Από την Άνοιξη της Πράγας στον Μπέργκμαν, στην Εθνική Βιβλιοθήκη

Οι εκδηλώσεις «Λόγος 4» της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος εντάσσονται στο Summer Nostos Festival, που πραγματοποιείται σε διοργάνωση και με αποκλειστική δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος με ελεύθερη είσοδο για όλους. Οι εκδηλώσεις πραγματοποιούνται από τη Δευτέρα 18 Ιουνίου έως την Κυριακή 24 Ιουνίου 2018, στις νέες εγκαταστάσεις της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Πρόκειται για επτά εκδηλώσεις, με ευρύ φάσμα θεμάτων από την Ιστορία και τη Λογοτεχνία ως την Αρχιτεκτονική και τον Κινηματογράφο. 

Το πρόγραμμα των εκδηλώσεων Λόγου επιμελείται ο Πρόεδρος του Εφορευτικού Συμβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, Σταύρος Ζουμπουλάκης.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ

ΔΕΥΤΕΡΑ 18.6  100 χρόνια από το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Αλλάζοντας τόπους:  μετακινήσεις και μετατοπίσεις στον καιρό του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου

Ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος είναι ένα ορόσημο. Από το 1914 έως το 1918, εκατομμύρια άνθρωποι πολέμησαν και σκοτώθηκαν, αυτοκρατορίες κατέρρευσαν, νέα κράτη αναδύθηκαν και νέα σύνορα ορίστηκαν, η επαγγελία της σοσιαλιστικής επανάστασης έγινε πράξη σε μία μεγάλη χώρα, οι μνήμες και οι συνειδήσεις των ανθρώπων χαράχτηκαν για πάντα από το βίωμα και τις συνέπειες αυτού του πολέμου. Ταυτόχρονα όμως ο Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος υπήρξε η γενεσιουργός αιτία γιγάντιων διαστάσεων μετακινήσεων. Μετακινήσεις προσφύγων και στρατιωτών, κυνηγημένων από τον πόλεμο και αυτουργών του πολέμου, οι οποίες επηρέασαν όλες τις εκφάνσεις της ζωής του ανθρώπου. Με αφορμή τη συμπλήρωση ενός αιώνα από τη λήξη του πολέμου, σε μία συζήτηση αφιερωμένη στις εξ ανάγκης και διατεταγμένες πληθυσμιακές μετακινήσεις, θα επιχειρηθεί να ανιχνευτούν κάποιες από τις όψεις τους, ενδεχομένως κάπως αναπάντεχες, ενδεικτικές όμως των επιπτώσεων του «Μεγάλου Πολέμου».

ΤΡΙΤΗ 19.6  Ποιητές και συγγραφείς της Ευρώπης στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο

Τεράστιος είναι ο αριθμός των συγγραφέων που πήραν μέρος στον Μεγάλο Πόλεμο, ορισμένοι από αυτούς στην πρώτη γραμμή, και πάρα πολλοί εκείνοι που σκοτώθηκαν. 

Η Εταιρία συγγραφέων - πολεμιστών της Γαλλίας εξέδωσε λίγα χρόνια μετά τον πόλεμο μια πεντάτομη Ανθολογία συγγραφέων που σκοτώθηκαν στον πόλεμο, καταμετρώντας 525 θανάτους. Μέγας είναι επίσης ο αριθμός εκείνων που τους έκανε συγγραφείς η εμπειρία του πολέμου και τους οδήγησε να γράψουν ημερολόγια, μαρτυρίες ή επιστολές στους δικούς τους. Το τεράστιο αυτό συγγραφικό κύμα θα το ανακόψει ουσιαστικά ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, που η φρίκη γεννάει μια απείρως μεγαλύτερη λογοτεχνία που συνεχίζεται αδιάκοπα ως σήμερα.

