Του Κώστα Αγοραστού
Η σειρά Hotel Ένοικοι Γραφής, από το 2006 μέχρι σήμερα, έχει καταφέρει να συσπειρώσει το ενδιαφέρον νέων πεζογράφων, καταξιωμένων διηγηματογράφων και του αναγνωστικού κοινού. Ο εμπνευστής της σειράς Μισέλ Φάις, με αφορμή την κυκλοφορία του νέου τόμου με θέμα τον Οιδίποδα και τίτλο Περί τυφλότητας και άλλων δεινών (εκδ. Πατάκη), μας μιλά για τη διαδικασία επιλογής των διηγημάτων αλλά και για το θέμα του επόμενου τόμου του Hotel.
Πότε και με ποια αφορμή ξεκίνησε η ιδέα της σειράς Hotel Ένοικοι Γραφής;
Το 2006, με τον συλλογικό τόμο «Με τον Γ.Μ. Βιζυηνό, αλλά και χωρίς αυτόν», αυτό ήταν το εναρκτήριο λάκτισμα στον πανελλήνιο θεματικό διαγωνισμό που επιμελούμαι σε συνεργασία με τις Εκδόσεις Πατάκη. Η αφορμή προέκυψε από την εμπειρία μου στα Σεμινάρια Δημιουργικής Γραφής στο ΕΚΕΒΙ. Τότε διαπίστωσα ότι οι μαθητευόμενοι συγγραφείς ένιωθαν πιο συγκεντρωμένοι και απερίσπαστοι όταν είχαν ένα καθορισμένο πλαίσιο γραφής, που όριζε όχι μόνο τον θεματικό άξονα αλλά και τον υφολογικό προσανατολισμό του κειμένου τους.
Επειδή το «Hotel - Ένοικοι γραφής» απευθύνεται σε συγγραφείς που δεν έχουν εκδώσει βιβλίο, σε πρωτοεμφανιζόμενους πεζογράφους, έκρινα και αποφάσισα να τους δίνω κάθε χρόνο ένα θέμα ως έναυσμα λογοτεχνικής αναζήτησης και παιγνίου. Εξάλλου στην γραφή το θέμα είναι πάντα ο σπινθήρας, η αφορμή· το κρίσιμο στοίχημα είναι πάντα το βλέμμα του αφηγητή, ο τρόπος της αισθητικής πραγμάτευσης που είναι ταυτόχρονα και η ηθική της αφήγησης· ανέκαθεν το πως λες την ιστορία αναδεικνύει ή βουλιάζει το τι λέει η ιστορία.
Με ποια λογική διαλέγετε κάθε φορά το θέμα του κάθε τόμου;
Αρχίσαμε μ΄ έναν εκ των θεμελιωτών της νεοελληνικής διηγηματογραφίας: τον σαλό Θρακιώτη. Κατόπιν κάναμε τρεις στάσεις, σε τρια κρίσιμα θέματα της επικαιρότητας: Μετανάστευση (Είμαστε όλοι μετανάστες, 2007), Διαδίκτυο (Χαμένοι στο Διαδίκτυο, 2008) και Οικολογία (Ζωολογία του πάνω και του κάτω κόσμου, 2009). Πέρσι ανοιχτήκαμε σ’ έναν κομβικό μύθο του δυτικού κόσμου: τον Οιδίποδα (Περί τυφλότητας και άλλων δεινών).
Πηγαίνουμε βήμα βήμα: αφουγκραζόμενοι τον καιρό μας αλλά και το βάθος του πνευματικού χρόνου.
Στα μέχρι τώρα θέματα του Hotel, με μια πρώτη ματιά, δεν υπάρχει ένας κοινός τόπος που να τα συνδέει. Ισχύει αυτό ή απλώς δεν είναι ευδιάκριτος;
Υπάρχουν τόποι, όχι τόπος. Το νήμα είναι τα θέματα να κάνουν κάθε φορά γκελ με την συγκυρία αλλά και την μνήμη ζωτικών προσώπων, μύθων ή καταστάσεων.
