Για τις παραστάσεις «Λαπωνία» των Κριστίνα Κλεμέντε και Μαρκ Ανζελέτ, σε σκηνοθεσία Νικορέστη Χανιωτάκη, στο θέατρο «Κάτια Δανδουλάκη», και «Killer Joe» του Τρέισι Λετς, σε σκηνοθεσία Αναστάση Κολοβού, στο θέατρο «Αλκμήνη».
Γράφει ο Νίκος Ξένιος
«Λαπωνία», των Κριστίνα Κλεμέντε και Μαρκ Ανζελέτ, σε σκηνοθεσία Νικορέστη Χανιωτάκη
Στο θέατρο «Κάτια Δανδουλάκη» είδα την πετυχημένη κωμωδία των Marc Angelet και Cristina Clemente «Λαπωνία», σε δραματουργική προσαρμογή Μαρίας Χατζηεμμανουήλ και σε σκηνοθεσία Νικορέστη Χανιωτάκη. Ο Ηλίας Μελέτης (Μάκης), η Βάσω Λασκαράκη (Ελένη), ο Σπύρος Τσεκούρας (Όλαβι) και η Βίβιαν Κοντομάρη (Νίκη) είναι πρωταγωνιστές σε αυτήν την ευφυέστατη κωμωδία, που διαδραματίζεται κάποια παραμονή Χριστουγέννων στη φινλανδική πόλη Ροβανιέμι, πρωτεύουσα της Λαπωνίας και (υποτίθεται) τόπο καταγωγής και κατοικίας του Άγιου Βασίλη. Άψογη η μεταφορά του κειμένου στην ελληνική πραγματικότητα από τη Μαρία Χατζηεμμανουήλ.
Μιλάμε για ένα σύγχρονη ευρωπαϊκό έργο που συνδυάζει καυστικό χιούμορ με μεγάλη ευαισθησία. Καθημερινές καταστάσεις που μας αφορούν όλους μεταπλάθονται στο κείμενο σε προβληματισμό γύρω από στοιχειώδεις οικογενειακούς δεσμούς, γύρω από την ισορροπία του γάμου και την ευθύνη των γονιών, και μάλιστα αντιπαραβάλλοντας το μεσογειακό ταμπεραμέντο στην «κρυόκωλη» βορειοευρωπαϊκή πολιτική ορθότητα περί αγωγής των παιδιών. Συγκρουσιακές σχέσεις μέσα στον μικρόκοσμο της οικογένειας αποκαλύπτονται σε στιγμές ειλικρινούς εκμυστήρευσης, η ανθρώπινη αδυναμία και η ανάγκη μας για ένα «δημιουργικό ψέμα» αποκαλύπτεται πως έχει υπαρξιακές διαστάσεις: το εν λόγω παραμύθι είναι η ύπαρξη ή μη του Αη Βασίλη, με άλλα λόγια η ηθελημένη ψευδαίσθηση της νηπιακής ηλικίας.
«Δεν θέλω ρεαλισμό, θέλω μαγεία»
Μετά από αρκετά χρόνια, η σαλονικιά Νίκη, που εγκαταστάθηκε στη Λαπωνία με τον σύζυγό της Όλαβι και την κόρη τους, αποφασίζει να καλέσει την αδερφή της Ελένη, τον σύζυγό της Μάκη και τον γιο τους για να γιορτάσουν ονειρεμένα Χριστούγεννα στο σπίτι της στο Ρομανιέβι. Όλα προδιαγράφονται ονειρικά μέχρι τη στιγμή που η κόρη της Νίκης λέει στον ξάδερφό της ότι ο άντρας με τα κόκκινα και την άσπρη γενειάδα που αφήνει δώρα στο τζάκι απλώς δεν υπάρχει. Ότι είναι ένας επινοημένος χαρακτήρας. Το αγοράκι είναι απαρηγόρητο, και η Ελένη κατηγορεί τον κουνιάδο της για κυνισμό και εσφαλμένη αντίληψη της αλήθειας. Αυτό δίνει την αφορμή σε μια εκτενή αντιπαράθεση ανάμεσα στους «θερμούς» Έλληνες υπερασπιστές της ψευδαίσθησης και της μαγείας του παιδικού παραμυθιού και τους «ψυχρούς» Φινλανδούς που θέλουν τα παιδιά τους να είναι προσγειωμένα, χωρίς να τρέφονται με μύθους και ψευδαισθήσεις.
