«Έτοιμες» θεραπευτικές προτάσεις και υπηρεσίες-πακέτο, διαγνώσεις-ταμπέλες και υπερδιαγνώσεις: Ο δρ Ντραπιέ αποδομεί ό,τι πιστεύουμε ότι ξέρουμε για τον αυτισμό

Μία πολύτιμη εμπειρία είχε την ευκαιρία να ζήσει το κοινό (εξειδικευμένο και μη) που βρέθηκε στο Μέγαρο Μουσικής το βράδυ της Τετάρτης, 22 Απριλίου, για να παρακολουθήσει την πρώτη παρουσίαση του βιβλίου Η κλινική του παιδιού του Γάλλου παιδοψυχιάτρου και ψυχαναλυτή του λακανικού πεδίου Ζαν-Πιερ Ντραπιέ, παρουσία του ιδίου. Η εκδήλωση διοργανώθηκε από τις εκδόσεις Νίκας που συστήνουν το έργο του στο ευρύ κοινό μέσω της νέας σειράς «Θεωρία και Κλινική της Ψυχανάλυσης».  

Την εκδήλωση άνοιξε ο εκδότης Νικόλαος Νίκας, ο οποίος καλωσόρισε τον δρ Ντραπιέ και μίλησε για τη σημασία τόσο της νέας σειράς «Θεωρία και Κλινική της Ψυχανάλυσης» των εκδόσεων Νίκας, όσο και του έργου Η κλινική του παιδιού. 

O εκδότης Νικόλαος Νίκας και η δρ Ζαμπία Αγριμάκη, που συντόνισε την εκδήλωση.

«Καταστροφική απόλαυση» και εμπορευματοποίηση

Με λόγο διαυγή, επιστημονικό και ταυτόχρονα προσιτό, χωρίς να είναι απλοϊκός ή να καταφεύγει σε σχήματα που θα μπορούσαν να είχαν αντληθεί από τη μακρά κλινική πείρα του προς εντυπωσιασμό, ο δρ Ζαν-Πιερ Ντραπιέ, μέσα στον σύντομο χρόνο της διάλεξής του, μας προέτρεψε «να μην προσχωρούμε άκριτα στην εποχή μας αλλά να προσπαθούμε να την κατανοούμε». Ο Γάλλος παιδοψυχίατρος και ψυχαναλυτής μίλησε για την «καταστροφική και ψευδεπίγραφη επιταγή προς διαρκή απόλαυση» που είναι ο κυρίαρχος λόγος της εποχής, και μας προέτρεψε να σκεφτούμε ότι «η απόλαυση είναι αυτό που αντιτάσσεται στην επιθυμία». Μέσα σε ατό το πλαίσιο ενέταξε και τη γενικότερη προβληματική γύρω από το ζήτημα του αυτισμού, παιδιών και ενηλίκων, «στην πληθυντικότητά του», όπως υπογραμμίστηκε, που σε αντίθεση με την κυρίαρχη βιολογιστική προσέγγιση, συνιστά ένα πλέγμα καταστάσεων και εμπειρών που το καθιστούν ζήτημα πολιτισμικής τάξης. Υπερασπίστηκε μια κλινική που δεν εγκαταλείπει την πολυπλοκότητα προς χάριν της απλοποίησης και σημείωσε ότι ακόμη και μέσα στους θεσμούς, η ψυχανάλυση μπορεί να παραμένει μια ζωντανή και ουσιαστική πράξη.

Κάνοντας τη διάκριση μεταξύ ψύχωσης και αυτισμού, επισημάνθηκε ότι στον αυτισμό ο Άλλος δεν μετατρέπεται σε διώκτη αλλά είναι η επιθυμία του Άλλου που παράγει το πρόβλημα. Και απαντώντας στην καίρια ερώτηση που δέχθηκε από την δρ Άννα Χριστοδουλάκη για το ότι στο έργο του αναφέρεται σε «έξοδο» από τον αυτισμό, ο δρ Ντραπιέ έδωσε το κλειδί για μια βαθύτερη προσέγγιση του ζητήματος, λέγοντας ότι η έξοδος βρίσκεται ακριβώς στην ίδια δομή από την οποία έγινε η είσοδος, προσδιορίζοντας ότι ως δομή νοείται η σχέση με τον λόγο. 

Πώς λειτουργεί η νοσογραφία στη χώρα μας και στη Γαλλία, αλλά και τι γίνεται με τους «τεχνητούς αυτισμούς», όπως είναι για παράδειγμα η ευρέως διαδεδομένη ιδέα ότι ο εθισμός των παιδιών στις οθόνες οδηγεί σε αυτισμό, είναι μεταξύ των θεμάτων που έθιξαν οι ομιλητές κατά τη διάρκεια της βραδιάς. 

Πώς γίνεται η διάγνωση, αν γίνεται υπερδιάγνωση, ή και λανθασμένες διαγνώσεις· αν αυτή η υπερδιάγνωση οδηγεί σε κατηγοριοποιήσεις, σε προκατασκευασμένες (ready made) θεραπευτικές προτάσεις και σε υπηρεσίες-πακέτο, αλλά και πόσο άλλαξε τα δεδομένα και διεύρυνε τις «δυνατότητες εμπορικής εκμετάλλευσης» το DSM-5 (η 5η έκδοση του Διαγνωστικού και Στατιστικού Εγχειριδίου Ψυχικών Διαταραχών, το βασικό εργαλείο ταξινόμησης και διάγνωσης ψυχικών διαταραχών της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας). Ακόμη, αν μας ξεφεύγουν ψυχικές ασθένειες που «κρύβονται» κάτω από μια συμπτωματολογία που έχουμε συνηθίσει να αναγνωρίζουμε ως αυτισμό ή πώς η συμπεριφορική θεραπευτική αντιμετώπιση ενισχύει τον φαύλο κύκλο· τέλος, πώς λειτουργεί η νοσογραφία στη χώρα μας και στη Γαλλία, αλλά και τι γίνεται με τους «τεχνητούς αυτισμούς», όπως είναι για παράδειγμα η ευρέως διαδεδομένη ιδέα ότι ο εθισμός των παιδιών στις οθόνες οδηγεί σε αυτισμό, είναι μεταξύ των θεμάτων που έθιξαν οι ομιλητές κατά τη διάρκεια της βραδιάς. 

