσα ιδέα. Ίσως είναι πιο χρήσιμο να δούμε ένα βιβλίο όχι σαν καθρέφτη της δικής μας αντίληψης του κόσμου, αλλά σαν πόρτα. Οι πόρτες των βιβλίων μοιάζουν άκακες, αλλά αν τις ανοίξεις, δεν ξέρεις πού θα οδηγηθείς. Ταξιδεύεις σε άλλες χώρες, στο παρελθόν ή στο μέλλον, μπαίνεις στη θέση του άλλου, γίνεσαι ο άλλος για λίγο. Κι εκεί μπορεί να κάνεις μια πρωτότυπη σκέψη που δεν την είχες ξανακάνει, μπορεί να ανακαλύψεις κάτι για σένα ή για τους άλλους που δεν σου είχε περάσει ποτέ από το μυαλό, μπορεί να δεις τον κόσμο με άλλα μάτια. Κι όταν τελειώσει το ταξίδι και βγεις από το βιβλίο, μπορεί να είσαι διαφορετικός, ενδεχομένως καλύτερος. Δεν ξέρω κάτι άλλο που να έχει αυτή την τόσο μαγική ιδιότητα.

 ^＊Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.