Κάθε χρόνο υπάρχουν όλο και περισσότερες συμμετοχές στο διαγωνισμό. Το επίπεδο των κειμένων που λαμβάνετε ποιο είναι;
Είναι αλήθεια ότι υπάρχει μια κλιμακούμενη αύξηση. Αν και πάντα υπάρχουν πιο προσφιλή θέματα (Hotel Μετανάστευση, Hotel Zoo). Το επίπεδο των κειμένων είναι ποικίλο και άναρχο. Υπάρχουν κείμενα που υποφέρουν από την ασθένεια της εποχής μας (την γραφομανία: κείμενα που συγχέουν τη δημοσιογραφία με τη λογοτεχνία, που διακατέχονται από το άγχος του «μηνύματος», που πλήττονται από την τυρρανία της «βιωμένης» κι όχι της λογοτεχνικής αλήθειας) και κείμενα που λογοδοτούν στην ιστορία της γραφής και στους δαίμονες του γράφοντος, που θέλουν να ταράξουν τον αναγνώστη.
Η μάχη δίνεται με την δεύτερη κατηγορία. Αυτά τα κείμενα κρίνονται και διακρίνονται. Εξού και πολλοί διακριθέντες στα Hotels διακρίνονται σε άλλους διαγωνισμούς, όπως Living Together (Βρεττανικό Συμβούλειο/Ιανός) και Ιστορίες Μπονζάι (περιοδικό Πλανόδιον) ή δημοσιεύουν συχνάκις στο «Εντευκτήριο», στα «Δέκατα», κ.ά.
Διαβάζοντας τους τέσσερις μέχρι τώρα τόμους της σειράς, προσωπικά εύκολα ξεχώρισα το διήγημα που κατέλαβε την πρώτη θέση κάθε φορά. Συναντάτε δυσκολίες στο να καταλήξετε στα 12 διηγήματα της short list;
Δεν με βρίσκετε σύμφωνο. Και τα έξι κείμενα, σε κάθε διαγωνισμό, κονταροκτυπιούνται. Στόχος της εναλλασόμενης κριτικής επιτροπής είναι να λειτουργεί αδέσμευτα και συνθετικά. Στόχος είναι τα αυθεντικά κείμενα ανεξαρτήτως κώδικα γραφής (παραδοσιακή, μοντέρνα, μεταμοντέρνα τάση). Προσώρας υπάρχει ένα απαιτητικό υλικό πενήντα με εξήντα κειμένων, από τα 170 με 200 που παραλαμβάνουμε κάθε φορά. Εκεί γίνονται οι ιεραρχήσεις του καθενός, οι ζυμώσεις και καταλήγουμε στην τελική δωδεκάδα.
Από τους 4 νέους συγγραφείς, που πήραν την πρώτη θέση στον κάθε τόμο, μόνο η Λουίζα Σπηλιοτοπούλου εξέδωσε μια, πολύ ενδιαφέρουσα κατά τη γνώμη μου συλλογή διηγημάτων (Άσπρο Σκοτάδι, εκδ. Πατάκη). Ένα πολύ καλό διήγημα μπορεί να έρχεται από έναν συγγραφέα με πλήθος ισάξιων ιδεών και κειμένων ή μπορεί και να εξαντλείται εκεί; Τι λέει η εμπειρία σας σε σχέση με τους συγγραφείς που υποβάλουν τα κείμενά τους στο διαγωνισμό;
Λίγη υπομονή να έχετε. Ήδη υπάρχουν δυο, τρεις διακριθέντες ―όχι κατ’ ανάγκην πρωτεύσαντες― που χτυπούν με σοβαρές αξιώσεις την πόρτα εκδοτικών οίκων. Όποιος νομίζει ότι με μια διάκριση στα «Φιλοξενεία γραφής» ανοίγουν οι θύρες των εκδοτών αυταπατάται. Η πρόζα θέλει νεφρά μαραθωνοδρόμου και βλέμμα στυλίτη ― το επισημαίνω συχνά στους διακριθέντες.
