«Και ο Θεός βοηθός» του Ζαν-Μισέλ Γκενασιά (προδημοσίευση)

Οι αναμνήσεις τους μπλέχτηκαν, έζησαν τόσο καιρό μαζί που δεν είναι πια ικανοί να διακρίνουν τη δική τους μνήμη από εκείνη των φίλων τους, τι τους ανήκει προσωπικά, τι διατήρησαν σε μια γωνιά του μυαλού τους ή τι πρόσθεσαν επειδή τους το διηγήθηκαν άλλοι ή το είδαν σε μια φωτογρα­φία. Τελικά, τα σκόρπια κομμάτια συγκεντρώθηκαν, έχουν και οι τέσσερις σχεδόν το ίδιο παζλ στον νου τους. Και είναι δεμένοι ο ένας με τον άλλο όπως τα μέλη μιας αχώριστης οικογένειας.

Η Αρλέν υποστηρίζει ότι η πρώτη της ανάμνηση, όταν ήταν μωρό, είναι τα ουρλιαχτά του Ντανιέλ όταν έκαναν μπάνιο μαζί κι αυτός χτυπιόταν για να μην μπει στην μπανιέρα, μοίραζε κλοτσιές που μπορούσαν να πονέσουν, αλλά η Μαντλέν ήταν ανένδοτη και η Ιρέν τον βουτούσε τελικά στο νερό παρά τις κραυγές του. Ο Ντανιέλ, από την πλευρά του, επιβεβαιώνει πως θυμάται τα σαρκαστικά τους χαμόγελα, και μάλιστα τα γέλια τους, όταν κινδύνευε να πνιγεί, ξαναβλέπει τα ξεκαρ­δισμένα τους πρόσωπα και το ρίγος του παλιού του εφιάλτη ξανάρχεται να τον αναστατώσει. Κανείς δεν κατόρθωσε ποτέ να διαλευκάνει την αιτία του φόβου, εκείνη την εποχή δεν γινόταν. Ο Ντανιέλ τρέμει πως το νερό θα διεισδύσει στο σώμα του από τα αφτιά του και τη μύτη του, πανικοβάλλεται, Όταν τον κάνουμε μπάνιο, φωνάζει απ' τον τρόμο του.

Κάθε βράδυ, ξαναρχίζει η ίδια σερενάτα, κανείς δεν κατα­λαβαίνει γιατί δεν θέλει να πλυθεί, το νερό είναι ζεστό και αρωματισμένο, με παπάκια, καμηλοπαρδάλεις και βατραχάκια που επιπλέουν· η Αρλέν παίζει μόνη της, περίεργη για τούτα τα πραγματάκια που αρνούνται να βυθιστούν, το μυστήριο τη συνταράσσει και είναι έτοιμη να ανακαλύψει ξανά το θεώρημα του Αρχιμήδη. Η Ιρέν νομίζει πως τον ενοχλεί το κοριτσάκι, την απομακρύνει μα τίποτα δεν αλλάζει. Ο Ντανιέλ στέκεται άκαμπτος σαν κούτσουρο μόλις τον γδύνουν, χτυπιέται, ξελα­ρυγγιάζεται μόλις τον πιάνουν, γρατζουνάει, δαγκώνει μερικές φορές. Η Ιρέν λέει, Είναι αδύνατον, κυρία, υποφέρει υπερβολικά, προτιμώ να τον πλύνω με γάντι. Χάρη σε εκείνη, ο Ντανιέλ γλιτώνει το μαρτύριο της μπανιέρας. Πιθανόν γι' αυτό νιώθει ιδιαίτερη στοργή για την Ιρέν και την ακούει, περισσότερο από τη μητέρα του.

Η Μαντλέν, η Ζαν και η Ιρέν συζητούν εκτεταμένα για τούτη τη φοβία του νερού, ψάχνουν μάταια την αιτία της. Μήπως σήμερα πλένουμε πάρα πολύ τα παιδιά; Όλες με τη σειρά τον καθησυχάζουν, ορκίζονται ότι δεν κινδυνεύει να πνιγεί, ότι βρίσκονται εκεί για να τον προστατέψουν, ή τον ντροπιάζουν, Τα αγόρια δεν φοβούνται το νερό, κοίτα την Αρλέν, είναι κο­ρίτσι, δεν φοβάται. Όμως αυτή η τακτική αποτυγχάνει. Όπως και οι υπόλοιπες. Επιχειρούν να τον λογικέψουν, δείχνοντάς του πως η Αρλέν, ο Τομά ή η Μαρί διασκεδάζουν τσαλαβου­τώντας, κάθονται μία ώρα μες στο μπάνιο άφοβα, πασχίζουν να τον κάνουν να μιλήσει, αλλά ο Ντανιέλ παραείναι μικρός μάλλον για να εκφραστεί, κι όπως συμπέρανε ο οικογενειακός γιατρός, Θα του περάσει με την ηλικία, δεν πρέπει να τον πιέ­ζετε. Οι γυναίκες αποφασίζουν ότι θα τον πλένουν με γάντι. Κι ο Ντανιέλ ζει περίπου εξίσου καθαρός με τους άλλους, μα παραμένει σε επιφυλακή την ώρα του μπάνιου.

