bresson reflection

Της Μέμης Κατσώνη

Δεν την είχε προσέξει ποτέ αυτή την πόρτα. Κι ας ήταν η τρίτη φορά μέσα στο χειμώνα που φωτογράφιζε τους καταυλισμούς. Καλαμωτή καθώς ήταν, θα την είχε περάσει για μέρος του φράχτη. Το αγόρι με το τσέρκι γλιστράει στο άνοιγμά της, η σκιά του σέρνεται φιδίσια, τα λασπόνερα καθρεφτίζουν τη στιγμή που ο πιτσιρικάς χάνεται, η αντιστοιχία απόλυτη – μόνο ένα ελαφρό ρυτίδιασμα.. .αλλά όχι. Στη στιλπνή επιφάνεια διαγράφεται καθαρά ολόσωμη η λιγνή φιγούρα να αιωρείται καθώς πηδάει πάνω απ’ τη λακκούβα, καμιά πόρτα δεν την καταπίνει. Ο ευρυγώνιος θα έκανε πάλι το θαύμα του. Τα νερά αντανακλούν μια εικόνα που στο πάνω μέρος της φωτογραφίας έχει σχεδόν χαθεί. Λες κι έχουν κρατήσει την προηγούμενη στιγμή – τη μνήμη του νερού. Ο Μπρεσόν ξέρει πως έχει στα χέρια του τη φωτογραφία της χρονιάς, βιάζεται να εμφανίσει τις υπόλοιπες λήψεις για να αναλύσει, να συλλάβει και ίσως να επαναλάβει το τυχαίο. 

Μια μια, εξετάζει κάτω απ’ τη λάμπα τις φωτογραφίες, να εδώ το αγόρι κατεβαίνει τα σκαλιά, το τσέρκι του ξεφεύγει, περνάει ξυστά απ’ τον φράχτη, ο μικρός το αρπάζει πριν πέσει στις λάσπες, πηδάει πάνω απ’ την πιο βαθιά λακκούβα και χάνεται στα δέντρα. Πόρτα πουθενά.

Μεγέθυνση και έλεγχος. Τίποτα στο φράχτη δε δείχνει κάτι πέρα από σφιχτοδεμένα καλάμια. Ούτε μια χαραμάδα. Αλλά σ’ αυτήν εδώ τη φωτογραφία όχι μόνο υπάρχει πόρτα, είναι και ανοιχτή. Λες να μπέρδεψε τα φιλμ; Όχι. Η λήψη που ονομάζει πια «Πόρτα» εντάσσεται κανονικά στην ακολουθία «Αγόρι με τσέρκι». Τυλίγει το φιλμ, το βάζει στο μεταλλικό κουτί, σβήνει τη λάμπα και βγαίνει από τον σκοτεινό θάλαμο. «Παίζουμε με πράγματα που εξαφανίζονται» έχει πει, αλλά είναι και τεχνίτης, θέλει να ξέρει πώς μια πόρτα ανοιχτή μπορεί να κρυφτεί απ’ το φακό σε 17 από τις 18 λήψεις. Και πώς τα λασπόνερα αυτονομούνται.

Έχει μεσημεριάσει όταν ξεπροβάλει το αγόρι με το τσέρκι. Του κάνει νόημα να τον ακολουθήσει, εκείνος καθυστερεί για να κλείσει το τρίποδο, κι έτσι το παιδί χάνεται, η μέρα χάνεται.

Τη ζωγραφική αγάπησε, ζωγραφική σπούδασε, στη φωτογραφία κατέληξε γιατί ο φακός είναι ερώτηση και η απάντηση είναι πάντα εκεί έξω. Εκεί έξω τον βρίσκει και το πρωινό να ψάχνει τη στιγμή-δραπέτη. «Ο φωτογράφος δεν είναι εργάτης αλλά παίχτης», αυτό πιστεύει. Κι έτσι, παίχτης αποφασισμένος, ψηλαφίζει μέτρο μέτρο τον καλαμένιο φράχτη. «Με τα μάτια φωτογραφίζουμε όχι με μηχανές» λέει και οπλίζει τη Λάικα. Έχει μεσημεριάσει όταν ξεπροβάλει το αγόρι με το τσέρκι. Του κάνει νόημα να τον ακολουθήσει, εκείνος καθυστερεί για να κλείσει το τρίποδο, κι έτσι το παιδί χάνεται, η μέρα χάνεται. «Δεν παίρνεις εσύ φωτογραφίες» θα πει αργότερα, «οι φωτογραφίες παίρνουν εσένα». Το βράδυ κάτω από τη λάμπα, εξετάζει με τον μεγεθυντικό φακό πόντο πόντο το πρόσωπο του παιδιού που θέλησε να τον πάρει μαζί του. Κι όταν κοιτάς τα πρόσωπα οι άνθρωποι επιστρέφουν. Με τα καλαμένια τους πόδια, τα ογκώδη γόνατα.