Μιλήστε μου για τα κείμενα του νέου τόμου του Hotel Οιδίπους.
Ο τόμος Περί τυφλότητας και άλλων δεινών συγκεντρώνει έξι αξιοσύστατα κείμενα (εκτός από τα ενδιαφέροντα κείμενα των δόκιμων συγγραφέων) μιας ανοιχτής υφολογικής βεντάλιας: πιο ερμητικά και πιο εξωστρεφή, πιο ρεαλιστικά και πιο υπερβατικά, πιο παραδοσιακά και πιο πειραματατικά. Όλα όμως κείμενα που στοχάζονται γύρω από το θέμα και τη γραφή. Και δυο Οιδίποδες απασχόλησαν τους συγγραφείς του τόμου, αλλά και οι ποικίλες ερμηνείες τους (μυθολογικές, ψυχαναλυτικές, πολιτικές, αισθητικές), εμπλέκονται στις ιστορίες τους, εννοείται μέσα από την εκφραστική ψυχοστασία του καθενός.
Μετά τον πρώτο τόμο άλλαξε η διαδικασία επιλογής. Επίκειται κάτι αντίστοιχο στο μέλλον;
Από το 2011 το Hotel αλλάζει κάποια γνωρίσματα στο σχήμα της «φιλοξενίας» και αξιολόγησης των κειμένων. Θέλωντας να δώσουμε μεγαλύτερο χώρο σε πρωτοεμφανιζόμενους συγγραφείς, εφεξής θα δημοσιεύονται δέκα (κι όχι έξη κείμενα) στον τόμο, ενώ η βραχεία λίστα (που δημοσιεύεται στο οπισθόφυλλο) θα προεκταθεί στα 15 ονόματα (από τα 12). Μ’ άλλα λόγια, τώρα που εδραιώθηκε η φυσιογνωμία του πανελλήνιου θεματικού διαγωνισμού, θέλουμε να δώσουμε ευρύτερο πεδίο σε αξιόλογους νέους συγγραφείς που δεν βρίσκουν βήμα έκφρασης.
Αλλαγές θα έχουμε επίσης και στην κριτική διαδικασία. Η επιτροπή θα απαρτίζεται πλεον από τον κριτικό λογοτεχνίας, που θα φωτίζει θεωρητικά το όλον εγχείρημα, από τους νικητές των δύο προηγούμενων ετών καθώς και από την εκδότρια Άννα Πατάκη και τον συνομιλητή σας.
Τέλος ο τόμος θα κυκλοφορεί 15 Μαρτίου καθ’ έτος, ενώ η καταληκτική ημερομηνία παράδοσης των κειμένων θα είναι η 15 Σεπτεμβρίου του προηγούμενου χρόνου.
Το επόμενο θέμα του Hotel Ένοικοι Γραφής ποιο θα είναι;
Τα εκατά χρόνια από το θάνατο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη είναι απλώς η αφορμή για το «Hotel - Ένοικοι γραφής» να τιμήσει και να θυμηθεί, εν τοις πράγμασι, τον έτερο θεμελιωτή της διηγηματογραφίας μας. Μετά τον σαλό Θρακιώτη ήρθε η σειρά του αποτραβηγμένου Σκιαθίτη. Η στιγμή, δηλαδή, να διαβάσουμε τον δημιουργό της Φόνισσας πέραν των αγιογραφικών ή αντιαγιογραφικών προσλήψεων του. Κι αυτό το πλαίσιο σκοπεύουμε να προτείνουμε σε όσους συμμετάσχουν στον επικείμενο διαγωνισμό. Να γράψουν δηλαδή, για τον Παπαδιαμάντη της ζωής τους και της μυθοπλασίας τους, πέραν των ετοιμοπαράδοτων ιδεολογικών ή ερμηνευτικών σχημάτων.