Η Μαντλέν, η Ζαν και η Ιρέν συζητούν εκτεταμένα για τούτη τη φοβία του νερού, ψάχνουν μάταια την αιτία της. Μήπως σήμερα πλένουμε πάρα πολύ τα παιδιά; Όλες με τη σειρά τον καθησυχάζουν, ορκίζονται ότι δεν κινδυνεύει να πνιγεί, ότι βρίσκονται εκεί για να τον προστατέψουν, ή τον ντροπιάζουν, Τα αγόρια δεν φοβούνται το νερό, κοίτα την Αρλέν, είναι κο­ρίτσι, δεν φοβάται. Όμως αυτή η τακτική αποτυγχάνει. Όπως και οι υπόλοιπες.

Το καλοκαίρι πηγαίνουν τρεις μήνες στο Ντινάρ, στην κατοικία των Βιρέλ που δεσπόζει στον κόλπο και στα γειτονικά σπίτια από το ακρωτήριο της Μαλουίν, χτισμένη πάνω στον γκρεμό στις αρχές της δεκαετίας του '10 από έναν εξεζητημένο αρχι­τέκτονα που δεν δίστασε να στοιβάξει εμφανή δοκάρια και παράθυρα προεξοχής, βεράντες, πυργίσκους, φεγγίτες, νεο­γοτθικά παράθυρα και κορνίζες, προς μεγάλη ευχαρίστηση του ιδιοκτήτη της, ενθουσιασμένου που ήταν πιο επιβλητική από των γειτόνων του, η μόνη στο θέρετρο που διέθετε ασανσέρ, πισίνα και γήπεδο τένις, κατασκευασμένο σε αρκετά ατυχές σημείο είναι η αλήθεια, διότι τα μπαλάκια καταλήγουν αργά ή γρήγορα στη θάλασσα παρακάτω. Εδώ η ζωή είναι απλή, Επαρχιακή και στον καθαρό αέρα, λέει η Ζαν, αλλά με κόσμο τριγύρω. Όταν δεν βρέχει, αράζουν για ώρες στην παραλία του Εκλίζ. Σύντομα, ο Ντανιέλ καταλαβαίνει πως πρέπει να κάνει τα πάντα για να μη βρεθεί με μαγιό και να αποφύγει έτσι την αγγαρεία του μπάνιου, ισχυρίζεται ότι κρυώνει, αναριγεί, ανακάλυψε ένα κόλπο για να ανατριχιάζει, και καθώς ο καιρός συχνά δεν ενδείκνυται εξαιτίας του ανέμου, των σύννεφων ή της επικείμενης μπόρας, τον αφήνουν με το πλεκτό του και μπορεί να μείνει στην άμμο μπροστά στην τέντα με τις γαλανό­λευκες ρίγες προσπαθώντας να φτιάξει ανέφικτα κάστρα από άμμο. Δεν βουτάει ποτέ. Στην καλύτερη περίπτωση, τις μέρες με λιακάδα, όταν έχει άμπωτη και άπνοια, δέχεται να βυθίσει τα πόδια του μέχρι τους αστραγάλους, Είναι μια πρόοδος, επι­βεβαιώνει η Μαντλέν. Θα μάθει.

Ο ένας σιχαίνεται το νερό κι ο άλλος όχι. Ο Τομά θα ήταν ικανός να περάσει όλη του τη ζωή κολυμπώντας. Σπρώχνει τους άλλους να βιαστούν για να πάνε στην παραλία, είναι ο πρώ­τος που τρέχει στη θάλασσα όποια κι αν είναι η θερμοκρασία, ακόμα κι όταν βρέχει και τα κύματα τον κατακλύζουν ή το νερό είναι παγωμένο, όταν κανείς δεν τολμά να βουτήξει, εκείνος μοιάζει να έχει μια στολή κατάδυσης κολλημένη στο δέρμα του. Τον κοιτάζουν να πηγαινοέρχεται για ώρες, με σκυμμένο το κεφάλι.

Αριστερό μπράτσο­-δεξί μπράτσο.