Την τρίτη μέρα φωτογραφίζει κοιμισμένους, ένα κοριτσάκι τόσο δα κρυμμένο πίσω από μια πελώρια κορνίζα, μια σπασμένη ομπρέλα μπροστά στο φράχτη. Κάνει μετά και μια βόλτα στο κέντρο της πόλης να δει η Λάικα τις διαφημίσεις της σαρδέλας και τους καλοταϊσμένους στα εστιατόρια να ξεκουραστεί το μάτι της.

Βροχές γεμίζουν τις επόμενες μέρες με αντικατοπτρισμούς, καμιά φωτογραφία όμως δεν συλλαμβάνει την αυτονόμηση της «Πόρτας», η «αντικειμενική τύχη», δεν επαναλαμβάνεται. Πλησιάζει πια το τέλος της βδομάδας, την Κυριακή φεύγει, πρέπει να ετοιμαστεί για μεγάλο ταξίδι. Σήμερα έχει ήλιο, θα φωτογραφίσει σκιές στις σκάλες, παιδιά στα χαλάσματα. Έτσι λέει.

Φτάνοντας όμως στον καταυλισμό ξέρει πια πως ο ήλιος έχει αλλάξει, ο ήχος έχει αλλάξει, τα παιδιά σωπαίνουν. Στη σκιά του καλαμένιου φράχτη κανείς δεν κοιμάται. Η Λάικα υψώνεται σε μάτια ορθάνοιχτα, συνηθισμένα στο πένθος, ο φακός ρωτάει, ο Μπρεσόν μαθαίνει. Ένα αγόρι έχει πεθάνει. Πώς; Έπαιζε με το τσέρκι του κι έπεσε στο πηγάδι. Πού είναι το πηγάδι; Πίσω απ’ το φράχτη. Η Λάικα εστιάζει στη σκοτεινή επιφάνεια του νερού, την επιφάνεια των προσώπων, τα σταυρωμένα χέρια. Ο σκοτεινός θάλαμος γεννάει εικόνες άνυδρες, ήλιο κακό. Η ακολουθία «Τέλος διαδρομής» βρίσκει τη θέση της στο μεταλλικό της κουτί, η Λάικα, οι φακοί και τα τρίποδα βολεύονται στο αμάξι και αφήνουν πίσω τους τον καλαμένιο φράχτη, το κρυμμένο πηγάδι, την πόλη με τις διαφημίσεις της σαρδέλας και τα εστιατόρια. Ο καταυλισμός βρίσκει τους ρυθμούς του, τσέρκια κυλούν ξανά στις σκάλες.

Εκείνος φεύγει σε λίγες μέρες για την Κίνα, θα περάσει μήνες ταξιδεύοντας στην απέραντη χώρα. Στις 22 Αυγούστου 1958 θα κλείσει εκεί τα 50 του χρόνια. Συνεχίζει να τοπογραφεί τον κόσμο, να γράφει βιβλία, να χρησιμοποιεί συχνά στο λόγο του το πρώτο πληθυντικό. «Πρέπει να βρούμε μια ισορροπία ανάμεσα στους δύο κόσμους, τον εξωτερικό και τον εσωτερικό», λέει. Αλλά όταν το αγόρι του έγνεψε να τον ακολουθήσει, εκείνος καθυστέρησε. Κι έμεινε στον εξωτερικό κόσμο «με πέλμα βελούδινο και μάτι ακονισμένο» για χρόνια πολλά.

Δεν έδειξε ποτέ σε κανέναν την «Πόρτα». Η ακολουθία «Αγόρι με τσέρκι» έμεινε στο μεταλλικό κουτί της. Το κοριτσάκι με την κορνίζα ψηφίστηκε φωτογραφία της χρονιάς.