Στις ομιλίες που μας εισήγαγαν στην προβληματική του βιβλίου, οι οποίες προηγήθηκαν της διάλεξης του δρ Ντραπιέ, η παιδοψυχιάτρος και ψυχαναλύτρια Άννα Χριστοδουλάκη μίλησε για το αίτημα του Άλλου απέναντι στο παιδί. Του Άλλου ο οποίος ζητά να διορθωθεί αυτό που βλέπει ως δυσλειτουργία επιδιώκοντας τη συμμόρφωση και την αποκατάσταση, και τόνισε ότι το ζητούμενο είναι το παιδί να μην παραμείνει αιχμάλωτο στο βλέμμα και τον λόγο του Άλλου, καθώς και ότι στην ψυχαναλυτική προσέγγιση μπορεί να βρει έναν τόπο για να μιλήσει το ίδιο για τη δική του επιθυμία. Πρότεινε δε ότι πρέπει να αντιλαμβανόμαστε την ιδιαιτερότητα κάθε παιδιού και όχι να τα βλέπουμε ως φορείς ελλειμμάτων, ενώ έδωσε μια άλλη διάσταση στην έννοια του συμπτώματος, εξηγώντας ότι πρόκειται για την απάντηση του παιδιού απέναντι σε μια εσωτερική σύγκρουση. 

Η δρ Άννα Χριστοδουλάκη (δεξιά) και δίπλα της η δρ Ζαμπία Αγριμάκη που είχε τον συντονισμό της εκδήλωσης.

Στη συνέχεια, η παιδαγωγός Ανδριάνα Γρίβα έδωσε το ανησυχητικό περίγραμμα της σχολικής πραγματικότητας για τα παιδιά προσχολικής και πρωτοσχολικής ηλικίας που παραπέμπονται για αξιολόγηση. Συχνά όμως η διάγνωση ενδέχεται να αποδειχθεί ένα δεκανίκι, μια ταμπέλα που εγκλωβίζει το παιδί, και όχι ένα βοηθητικό πλέγμα προστασίας. «Το εκπαιδευτικό σύστημα, από τη διάγνωση στη θεραπεία, οδηγεί σε έναν φαύλο κύκλο θεραπειών χωρίς συνεργασία και κοινό πλάνο» από όσους εμπλέκονται. Τα στοιχεία που αφορούν την αναμονή προς αξιολόγηση στα ΚΕΔΑΣΥ (Κέντρα Διεπιστημονικής Αξιολόγησης, Συμβουλευτικής και Υποστήριξης), που φτάνει έως και το ένα έτος, ενώ σε αυτή δεν μετέχει παιδοψυχίατρος, δεν προκαλούν έκπληξη στους γονείς και τους εκπαιδευτικούς, γίνεται όμως κατανοητό ότι τέτοιες διαδικασίες οδηγούν σε εξουθένωση των παιδιών και των οικογένειών τους. Ίσως η πιο αφυπνιστική επισήμανση από την έμπειρη παιδαγωγό αφορά την προσπάθεια κανονικοποίησης του αυτιστικού παιδιού στο υφιστάμενο πλαίσιο, καθώς, όπως είπε, «μοιάζει ωσάν να ελπίζουμε στην εξάφανισή τους».

Η παιδαγωγός Ανδριάνα Γρίβα (δεξιά) και δίπλα της η δρ Ζαμπία Αγριμάκη που είχε τον συντονισμό της εκδήλωσης.

Η Σοφία Παπανικολάου, κλινικός ψυχολόγος-ψυχαναλύτρια, η οποία είναι η μεταφράστρια του βιβλίου, εκτός από την ουσιαστική συμβολή της στη βραδιά καθώς μετέφραζε για το κοινό τον λόγο του δρ Ντραπιέ και του μετέφερε στα γαλλικά όσα ειπώθηκαν, μίλησε για τη συνεχή διαδικασία επιλογών που κλήθηκε να κάνει ως μεταφράστρια ώστε να παραδώσει ένα κείμενο λακανικής παράδοσης που δεν θα δυσκολευτούν να το προσπελάσουν οι αναγνώστες. 

Στην επιτυχία της εκδήλωσης συνέβαλε καθοριστικά η Ζαμπία Αγριμάκη, δρ Νεοελληνικής Φιλολογίας, η οποία συντόνισε τους ομιλητές ώστε να αποδώσουν τα μέγιστα προς όφελος των παρευρισκόμενων. 

Ο δρ Ζαν-Πιερ Ντραπιέ, επίτιμος νοσοκομειακός ιατρός, παιδοψυχίατρος στον σύλλογο Olga Spitzer, καθηγητής στην κλινική σχολή του Παρισιού, αναλυτής μέλος της Σχολής Ψυχανάλυσης των Φόρουμ του Λακανικού πεδίου IF-EPFCL, επικεφαλής του Δικτύου Ιδρύματος και Ψυχανάλυσης (Réseau Institution et Psychanalyse) και ψυχαναλυτής στο Corbeil-Essonnes, διαθέτει πολύ μεγάλη κλινική εμπειρία, το απόσταγμα της οποίας θα βρει το αναγνωστικό κοινό στο βιβλίο του.