Ένα χιλιόμετρο ίσως. Τον χάνουν από το οπτικό τους πεδίο. Επιστρέφει. Η Ζαν ανησυχεί που τον βλέπει να φεύγει στο βά­θος, Είναι τόσο μικρός ακόμα. Όμως αυτός κάνει του κεφαλιού του. Αντράκι ήδη. Απ' την όχθη, με τα πόδια της μες στο νερό, του φωνάζει να μην απομακρύνεται, του γνέφει με τα χέρια της, δεν τον αφήνει ούτε δευτερόλεπτο από τα μάτια της. Δεν την ακούει που τον καλεί, συνεχίζει. Δεξί μπράτσο-­αριστερό μπράτσο. Τελικά βγαίνει, με την τρίχα κάγκελο, τα χείλη σφιγ­μένα. Η Ζαν τον τυλίγει με μια πετσέτα, τον τρίβει δυνατά. Μα, περιέργως, δεν του απαγορεύει να ξαναμπεί.

Η Αρλέν μένει κοντά στον Ντανιέλ, παραλυμένη από τούτη την τεράστια απειλή. Εκείνη ατενίζει τη θάλασσα προσπαθώ­ντας να εξιχνιάσει το μυστήριό της, την εξήγηση των κυμάτων που επιστρέφουν αμείλικτα να τους γαργαλήσουν τα δάχτυλα των ποδιών, Γιατί δεν σταματά να κουνιέται; Μοιάζει ζωντα­νή. Υπάρχει κάποιος, από την άλλη πλευρά, που την τραντάζει αδιάκοπα; Η Αρλέν θέτει ερωτήσεις που ο Ντανιέλ δεν σκέφτη­κε ποτέ και στις οποίες δεν ξέρει να απαντήσει. Ούτε και κανείς άλλος. Γεμίζει τα πνευμόνια της με την αύρα του πελάγους, Μυρίζεις τον θαλασσινό αέρα; Είναι ιώδιο. Κάνει καλό στην υγεία. Κι ο άνεμος, πάλι, από πού έρχεται; Ύστερα από λίγο του λέει, Δεν θέλεις να μπούμε; Πρέπει να είναι ζεστή. Ο Ντανιέλ γνέφει αρνητικά, επομένως αυτή πάει στον Τομά και τη Μαρί, βουτώντας στο κρύο νερό με το κεφάλι πρώτα και σηκώνοντας κύματα για να τους βρέξει, αποφεύγουν να κοιτάξουν τον Ντα­νιέλ, στυλωμένο σαν μοναχικό πάσσαλο στην ακτή.

Όταν ο καιρός είναι συννεφιασμένος, πράγμα που συμ­βαίνει συχνά, μία φορά τη μέρα περίπου, και ξαναβάζουν τις μάλλινες ζακέτες, ο Ντανιέλ κάθεται στο σπίτι, παρακολουθεί τους ενηλίκους να παίζουν τένις, μαζεύει τα μπαλάκια. Ένας καθηγητής τούς επισκέπτεται κάθε πρωί για να κάνει μάθημα στη Ζαν, η Μαντλέν έχει πολύ εύθραυστη κράση για να τρέξει, ανεβαίνει στην καρέκλα του διαιτητή, και παρότι δεν έχει παίξει ποτέ στη ζωή της, δίνει συνετές συμβουλές στη Ζαν, Στηρίξου γερά στα πόδια σου, ή Κράτα τους ώμους ίσιους, γι' αυτό ρί­χνεις τα μπαλάκια στον αέρα. Κι έπειτα μια μέρα, ο Ντανιέλ παίρνει τη ρακέτα που η Ζαν πέταξε κάτω από οργή και, αντί να της τη δώσει, χτυπάει το μπαλάκι, το στέλνει πάνω απ' το φιλέ, ο καθηγητής το πιάνει, το επιστρέφει σιγά κι ανταλλάσσουν πέντε αναπάντεχες μπαλιές.

Σε τούτο το άθλημα, είναι πιο γρήγορος, πιο πονηρός από τους άλλους, αποκρούει σχεδόν όλες τις μπαλιές. Με τον καιρό, παίζει εναντίον των ενηλίκων και τους νικάει, αλλά αυτό που του αρέσει περισσότερο είναι να ρίχνει ένα ασυναγώνιστο καρφί, να εκτελεί ένα σερβίς φλικ, να πετυχαίνει ένα φάλτσο ρεβέρ όπως κανείς άλλος ή να τον χαρακτηρίζει η μητέρα του θριαμβευτικά βασιλιά του λιφτ και η Ζαν, θιγμένη, πρωταθλητή του ύπουλου κοφτού χτυπήματος, να είναι περιζήτητος τη στιγμή που συγκροτούν τις ομάδες σαν να ήταν η εγγύηση ότι θα κερδίσουν την παρτίδα.