 

katsoniINFO
Η Μέμη Κατσώνη είναι συγγραφέας. Από τις εκδόσεις Γαβριηλίδη κυκλοφορεί η συλλογή διηγημάτων της Ο Λένιν στον Άγιο Αντώνιο.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
***
 
ΟΡΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΔΙΗΓΗΜΑΤΟΣ ΣΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΧΩΡΟ
Στη στήλη αυτή δημοσιεύονται διηγήματα (κείμενα μυθοπλασίας) στην ελληνική γλώσσα τα οποία μέχρι τη στιγμή της αποστολής τους δεν έχουν δημοσιευτεί σε έντυπο ή οπουδήποτε στο διαδίκτυο. Τα διηγήματα αποστέλλονται στην ηλεκτρονική διεύθυνση edit@bookpress.gr. Στην περίπτωση που το διήγημα επιλέγεται για να δημοσιευτεί, και μόνο σε αυτή, θα επικοινωνούμε με τον συγγραφέα το αργότερο μέσα σε 20 μέρες από την αποστολή του διηγήματος και θα τον ενημερώνουμε για το χρόνο της επικείμενης δημοσίευσης. Σε κάθε άλλη περίπτωση, καμιά επιπλέον επικοινωνία δεν θα πρέπει να αναμένεται και ο συγγραφέας επαναποκτά αυτομάτως την κυριότητα του κειμένου του. Τα προς δημοσίευση διηγήματα ενδέχεται να υποστούν γλωσσική επιμέλεια. 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ο γιος του δασκάλου επιστρέφει στο νησί (διήγημα)

Ο γιος του δασκάλου επιστρέφει στο νησί (διήγημα)

Καθόταν στη σάλα. Κοιτούσε σκεφτικός από το φινιστρίνι. Στο σύθαμπο ενός πρωταπριλιάτικου ουρανού αρμένιζε η μικρή πολιτεία∙ κοντά και πιο κοντά και πιο κοντά.

Διήγημα του Παντελή Αδαμίδη

...
Ο Τάκης (διήγημα)

Ο Τάκης (διήγημα)

Μας έφερε καρπούζι. Είπε στη μαμά να το κόψει και να το βάλει στο ψυγείο. Θα το φάμε στη θάλασσα, είπε. Η μαμά μάζεψε το ρούχο της στον λαιμό και τον κοίταξε, εκείνος είπε: Ερημιά είναι, μόνο εμείς οι τέσσερις θα είμαστε.

Του Νίκου Αδάμ Βουδούρη

Μετά π...

Στο Μπάγκειο με βροχή (διήγημα)

Στο Μπάγκειο με βροχή (διήγημα)

Έσταζε το ταβάνι πάνω στα λινά, λευκά κοστούμια τους, έπεφτε το νερό στα λεκανάκια, αλλά η αίθουσα του παλιού νεοκλασικού κρατούσε ακόμα την αίγλη της, και καθώς το φως έμπαινε με δυσκολία από τα κουφωμένα παντζούρια, οι άσχημες λεπτομέρειες της ετοιμόρροπης κεντρικής σάλας κρύβονταν ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Διαβάζοντας με τον Στέλιο Τυριακίδη

Διαβάζοντας με τον Στέλιο Τυριακίδη

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Ο ηθοποιός Στέλιος Τυριακίδης απαντά σε 18 κλασικές ή αναπάντεχες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Η ντίσκο του Γκόγκολ, του Πάβο Μάτσιν

Η ντίσκο του Γκόγκολ, του Πάβο Μάτσιν

Για το μυθιστόρημα του Πάβο Μάτσιν «Η ντίσκο του Γκόγκολ» (μτφρ. Τέσυ Μπάιλα, εκδ. Βακχικόν).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Επιστημονική φαντασία ή μαγικός ρεαλισμός; Δυστοπία ή αλληγορία; Παραμύθι ή προφητεία; Ή μήπως όλα αυτά μαζί; Πόση τόλμη, πρωτοτυπία, ευρηματικότητα και φαντασία πρ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Τα χρόνια» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, επίμετρο: Νίκος Μπακουνάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 14 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σε τούτη την ασπρόμαυρη φωτογραφ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