Γκάμπορ Μάτε: «Η ΔΕΠΥ δεν καθορίζεται γενετικά, είναι μια αντίδραση στο περιβάλλον»

Ο διεθνώς αναγνωρισμένος γιατρός και συγγραφέας Γκάμπορ Μάτε παρευρέθηκε στο Θέατρο του Pierce με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου του Μυαλό σε διάσπαση (μτφρ. Μαρία Κουκιάδη, εκδ. Key Books).

Απευθυνόμενος σ' ένα πολυπληθές κοινό μίλησε για τη ΔΕΠΥ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας)), το ψυχικό τραύμα και την τοξική κουλτούρα μέσα στην οποία ζούμε – χωρίς ταμπέλες, χωρίς εύκολες απαντήσεις, συνδέοντας τη θεωρία με προσωπικά βιώματα και οικογενειακές εμπειρίες. Ξεκίνησε την ομιλία του αμφισβητώντας κάτι που θεωρούμε δεδομένο: την αξία της διάγνωσης. «Η διάγνωση δεν εξηγεί τίποτα· είναι απλώς μια περιγραφή. Έχει τη χρησιμότητά της, αλλά δεν λέει όλη την ιστορία» είπε χαρακτηριστικά.

Διαφώνησε με την κυρίαρχη αφήγηση που θέλει τη ΔΕΠΥ να οφείλεται πρωτίστως σε γενετική προδιάθεση. «Δεν υπάρχουν συγκεκριμένα γονίδια που να την προκαλούν» τόνισε, για να προσθέσει ότι η προδιάθεση δεν ισοδυναμεί με προκαθορισμό. Η ΔΕΠΥ, υποστήριξε, είναι αντίδραση στο περιβάλλον. Και το περιβάλλον έχει πρόβλημα: «Ζούμε σε μια τοξική κουλτούρα». Οι συνθήκες υγιούς ανάπτυξης του εγκεφάλου κάθε άλλο παρά δεδομένες είναι, και αυτό έχει τεράστιο κόστος.

Μιλώντας για τον γονεϊκό ρόλο, έθεσε την κεντρική διάκριση:

«Χρειαζόμαστε να κατανοούμε το "πρόβλημα" μέσα στο οποίο μεγαλώνει ένα παιδί — όχι να θεραπεύουμε το ίδιο το παιδί. Αν θέλεις να βοηθήσεις το παιδί σου που έχει ΔΕΠΥ, ασχολήσου με το στρες που υπάρχει στον γάμο σου. Η πειθαρχία» πρόσθεσε, «δεν είναι ούτε τιμωρία ούτε ανταμοιβή — και τα δύο υπονομεύουν την αίσθηση ασφάλειας που χρειάζεται κάθε παιδί για να αναπτυχθεί. Ένα παιδί χρειάζεται προσοχή· και όταν δεν του τη δίνουμε νιώθει πως δεν αξίζει. Και αυτό που δεν βρήκε στο σπίτι του αργότερα στη ζωή του θα το αναζητήσει από τους συνομήλικούς του» επισήμανε.

Q&A με την Αγνή Μαριακάκη

Μετά την ομιλία του, ακολούθησαν Q&A με την ψυχολόγο και συγγραφέα Αγνή Μαριακάκη, που διεύρυναν τη συζήτηση με αναφορές στο τραύμα, την ντροπή και τον αυθεντικό εαυτό.

Όταν ρωτήθηκε τι είναι αυτό που του δίνει ελπίδα για το μέλλον, ο καταξιωμένος συγγραφέας απάντησε με τρόπο αναπάντεχο: «Δεν μου αρέσει η λέξη "ελπίδα". Η ελπίδα είναι μια ευχή για κάτι που ίσως συμβεί στο μέλλον. Κι αν κοιτάξουμε τον κόσμο με ειλικρίνεια, υπάρχουν πολλοί λόγοι να είναι κανείς απαισιόδοξος: μοναξιά, αποσύνδεση, βία, ολοένα και περισσότερες διαγνώσεις στα παιδιά και στους ενήλικες». Παρέμεινε όμως αισιόδοξος τονίζοντας εμφατικά πως η αλλαγή παραμένει εφικτή. «Οι άνθρωποι μπορούν να εξελιχθούν και να μάθουν. Δεν είναι ελπίδα, είναι μια πιθανότητα» αποφάνθηκε.

Κλείνοντας, συνόψισε: «Παρά όλα όσα συμβαίνουν, οι άνθρωποι συνεχίζουν να θέλουν να συνδέονται, να αγαπούν και να δείχνουν ενσυναίσθηση. Δεν είναι ελπίδα. Είναι μια πιθανότητα. Και πιστεύω βαθιά στο δυναμικό των ανθρώπων».

Αναφερόμενος στη δική του πορεία, πρόσθεσε με χιούμορ: «Είμαι 82 χρονών σήμερα και χαίρομαι που δεν είμαι τόσο νέος και ηλίθιος όσο ήμουν στα 81 μου». Κάνοντας μια μικρή αναδρομή σημείωσε: «Την πρώτη φορά που μίλησα δημόσια για κάποιο βιβλίο μου, υπήρχαν έξι άτομα στο κοινό και δύο από αυτά ήταν παιδικοί μου φίλοι. Σήμερα υπάρχουν εκατοντάδες ή και χιλιάδες άνθρωποι που ακούνε αυτές τις συζητήσεις. Και αυτό δεν έχει να κάνει μ' εμένα. Έχει να κάνει με το ότι περισσότεροι άνθρωποι αφυπνίζονται, θέτουν ερωτήματα και αναζητούν να μεταμορφωθούν».

Κλείνοντας, συνόψισε: «Παρά όλα όσα συμβαίνουν, οι άνθρωποι συνεχίζουν να θέλουν να συνδέονται, να αγαπούν και να δείχνουν ενσυναίσθηση. Δεν είναι ελπίδα. Είναι μια πιθανότητα. Και πιστεύω βαθιά στο δυναμικό των ανθρώπων».

Ο Μάτε παρέμεινε στη σκηνή συζητώντας με το κοινό και αφιερώνοντας χρόνο σε κάθε άνθρωπο ξεχωριστά. Η μέρα έκλεισε με τους παρευρισκόμενους να περιμένουν υπομονετικά για την υπογραφή αντιτύπων από τον συγγραφέα του βιβλίου του Μυαλό σε διάσπαση. 

Ο Γκάμπορ Μάτε με τους εκδότες των Key Books, Βασίλη Βαρδάκα (αριστερά) & Βλάση Μαρωνίτη (δεξιά)

Ο Gabor Maté είναι Καναδός γιατρός, συγγραφέας και ομιλητής με διεθνή αναγνώριση. Το έργο του επικεντρώνεται στη σχέση τραύματος, στρες και σωματικής υγείας, στην εξάρτηση ως απόκριση στον ψυχικό πόνο και στον αντίκτυπο του πρώιμου περιβάλλοντος στην ανάπτυξη του εγκεφάλου. Από τις εκδόσεις Key Books κυκλοφορούν τα βιβλία του: Όταν το σώμα λέει όχι, Ο μύθος του φυσιολογικού, Μείνετε κοντά στα παιδιά σας και Μυαλό σε διάσπαση.