Η παραμονή των Χριστουγέννων εγκυμονεί, λοιπόν, μια σύγκρουση μεταξύ αδελφών, κουνιάδων και εξαδέλφων, αποκαλύπτοντας τις μικρές υποκρισίες που επινοούν οι ενήλικοι για να οχυρωθούν ψυχολογικά απέναντι στα συμπλέγματά τους, καθώς και τα απωθημένα που αποτελούν μέρος του οικογενειακού τοπίου. Αυτό που επιτελεί το καλό θέατρο υλοποιείται στη «Λαπωνία», γιατί χωρίς περιπλοκές οι συγγραφείς αναδεικνύουν τις ευαίσθητες πτυχές των ανθρώπινων σχέσεων και με συμπάθεια «κανακεύουν» τις μικρότητες των ενηλίκων: και αυτό επιτυγχάνεται με μια θαυμαστή ισορροπία μεταξύ του καλού χιούμορ και της λεπτής ψυχολογικής διείσδυσης. Οι τέσσερεις χαρακτήρες αναδύονται ξεκάθαροι μέσα από τους διαλόγους, χωρίς αυτό να είναι μονοδιάστατο. Εξαιρετικός ο Ηλίας Μελέτης και ξεκαρδιστική η Βίβιαν Κοντομάρη. Εξίσου πετυχημένες οι ερμηνείες του Σπύρου Τσεκούρα και της Βάσως Λασκαράκη. Πολύ λειτουργικό το σκηνικό της Αγγελίνας Παπαχατζάκη με τα «ανοίγματα» στη χιονισμένη είσοδο και στο πράσινο Βόρειο Σέλας, πολύ χαριτωμένα τα κοστούμια της Ιωάννας Καλαβρού, εύστοχοι οι φωτισμοί του Νικορέστη Χανιωτάκη και άρτια η σκηνοθεσία του.
Κριστίνα Κλεμέντε
Η Κριστίνα Κλεμέντε (Βαρκελώνη, 1977) σπούδασε σκηνοθεσία και θεατρική γραφή στο Institut del Teatre της Βαρκελώνης. Είναι συγγραφέας των εξής θεατρικών έργων: Θέλουμε να πάμε στο Τιμπιντάμπο (2009), Νύχτα ραδιοφώνου 2.0 (2011), Οι πρωταθλητές μας (2012), Οικογενειακό συμβούλιο (2013), Ventura (2015), Τα γυαλιά για να κοιτάζω φορτιστές (2019), Andrea Pixelada (2019), Λαπωνία (Club Capitol, 2019), Dolors (2019) και Μια θεραπεία ολικής αλέσεως. Έχει εργαστεί επίσης ως σεναριογράφος σε πολλές επιτυχημένες και μακρόβιες τηλεοπτικές σειρές και στον κινηματογράφο. Στα Ελληνικά, εκτός από το έργο της Λαπωνία, έχει μεταφραστεί και το Ζέπελιν από τον Αλέξανδρο Μπαβέα. Η «Λαπωνία» μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από τον David Serrano με τίτλο «Welcome to Lapland».
Μετάφραση – Διασκευή: Μαρία Χατζηεμμανουήλ
Σκηνοθεσία: Νικορέστης Χανιωτάκης
Σκηνικά: Αγγελίνα Παπαχατζάκη
Κοστούμια: Ιωάννα Καλαβρού
Φωτισμοί: Νικορέστης Χανιωτάκης
Πρωτότυπη μουσική: Γιάννης Μαθές
Φωτογράφηση: Πάνος Γιαννακόπουλος
Video φωτογράφησης: Έφη Καρανικόλα
Βοηθός σκηνοθέτη: Σοφία Μπακιρτζή
Διαχείριση Social media: Δάφνη Πιτσίκα
Γραφιστική Επιμέλεια: Μαίρη Μούσα Mousart
Κομμώσεις – μακιγιάζ φωτογράφισης: Le Boudoir Salons
Παραγωγή: Γίνονται έργα
Επικοινωνία: Ανζελίκα Καψαμπέλη
Παίζουν: Μελέτης Ηλίας, Βίβιαν Κοντομάρη, Βάσω Λασκαράκη, Σπύρος Τσεκούρας
«Killer Joe» του Tracy Letts, σε σκηνοθεσία Αναστάση Κολοβού
Είδα, στο θέατρο «Αλκμήνη», το έργο «Killer Joe» του Τρέισι Λετς, έναν συνδυασμό μαύρου χιούμορ και σκληρού μελοδράματος και μιαν ανελέητη σάτιρα των χαμηλών κοινωνικών στρωμάτων του Τέξας. Μια γκροτέσκα δυσλειτουργική οικογένεια κατοικεί σ’ ένα ετοιμόρροπο τροχόσπιτο (εδώ είναι ένα ετοιμόρροπο σπίτι). Ο διαταραγμένος εικοσάχρονος γιος Κρις, έμπορος ναρκωτικών που χάνει χρήματα, απευθύνεται στον πατέρα του Άνσελ, που είναι ένα χαμένο κορμί και ναρκομανής ο ίδιος, προτείνοντάς του έναν τρόπο πλουτισμού που καταργεί κάθε ανθρώπινη ηθική. Ο Χρήστος Παρδάλης είναι ένας καλός ηθοποιός που βέβαια χάθηκε τελείως σε ένα εσφαλμένο ανέβασμα του έργου.
