«Βίος και Πολιτεία»: Ο Στέλιος Γιαμαρέλος στο Υπόγειο

Στο 98ο επεισόδιο της σειράς συζητήσεων «Βίος και Πολιτεία» που μεταδίδεται από το Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου και των ιδεών, o Κώστας Κατσουλάρης συνομίλησε με τον αναπλ. καθηγητή Ιστορίας και Θεωρίας της Αρχιτεκτονικής Στέλιο Γιαμαρέλο.

Λίγα λόγια για τον Στέλιο Γιαμαρέλο και το βιβλίο που στάθηκε αφορμή για τη συζήτηση

O Στέλιος Γιαμαρέλος είναι Αναπληρωτής Καθήγητης στην Bartlett School of Architecture, University College London (UCL), όπου συντονίζει τα προγράμματα των διδακτορικών σπουδών στον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό και την ιστορία και την θεωρία της αρχιτεκτονικής και της πόλης. Οι προπτυχιακές και μεταπτυχιακές του σπουδές στην Αθήνα και το Λονδίνο επικεντρώθηκαν στις περιοχές της ιστορίας & θεωρίας της αρχιτεκτονικής,και της φιλοσοφίας & ιστορίας της επιστήμης & της τεχνολογίας.

Αφορμή για τη συζήτηση μαζί του στο «Βίος και Πολιτεία» στάθηκε το βιβλίο Η αρχιτεκτονική της αναπηρίας - Κτίρια, πόλεις και τοπία πέραν της προσβασιμότητας (μτφρ. Ανθή Ροζή, εκδ. ΠΕΚ) του Ντέιβιντ Γκίσεν [David Gissen] που κυκλοφόρησε πρόσφατα σε δική του επιμέλεια, στη σειρά Αρχιτεκτονικής που διευθύνει. 

Οι περισσότερες σύγχρονες διερευνήσεις της αναπηρίας επικεντρώνονται αποκλειστικά σχεδόν στο ζήτημα της πρόσβασης: πώς δηλαδή μπορεί αυτή να επιτευχθεί και πώς θα μπορέσουν τα ανάπηρα άτομα να εξυπηρετηθούν καλύτερα μέσα στο δομημένο περιβάλλον. Η αντίληψη ότι η προσβασιμότητα αρκεί για να αποκατασταθούν οι ανισότητες που διαχρονικά βιώνουν τα ανάπηρα άτομα την καθιστούν συνήθως όχι μόνο βασικό αίτημα αλλά και σημείο τερματισμού κάθε είδους αγώνα για τα αναπηρικά δικαιώματα.

Το βιβλίο του Gissen ουσιαστικά θέτει το θεωρητικό πλαίσιο για μια νέα αρχιτεκτονική και σχεδιαστική αντίληψη, ικανή να αντιπροσωπεύει πληρέστερα τις πολιτικές και τις εμπειρίες της αναπηρίας. 

Ωστόσο, στην Αρχιτεκτονική της αναπηρίας ο David Gissen προτείνει μια εναλλακτική πολιτική για την ανθρώπινη βλάβη και το δομημένο περιβάλλον, σε ένα πλαίσιο σκέψης το οποίο υπερβαίνει τη μονοδιάστατη λογική της χρηστικότητας. Ο συγγραφέας επανεξετάζει τις υπόρρητες παραδοχές για τη σωματική βλάβη και τη σωματική ικανότητα που λανθάνουν στην ιστορία, τη θεωρία, την εκπαίδευση και την πρακτική των αρχιτεκτόνων. Προσεγγίζοντας τη σωματική βλάβη και την αναπηρία ως εγγενές στοιχείο του δομημένου χώρου, ο Gissen οραματίζεται μάλιστα έναν αρχιτεκτονικό σχεδιασμό που τις ενσωματώνει ήδη από τα πρώτα στάδια της αρχικής σύλληψης. Στο ανά χείρας βιβλίο οι υπόρρητες αυτές παραδοχές αναδεικνύονται, μεταξύ άλλων, μέσα από την εξέταση της ιστορίας εμβληματικών ιστορικών χώρων και μνημείων, με προεξάρχοντα παραδείγματα την Ακρόπολη της Αθήνας και τον ναό του Σαιν-Ντενί στο Παρίσι, την κριτική στη λογική του σχεδιασμού των οδικών δικτύων και των δικτύων υδρολογικής διαχείρισης σε διάφορες πόλεις του κόσμου, ή την ανάδειξη του τεχνητού χαρακτήρα πολλών από τα λεγόμενα «πάρκα άγριας φύσης», που θεωρούνται εγγενώς μη προσβάσιμα από ανθρώπους με αναπηρίες.