Την επομένη, ο καθηγητής φέρνει δύο ρακέτες μπάντμιντον και φτερωτά μπαλάκια, ο Ντανιέλ δεν χρειάζεται να του δείξουν πώς να τα χρησιμοποιήσει, μόλις έκλεισε τα έξι και βρήκε το παιχνίδι που του επιτρέπει να λάμψει. Σε τούτο το άθλημα, είναι πιο γρήγορος, πιο πονηρός από τους άλλους, αποκρούει σχεδόν όλες τις μπαλιές. Με τον καιρό, παίζει εναντίον των ενηλίκων και τους νικάει, αλλά αυτό που του αρέσει περισσότερο είναι να ρίχνει ένα ασυναγώνιστο καρφί, να εκτελεί ένα σερβίς φλικ, να πετυχαίνει ένα φάλτσο ρεβέρ όπως κανείς άλλος ή να τον χαρακτηρίζει η μητέρα του θριαμβευτικά βασιλιά του λιφτ και η Ζαν, θιγμένη, πρωταθλητή του ύπουλου κοφτού χτυπήματος, να είναι περιζήτητος τη στιγμή που συγκροτούν τις ομάδες σαν να ήταν η εγγύηση ότι θα κερδίσουν την παρτίδα.

Ο Τομά είναι ο μόνος που μπορεί να τον αντιμετωπίσει, έχει κάτι που τον καθιστά ισάξιο με τον Ντανιέλ, είναι πιο ζωηρός, μα ο τελευταίος είναι πιο αποφασισμένος να νικήσει. Όταν είναι στην ίδια ομάδα, είναι αήττητοι. Παίζουν ώρες ο ένας εναντίον του άλλου παρτίδες με δικούς τους κανόνες, ό,τι καιρό και να κάνει, ακόμα και με δυνατό άνεμο, ακόμα και κάτω απ' τη βροχή. Το μόνο παράξενο είναι ότι μόλις εμφανίζεται ο Μορίς, ο Τομά αφήνει τη ρακέτα του και εγκαταλείπει το γήπεδο, δεν θέλει να τον δει ο πατέρας του να παίζει. Ο Μορίς θα ήθελε να παίξει μια παρτίδα με τον γιο του μα εκείνος αρνείται δίχως να δώσει εξήγηση και κανείς δεν καταλαβαίνει τη στάση του, εκτός από τη Ζαν, που δεν τον πιέζει ποτέ. Και ο Τομά περιμένει να ξαναφύγει ο πατέρας του στο Παρίσι για να ξαναρχίσει το μπάντμιντον.

Λίγα λόγια για το βιβλίο

«Δεν επιλέγουμε τίποτα, βαδίζουμε απλώς στον χαραγμένο δρόμο, εκπληρώνουμε πάντα αυτό που ήδη είμαστε».

Μέσα στην ευφορία ενός κόσμου που πρέπει να ξαναχτιστεί, το 1924, η Ιρέν γνωρίζει τον Ζορζ. Εκείνη είναι σερβιτόρα, αυτός ξυλουργός στα κινηματογραφικά στούντιο και μοιάζει στον Ροδόλφο Βαλεντίνο. Ένα βαλς στις όχθες του Μάρνη είναι αρκετό για να ερωτευτούν. Το πρώτο τους παιδί, η Αρλέν, γίνεται μέλος μιας μαγικής παρέας καθώς μεγαλώνει. Ο Ντανιέλ και τα δίδυμα, ο Τομά με τη Μαρί, είναι αχώριστοι με την Αρλέν, κι ας μην προέρχεται σαν κι αυτούς από πλούσια οικογένεια. Παρά την ταπεινή καταγωγή της, η Αρλέν θα προσπαθήσει να γίνει μία από τις πρώτες μηχανικούς στη Γαλλία – ένας δρόμος δύσκολος που θα απαιτήσει να θυσιάσει πολλά…

Συνυφαίνοντας άτυχους έρωτες, ξεχασμένες υποσχέσεις και παιχνίδια της μοίρας στο φόντο κοινωνικών και πολιτικών ανατροπών, ο Guenassia συνθέτει στο Και ο Θεός βοηθός το έπος ενός αιώνα – και μιας γενιάς που προσπάθησε να ονειρευτεί από πόλεμο σε πόλεμο, και είδε τις φιλοδοξίες της να πραγματοποιούνται ή να συνθλίβονται στο πέρασμα της Ιστορίας.

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα 

Ο Jean-Michel Guenassia είναι Γάλλος συγγραφέας, γεννημένος στο Αλγέρι το 1950. Σπούδασε νομικά και εργάστηκε ως δικηγόρος, έγραψε σενάρια και θεατρικά έργα και εξέδωσε το πρώτο του μυθιστόρημα, με τίτλο Pour cent millions, το 1986 (βραβείο αστυνομικού μυθιστορήματος Michel Lebrun). Το 2009 το μυθιστόρημά του Η λέσχη των αθεράπευτα αισιόδοξων απέσπασε το Βραβείο Goncourt των μαθητών και γνώρισε διεθνή επιτυχία.