Της Ελένη Καρρά
Θα μπορούσε να είναι μια ιστορία μυστηρίου, εμποτισμένη με την ομίχλη, τους θρύλους, τη λογοτεχνία και την ποίηση της Σκωτίας. Και όμως, τα «μυστηριώδη βιβλιό-γλυπτά» που εμφανίζονται ανά τακτά χρονικά διαστήματα, από το 2011, με τελευταίο «κρούσμα» τον Μάιο, σε διάφορες περιοχές της χώρας, αφιερωμένα κάθε φορά σε κάποιο διαφορετικό λογοτεχνικό έργο κυρίως της σκωτσέζικης λογοτεχνίας (από τον Στίβενσον μέχρι τον Ράνκιν), φτιαγμένα από σελίδες παλιών βιβλίων και με συνοδευτικές επιστολές-γρίφους για βιβλιόφιλους αποτελούν μια από τις πιο συναρπαστικές περιπέτειες στη σχέση τέχνης και λογοτεχνίας.
Τα ιδιότυπα γλυπτά-potlach, τα οποία η (κατά τα φαινόμενα, πρόκειται για γυναίκα) γλύπτρια αφήνει ως δώρο σε βιβλιοθήκες, φεστιβάλ βιβλίου και άλλους βιβλιότοπους που, ακολουθώντας τις οδηγίες, καταφέρνουν να τα ανακαλύψουν, έχουν ήδη μπει στα μουσεία και περάσει στην ιστορία της σύγχρονης τέχνης με εκθέσεις, αφιερώματα και μια τεράστια και αναλυτική καταχώρηση στην Wikipedia.
Ενάντια στις περικοπές για τον πολιτισμό
Αυτός ο ιδιόμορφος ακτιβισμός, πέρα από την τέχνη για την τέχνη και το βιβλίο, υπερασπίζεται την ανάγκη να μην κόβονται τα κονδύλια για τον πολιτισμό. Τα πρώτα 10 βιβλιό-γλυπτά ανακαλύφθηκαν πριν από δυο χρόνια σε διάφορα σημεία της Σκοτίας. Μεταξύ των βιβλιοθηκών και ιδρυμάτων που έχουν λάβει τα δώρα της άγνωστης καλλιτέχνιδας ήταν οι Scottish Poetry Library, Scottish Story Telling Centre, National Museums of Scotland, Scottish Poetry Library και Edinburgh Bookshop. Επίσης, ένα «βιβλιογλυπτό» με θέμα τον Πήτερ Παν βρέθηκε στη γενέτειρα του συγγραφέα του, Τζέιμς Μάθιου Μπάρι, ενώ κάποια άλλα με θέματα από βιβλία του Ίαν Ράνκιν (Exit Music, Knots and Crosses), του Άρθουρ Κόναν Ντόιλ και άλλων Σκοτσέζων συγγραφέων ανακαλύφθηκαν σε διάφορα σημεία του Εδιμβούργου.
Το κάθε γλυπτό έχει μια σύνθετη θεματική – το “poetree” για παράδειγμα, πρώτο έργο που ανακαλύφθηκε τον Μάρτιο του 2011, αναπαριστά ένα δέντρο με μπλεγμένα κλονάρια και φύλλα, ριζωμένο σ’ ένα παλιό βιβλίο, και μ’ ένα χάρτινο αυγό, μισάνοιχτο, με χνάρια από φύλλα χρυσού. Το έργο αναφέρεται τόσο σ’ ένα ποίημα του Σκοτσέζου ποιητή Έντουιν Μόργκαν, το «Trace of Wings» (Ίχνη Φτερών), όσο και στο «By leaves we live» (Χάρη στα φύλλα ζούμε) του Πάτρικ Γκεντς, και συνοδευόταν από το εξής σημείωμα: «Ξεκίνησε με το όνομά σου (πρόκειται για το όνομα λογαριασμού της βιβλιοθήκης που έλαβε το δώρο στο twitter) @byleaveswelive κι έγινε δέντρο…Ξέρουμε ότι μια βιβλιοθήκη είναι κάτι πολύ μεγαλύτερο από ένα κτίριο γεμάτο βιβλία… ένα βιβλίο κάτι πολύ μεγαλύτερο από σελίδες γεμάτες λέξεις… Αυτό είναι για σένα, σε υποστήριξη των βιβλιοθηκών, των βιβλίων, των λέξεων, των ιδεών… μια κίνηση (ποιητική ίσως;)»
Τελευταίο «θύμα» της βιβλιό-γλύπτριας, η βιβλιοθήκη του Λέιθ, η οποία «χτυπήθηκε» πριν από ένα μήνα και δηλώνει «υπερήφανη που επιλέχτηκε από τον καλλιτέχνη». Το γλυπτό μας, συνεχίζει στο σχετικό της ανακοινωθέν στο Διαδίκτυο, «μοιάζει να είναι μια ανταμοιβή για όσα κάναμε για να προωθήσουμε την ανάγνωση μέσω των κοινωνικών δικτύων και του Scottish Book Trust Residency».