Το βιβλίο του Gissen ουσιαστικά θέτει το θεωρητικό πλαίσιο για μια νέα αρχιτεκτονική και σχεδιαστική αντίληψη, ικανή να αντιπροσωπεύει πληρέστερα τις πολιτικές και τις εμπειρίες της αναπηρίας.

Πρόσφατα, επιμελήθηκε επίσης τη βραβευμένη μεταθανάτια έκδοση των διαλέξεων της Σουζάνας Αντωνακάκη, Αρχιτεκτονική ποιητική («Βραβείο Δοκιμίου 2023» του περιοδικού Χάρτης), για τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, όπου και διευθύνει τη σειρά της Αρχιτεκτονικής.

Στις πρόσφατες δημοσιεύσεις του περιλαμβάνονται τα βιβλία Critical Regionalism Abroad: Aris Konstantinidis without Greece (Ζυρίχη: gta Verlag, 2025) και Resisting Postmodern Architecture: Critical Regionalism before Globalisation (Λονδίνο: UCL Press, 2022, A Weekly Dose of Architecture Books' Favourite Book of 2023) και το ειδικό τεύχος «Deafness, Disability, and Neurodiversity in Architecture» που επιμελήθηκε (με την N. Vollenbröker) για το επιστημονικό περιοδικό Architectural Research Quarterly το 2024.

Στην υπερδεκαετή σταδιοδρομία του στον χώρο των αρχιτεκτονικών εκδόσεων, ο Στέλιος Γιαμαρέλος έχει επίσης διατελέσει εκτελεστικός συντάκτης του επιστημονικού περιοδικού The Journal of Architecture (RIBA, 2020-22) και μέλος της συνακτικής επιτροπής του Architectural Histories (EAHN, 2017-20). To 2008, επιμελήθηκε (με τις Α. Καρανδεινού και Χ. Αχτύπη) την εθνική συμμετοχή στην 11η Biennale Αρχιτεκτονικής της Βενετίας, ATHENS by SOUND.

H έρευνά του στην ιστορία και τη θεωρία της αρχιτεκτονικής έχει δημοσιευτεί, μεταξύ άλλων, στα επιστημονικά περιοδικά, The Journal of Architecture, Journal of Architectural Education, Architectural Design, Architectural Histories, Architectural Research Quarterly, Footprint, OASE και Fabrications, και έχει χρηματοδοτηθεί, μεταξύ άλλων, από τo European Social Fund, το British Council και τα Ιδρύματα Κρατικών Υποτροφιών, Ωνάση, Π. & Ε. Μιχελή και Schwarz.

Δείτε ολόκληρη τη συνέντευξη εδώ:

Βίος και Πολιτεία

Το Βίος και Πολιτεία ξεκίνησε την Παρασκευή, 2 Ιουνίου του 2023, με πρώτο καλεσμένο τονΔημοσθένη Παπαμάρκο. Κι ακολούθησαν οι Αλεξάνδρα Κ*, Ηλίας Μαγκλίνης, Χρήστος Οικονόμου, Αμάντα Μιχαλοποπούλου, Παντελής Μπουκάλας, Ρέα Γαλανάκη κι η επιμελήτρια εκδόσεων Άννα Μαράντη με αφορμή την επανέκδοση βιβλίων του Γρηγορίου Ξενόπουλου.

Γιάννης Καλπούζος, Παναγής Παναγιωτόπουλος, Σώτη Τριανταφύλλου, Γιάννης Ξανθούλης, Πέτρος Μάρκαρης, Σπύρος Γιανναράς, Θάνος Ψυχογιός, Ολύμπιος Δαφέρμος, Soloup, Γιώργος Συμπάρδης, Ισίδωρος Ζουργός και οι Βίκυ Κατσάρου και Φιλήμονας Πατσάκης, με αφορμή τις νέες εκδόσεις του Νίκου Καζαντζάκη από τις εκδόσεις Διόπτρα, ήταν οι καλεσμένοι της φθινοπωρινής σεζόν του 2023.