Δύσκολες ερμηνείες
Επίσης, οι γυναικείοι ρόλοι ατύχησαν παταγωδώς: η Μαρίτα Κωστοπούλου μάταια πασχίζει να πετύχει το πορτραίτο της χυδαίας δεύτερης συντρόφου του Άνσελ, της Σάρλα, παρά τις φιλότιμες προσπάθειές της. Ακόμη πιο ξεκάρφωτη είναι η ερμηνεία της Λευκοθέας Καντάνη στον ρόλο της κόρης Ντότι: αυτός είναι ένας ρόλος πολύ δύσκολος, που προϋποθέτει να συνδυάζεις εφηβική αφέλεια, νοητική υστέρηση και κάποια δόση σατανικής ιδιοσυγκρασίας. Η «γκόθικ» Ντότι του έργου -που υπό μια έννοια παραπέμπει στον «Γυάλινο κόσμο» του Τένεσι Ουίλιαμς- γίνεται αντικείμενο χειρισμού όλων των μελών της κακέκτυπης αυτής οικογένειας: του πατέρα της, της μητέρας της (που είναι απούσα γιατί τους έχει εγκαταλείψει), του αδερφού της και, κυρίως, του δολοφόνου Killer Joe, ενός διεφθαρμένου πρώην αστυνομικού που τον προσλαμβάνουν όλοι μαζί για να φέρει σε πέρας το δόλιο (και τελικά αποτυχημένο) σχέδιό τους.
Πατέρας και γιος δεν καταφέρνουν να βρουν τα χρήματα ώστε να πληρώσουν τον μισθωμένο δολοφόνο, που ερωτεύεται την παρθένα Ντότι και απαιτεί ως αμοιβή το κρεβάτι της: ως εκ τούτου, με το κάθαρμα σώγαμπρο στο υπνοδωμάτιο, εξαπολύεται μια σειρά από βρισιές, ενδοοικογενειακή βία, πυροβολισμούς, προσομοιώσεις στοματικού σεξ και άλλες σεξουαλικές παρενοχλήσεις, που όπως καταλαβαίνετε δεν αποδόθηκαν ούτε στο ελάχιστο – γι’ αυτό και ουδείς σοκαρίστηκε από την παράσταση.
Δύσκολο κείμενο
Κλασική αμερικανική πικρή σάτιρα ηθών που εδώ δεν τα γνωρίζουμε (ευτυχώς), με χυδαιότητες που θέλουν σειρά προβών για να «βγουν» πειστικές επί σκηνής, που απαιτεί έναν ηθοποιό μεγάλου διαμετρήματος στον ρόλο του Killer Joe. Δυστυχώς ο Νικόλας Πανταζής, παρά την ψύχραιμη στάση του απέναντι στον κυνικό του ρόλο, κάθε άλλο παρά ταιριάζει στη φυσιογνωμία την οποία υποδύεται.
Το υποβόσκον κλίμα φαυλότητας δεν φάνηκε πουθενά, στον αέρα διαρκώς αιωρούνταν μια σαρκαστική διάθεση που δεν υλοποιήθηκε σε καμία σκηνή, το όργιο βίας φάνταξε τουλάχιστον κωμικό, όπως αδιάφορα αποδόθηκε και η αποτρόπαια αποπλάνηση μιας εικοσάχρονης με εκφυλισμένη χριστιανική ηθική. Το έργο του Λετς θα ’πρεπε, καθώς πιστεύω, να επιφέρει ένα πλήγμα στη φτηνή λαϊκή κουλτούρα, αυτήν που στρεβλώνει την αίσθηση της πραγματικότητας και αφήνει τους ανθρώπους έωλους, χωρίς ηθικό έρεισμα. Ούτε αυτό συνέβη: αντιθέτως, είχα διαρκώς την αίσθηση ότι αυτή η φτηνή κουλτούρα αναπαράγεται, με ένα κοινό που παρακολουθούσε επιδερμικά και χειροκροτούσε τον μελοδραματισμό στις ερμηνείες.