ΤΕΤΑΡΤΗ 20.6  1968: Η Άνοιξη της Πράγας 

Το 1968 ήταν χρονιά μεγάλων κινητοποιήσεων, της νεολαίας κυρίως, σε πολλές χώρες της Ευρώπης. Φέτος, πενήντα χρόνια μετά, τα φώτα της δημοσιότητας πέφτουν στον γαλλικό Μάη. Επιλέξαμε να στρέψουμε αλλού την προσοχή μας και να συζητήσουμε την Άνοιξη της Πράγας, τις ιδέες, τις προσδοκίες και τις διαψεύσεις της. Η Άνοιξη της Πράγας πάντως δεν αφορά μόνο την Τσεχοσλοβακία, αφορά όλη την Ευρώπη. Επηρέασε όλες τις πολιτικές συζητήσεις της εποχής και έθεσε σκληρά ερωτήματα στα δυτικά κομμουνιστικά κόμματα, που μπορούν να συνοψιστούν στο εξής ένα: πόσο συμβατό είναι το κομμουνιστικό σύστημα με τη δημοκρατία. Η Άνοιξη της Πράγας και η αιματηρή καταστολή της αφορούν και την Ελλάδα της δικτατορίας, αφού έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη διάσπαση του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος.

ΠΕΜΠΤΗ 21.6  Ας διαβάσουμε επιτέλους στη γλώσσα μας την Αινειάδα του Βιργιλίου

Η Αινειάδα του Βιργιλίου (70-19 π.Χ.) αφηγείται την πορεία των προσφύγων της Τροίας προς την Ιταλία, όπου ο Αινείας θα δημιουργήσει τις προϋποθέσεις της ιστορικής Ρώμης. Το έπος χτίζεται  με τα ομηρικά υλικά της Ιλιάδας και της Οδύσσειας αλλά ταυτόχρονα γίνεται όχημα «εθνικής» και εξουσιαστικής ιδεολογίας από έναν ποιητή που εορτάζει την ιστορική προοπτική του imperium χωρίς να παραγνωρίζει τις ανθρώπινες «παράπλευρες απώλειες». 

Ο ιδεολογικός εμπλουτισμός της ομηρικής φόρμας άφησε την Αινειάδαανοιχτή σε αλλεπάλληλες οικιειοποιήσεις από χριστιανούς, ιμπεριαλιστές, αποικιοκράτες, φασίστες και ουμανιστές. Δυσδιάκριτη στον ελληνικό πολιτισμικό χώρο, η Αινειάδα, όπως είπε ο Έλιοτ, είναι  το πιο κλασικό  έπος της Ευρώπης  και ο Βιργίλιος ένας από τους «Πατέρες της Δύσης».

Δημήτρης Πικιώνης © Αρχείο Δημήτρη Πικιώνη

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22.6  Δημήτρης Πικιώνης (1887-1968): o αρχιτέκτονας, ο ζωγράφος, ο στοχαστής

Τιμώντας την μνήμη του Δημήτρη Πικιώνη επ’ ευκαιρία των 50 χρόνων από τον θάνατό του (1968) η εκδήλωση θα δοκιμάσει να πεί «γιατί, χωρίς τον Πικιώνη, ο τόπος έγινε φτωχότερος» (Ζ. Λορεντζάτος, Ο αρχιτέκτονας Δημήτρης Πικιώνης-Α’).

Ο Πικιώνης –αυτό είναι ευρύτατα γνωστό– ήταν αρχιτέκτονας. Έμπρακτοι στοχασμοί, οι διαμορφώσεις των χώρων γύρω από την Ακρόπολη και τον λόφο του Φιλοπάππου, η παιδική χαρά στη Φιλοθέη, ό,τι με προσωπική φροντίδα έκτισε, πιστοποιούν μια σπάνια ποιότητα αρχιτεκτονικής σκέψης και πράξης.

Μεγάλος αυτοδίδακτος,–αυτό είναι λιγότερο γνωστό– στην αρχιτεκτονική έρχεται και εμβαθύνει με το βλέμμα και την αίσθηση του ζωγράφου: μαθητής του Παρθένη, φίλος του De Chirico και του Μπουζιάνη, με νοητούς οδηγούς τον Cézanne και τους ανώνυμους Έλληνες λαϊκούς τεχνίτες σχεδιάζει και ζωγραφίζει αδιάκοπα, προσπαθώντας να βάλει στην εικόνα το αιώνιο και θεμελιακό. 

