Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης
Η ποιητική συλλογή Αιώνες του Μαξ Ρίτβο κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Σαιξπηρικόν με ένα εισαγωγικό κείμενο της ποιήτριας Jean Valentine, το οποίο αναδημοσιεύουμε πιο κάτω.
Γνωρίσαμε τον Μαξ Ρίτβο τον Μάιο του 2014, όταν έφτασε στα χέρια μας το χειρόγραφο της ποιητικής συλλογής του Aeons (Αιώνες). Τότε οι γιατροί τού είχαν δώσει μόλις δύο μήνες ζωής. Το 2006, ο Μαξ, σε ηλικία 16 ετών, είχε διαγνωστεί με το σάρκωμα του Ewing, μια σπάνια μορφή καρκίνου των οστών. Ύστερα από εντατική θεραπεία ενός έτους, φάνηκε να έχει γιατρευτεί. Όμως ο καρκίνος επέστρεψε μετά από πέντε χρόνια, όταν ο Μαξ βρισκόταν στο τελευταίο έτος των σπουδών του στο Πανεπιστήμιο Γέιλ.
Τα τελευταία δύο χρόνια ακούγαμε συνέχεια ότι οι γιατροί του έχουν δώσει ένα, δύο ή τρεις μήνες ζωής. Ο Μαξ όμως συνέχεια τους διέψευδε.
Τα τελευταία δύο χρόνια ακούγαμε συνέχεια ότι οι γιατροί του έχουν δώσει ένα, δύο ή τρεις μήνες ζωής. Ο Μαξ όμως συνέχεια τους διέψευδε. Ολοκλήρωσε τις σπουδές του στο Γέιλ, σπούδασε ποίηση στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, βραβεύτηκε από την Poetry Society of America για τους Αιώνες, συνέχισε να γράφει, να δημοσιεύει, να δίνει διαλέξεις και συνεντεύξεις για το έργο του και για τον αγώνα του ενάντια στην ασθένεια.
Η ποίησή του αποτελεί θαυμαστό μείγμα αμεσότητας, εμβρίθειας, γρίφων, επινοήσεων, ενσαρκώσεων και εκλάμψεων. Με γλώσσα άλλοτε ωμή και άλλοτε λυρική, πότε φασκιωμένη με τη ζεστασιά των θηλαστικών και πότε «δέσμη καθάριο νερό που εκρήγνυται», κρύβει μέσα της «μια ελπίδα σε σχήμα πουλιού». Ειλικρινής και υπόκωφα ειρωνική, μας μεταφέρει σε ένα φλεγόμενο σύμπαν όπου το σώμα είναι άλλοτε ουρανός, άλλοτε καβούκι, άλλοτε ύφασμα. Στην καρδιά φυτρώνουν νύχια. Το δέρμα βρίσκεται σε ανοιχτό διάλογο με τον φλοιό και τον οπό των δέντρων. Το μυαλό είναι ένα μαύρο γάντι. Ο βολβός της τρίχας κάτι που μασιέται μέχρι να βγάλει χυμό. Το αίμα χαρούμενο κι εξουθενωμένο. Ο θάνατος καρδιοκατακτητής.
Ο Μαξ Ρίτβο έφυγε από τη ζωή στις 23 Αυγούστου 2016 σε ηλικία 26 ετών. Πριν από μερικές εβδομάδες κυκλοφόρησε στην Αμερική η δεύτερη ποιητική συλλογή του με τίτλο Four Reincarnations (Τέσσερις μετεμψυχώσεις).
* Ο JAZRA KHALEED και η ΕΛΕΝΗ ΜΠΟΥΡΟΥ είναι μεταφραστές.
Ένα από τα πρώτα πράγματα που εκτίμησα στην ποίηση του Μαξ Ρίτβο είναι η σοφία της. Το δίστιχο που ακολουθεί το παραπάνω είναι το εξής:
Κάποιοι ποιητές διακρίνονται για τη σοφία τους χωρίς όμως να έχουν ενδιαφέρον έργο. Η διαισθητική ποίηση του Ρίτβο δεν είναι μόνο σοφή αλλά χαρακτηρίζεται και από μια γοητευτικά παιγνιώδη διάθεση.
Και όταν εντοπίζω για χάρη των αναγνωστών παραδείγματα αυτής, συνήθως ξεχειλίζουν από θλίψη.
Μέρος της χαράς που μου δίνει η ανάγνωση αυτών των ποιημάτων προέρχεται από την κλίση τους για περιπλοκότητα (ακολουθώντας πιστά τη ζωή, ποτέ ως αυτοσκοπός).
Θεωρώ την ποιητική συλλογή Αιώνες ένα ενιαίο ποίημα. Για παράδειγμα, μετά το «Υποχωρώντας» στο οποίο διαβάζουμε τη φράση «Συγχωρείται», ακολουθεί το δεύτερο ποίημα, «Παιδί», με τους δύο πρώτους στίχους να είναι «Κανένα δώρο προς το παρόν, γιατί τα πάντα/ δίνονται για πρώτη φορά». Ήχος ακολουθεί ήχο, μια σκέψη προετοιμάζει μια νέα σκέψη.
Ολόκληρη η δεύτερη στροφή του ίδιου ποιήματος αποτελεί επίσης παράδειγμα ατίθασης ζωντάνιας και θλίψης:
Ένα άλλο όμορφο παράδειγμα της παιγνιώδους βαθιάς αίσθησης έκπληξης που διατρέχει αυτό το ενιαίο –όπως το θεωρώ εγώ– μακροσκελές ποίημα είναι το «Αν και», ένα σύντομο ποίημα το οποίο παραθέτω ολόκληρο:
Επιτρέψτε μου να κλείσω λέγοντας κάτι που θέλουμε πάντα να πούμε σε έναν ιδιοφυή άνθρωπο: Σ’ ευχαριστούμε, Μαξ Ρίτβο!
JEAN VALENTINE