Πολύ καλός πρωταγωνιστής
Το έργο αυτό απαιτεί οι ασυνείδητοι ήρωες να εμφανίζονται βυθισμένοι στην αναλγησία και βία της ζωής τους, ενώ σκυλιά γαυγίζουν απ’ έξω και ο θεατής πρέπει να αισθανθεί πως όλοι είναι «σκύλοι που γαυγίζουν αλλά δεν δαγκώνουν». Έτσι μόνο θα δικαιολογούνταν η έντονη ανατροπή του τέλους του έργου, με την «παρθένα» Ντότι να μεταμορφώνεται σε ψυχρή εκτελέστρια, επιτελώντας τη χειραφέτησή της. Στην παράσταση που είδα όλα φάνταζαν αυθαίρετα, ξεκάρφωτα, χωρίς την παραμικρή κλιμάκωση.
Θεωρώ πως ο σκηνοθέτης ήταν απροετοίμαστος για μια τόσο πρόχειρη υποδοχή του έργου που ανέλαβε, χωρίς να συνειδητοποιεί ότι αυτοπαγιδεύεται. Παρά την αμήχανη διαχείριση του δύσκολου αυτού κειμένου, παραδέχομαι ότι ο κύριος Κολοβός ως ηθοποιός έχει τεράστιο δυναμικό, είναι εξαιρετικός στην απόδοση του ρόλου του πατέρα Άνσελ και επιβάλλεται μέσω της ερμηνείας του. Θεωρώ πως είναι ένας αδικημένος ηθοποιός, πολύ καλύτερος από πολλούς καταξιωμένους ομοτέχνους του. Είχα διαρκώς την αίσθηση ότι ο ίδιος ζούσε έντονα στο κλίμα του έργου, χωρίς όμως να κατορθώνει να μεταδώσει και στους υπόλοιπους ηθοποιούς την αίσθησή του.
Τρέισι Λετς
Ο Tracy Shane Letts (1965) είναι αμερικανός ηθοποιός, θεατρικός συγγραφέας και σεναριογράφος, έντονα επηρεασμένος από τον Φόκνερ και τον Τένεσι Ουίλιαμς. Το ντεμπούτο του ως συγγραφέα το έκανε στο Μπρόντγουεϊ με το γνωστό του έργο August: Osage county (2007), για το οποίο πήρε βραβείο Πούλιτζερ και κινηματογραφικό Tony. Ως σκηνοθέτης διέπρεψε στο οφ-Μπρόντγουεϊ θέατρο Steppenwolf, ανεβάζοντας τα έργα του Killer Joe, Bug, Man from Nebraska, August: Osage county, Superior Donuts, Linda Vista, και The Minutes. Το Killer Joe και το Bug έγιναν ταινίες από τον Ουίλιαμ Φρήντκιν και το August: Osage county από τον Τζων Ουέλς.
* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός, συγγραφέας και κριτικός θεάτρου.
Συγγραφέας: Tracy Letts
Μετάφραση: Ντενίς Νικολάκου, Ιωάννης Σακαρίδης
Σκηνοθεσία: Αναστάσης Κολοβός
Πρωτότυπη μουσική: Ευαγγελινός Δημήτρης
Σχεδιασμός φωτισμών: Κυβέλη Ζώτου
Σκηνικά - Κοστούμια: Ελένη Καλπάκα
Επιμέλεια Κίνησης: Αναστάσης Κολοβός, Ροδιά Δόβρη
Ψυχογράφημα ρόλων: Αθανασία Κούσουλα
Βοηθός σκηνοθέτη: Ελένη Καλπάκα
Κατασκευές θεατρικών αντικειμένων: Βασίλης Κούβαρης, Δέσποινα Μανώλαρου
Φωτογραφίες: Αναστασία Μαντέλου, Σοφία Τσαγκαράκη
Make up artist: Ελευθερία Γκιόκα
Γραφιστικά: Αναστασία Γούναρη
Trailer: Δημήτρης Μπαμπούλης
Επικοινωνία: Χρύσα Ματσαγκάνη
Ερμηνεύουν: Λευκοθέα Καντάνη, Αναστάσης Κολοβός, Μαρίτα Κωστοπούλου, Νικόλας Πανταζής, Χρήστος Παρδάλης