Ο Πικιώνης ήταν κυρίως –αυτό είναι ελάχιστα γνωστό– μια μεγάλη πνευματική προσωπικότητα, ένας βαθύς στοχαστής ενός καιρού κρίσιμων μεταβάσεων και μετατοπίσεων. Τα κείμενά του, οι καταγεγραμμένες ομιλίες του ακόμη σήμερα φωτίζουν, αφυπνίζουν, καθοδηγούν. 

Η εκδήλωση, διερευνώντας τις τρείς αυτές αξεχώριστες διαστάσεις του ανθρώπου, θα προσπαθήσει να αναστοχαστεί τον μύθο του, να σκιαγραφήσει το πνευματικό αποτύπωμα του μεγάλου αυτού Έλληνα που «ελιμπίσθηκε το ανέφικτο». 

ΣΑΒΒΑΤΟ 23.6  Ίνγκμαρ Μπέργκμαν (1918-2007): Η Σιωπή του Θεού και οι Φωνές των Ανθρώπων. 

Η εκατονταετηρίδα από τη γέννηση του Μπέργκμαν στάθηκε αφορμή, σε όλο τον κόσμο, να ξαναδούμε τις ταινίες του και να συζητήσουμε το έργο του. Η Εθνική Βιβλιοθήκη δεν έχει το περιθώριο για μια συνολική ρετροσπεκτίβα του έργου του και αρκείται να προβάλει την «Τριλογία της σιωπής», 1961-1963 (Μέσα από τον σπασμένο καθρέφτη, Οι μεταλαμβάνοντες, Η σιωπή). Γιος λουθηρανού πάστορα επηρεάζεται καθοριστικά από τη αυστηρή ζωή στο πρεσβυτέριο. Πολλά έργα του φέρουν έντονα τα ίχνη της θρησκευτικής αγωγής του, θέτουν εναγώνια το ζήτημα της πίστης και αναμετριούνται με τη σιωπή του Θεού. Παράλληλα, και από το Πάθος (1969) και έπειτα αποκλειστικά, το βλέμμα του (δηλαδή ο φακός του) είναι στραμμένο στις ανθρώπινες σχέσεις, στη ζωή του ζευγαριού, στην ανθρώπινη μοναξιά, στο νόημα και τις ματαιώσεις της ζωής.

Προβολή ταινιών: Η «Τριλογία της σιωπής»: Μέσα από τον σπασμένο καθρέφτη (91’), Οι μεταλαμβάνοντες (81’) και Η σιωπή (105’). Οι ταινίες θα προβάλλονται διαδοχικά και επαναλαμβανόμενα στην αίθουσα του Πύργου Βιβλίων, στο ισόγειο της Εθνικής Βιβλιοθήκης, το Σάββατο 23.6.2018, από τις 10:00 έως τις 17:30 και από τις 21:30 έως τις 02:30.

ΚΥΡΙΑΚΗ 24.6  Διάλεξη της Averil Cameron με θέμα: Βυζάντιο και Χριστιανισμός 

Στη διάλεξή της, η Dame Έιβεριλ Κάμερον, επιφανής ιστορικός της Ύστερης Αρχαιότητας και του Βυζαντίου, θα αναπτύξει μια θεώρηση της Βυζαντινής Χριστιανοσύνης στην πολυπλοκότητα και τις διακριτές μορφές της. Η Dame Έιβεριλ Κάμερον είναι ομότιμη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και Μέλος της Βρετανικής Ακαδημίας, και έχει συγγράψει δεκάδες βιβλία και άρθρα που φωτίζουν σε βάθος ποικίλες όψεις της Βυζαντινής ιστορίας.

Παρουσίαση - Συντονισμός: Μανόλης Παπουτσάκης, Διευθυντής του Δελτίου Βιβλικών Μελετών.