Πρώτη καλεσμένη του νέου έτους, του 2024, η Έρση Σωτηροπούλου. Ακολούθησαν: ο εκδότης Νώντας Παπαγεωργίου (Μεταίχμιο), η συγγραφέας Ιωάννα Μπουραζοπούλου, ο ψυχίατρος-ψυχαναλυτής Σάββας Σαββόπουλος, ο εκδότης Κώστας Σπαθαράκης (Αντίποδες), οι συγγραφείς Βαγγέλης Μπέκας και Αλέξης Σταμάτης, ο συγγραφέας, μουσικός και ποιητής Θωμάς Κοροβίνης, ο καθηγητής αρχιτεκτονικής και συγγραφέας Βασίλης Κολώνας, ο διδάκτορας Φιλοσοφίας της Τεχνολογίας και συγγραφέας Γιώργος Χατζηβασιλείου, η ιστορικός Χριστίνα Κουλούρη, οι συγγραφείς Λένα Διβάνη και Αλέξης Πανσέληνος, ο ιστορικός Κωστής Καρπόζηλος, ο μεταφραστής και συγγραφέας Κώστας Καλτσάς, ο κοινωνιολόγος Νίκος Παναγιωτόπουλος, ο εκπαιδευτικός και συγγραφέας Σταύρος Ζουμπουλάκης, ο φιλόσοφος Θεοφάνης Τάσης, ο συγγραφέας Τεύκρος Μιχαηλίδης, ο συγγραφέας και σκηνοθέτης Ανδρέας Αποστολίδης, ο συγγραφέας Αύγουστος Κορτώ, ο ιστορικός Μενέλαος Χαραλαμπίδης, ο εκδότης Νίκος Χατζόπουλος (Οξύ), ο φιλόσοφος Δημήτρης Βαρδουλάκης, οι συγγραφείς Σοφία Νικολαΐδου, Καρολίνα Μέρμηγκα, Βίβιαν Στεργίου, και η εκδότρια της Εστίας, Εύα Καραϊτίδη.

Η φθινοπωρινή περίοδος του 2024 εγκαινιάστηκε με τον συγγραφέα βιβλίων για παιδιά και εκπαιδευτικό, τον Μάριο Μάζαρη, ακολούθησαν ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Μανώλης Ανδριωτάκης, o συγγραφέας Μιχάλης Αλμπάτης, ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Άρης Αλεξανδρής, η σκιτσογράφος και εικονογράφος Μαρία Παγκάλου (Little Miss Grumpy), οι συγγραφείς Μάκης Μαλαφέκας και Γιάννης Παλαβός, ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Πέτρος Παπακωνσταντίνου, η ποιήτρια Δανάη Σιώζιου, η δημιουργός του κόσνεπτ «Η γεωγραφία είναι πολύ κουλ» Σμαράγδα Αλεξανδρή, ο νεοελληνιστής Δημήτρης Τζιόβας, ενώ το 2024 έκλεισε με τον Γιώργο Σκαμπαρδώνη. 

Η πρώτη μας καλεσμένη για το 2025 ήταν η Ιωάννα Καρυστιάνη, ακολούθησαν ο συγγραφέας και μεταφραστής Χρυσόστομος Τσαπραΐλης, ο ψυχίατρος Θόδωρος Μεγαλοοικονόμου, η συγγραφέας Μαρία Σκιαδαρέση, ο ποιητής και φιλόσοφος Νίκος Ερηνάκης, η Ζυράννα Ζατέλη, ο συγγραφέας Γιάννης Πάσχος, ο πανεπιστημιακός δάσκαλος και συγγραφέας Στέφανος Τραχανάς, η ποιήτρια Γλυκερία Μπασδέκη, η ποιήτρια και μεταφράστρια Μυρσίνη Γκανά, ο δημοσιογράφος Άρης Χατζηστεφάνου, ο καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας και Κλασικών Σπουδών Άγγελος Χανιώτης, ο συγγραφέας Μάνος Κοντολέων, ο Γιώργος Καλαμπόκας, εκπροσωπώντας τις εκδόσεις Εκτός Γραμμής, η συγγραφέας και ακτιβίστρια Ερωφίλη Κόκκαλη, ο πρόεδρος του ΔΣ του Ελληνικού Ιδρύματος Βιβλίου και Πολιτισμού Νίκος Μπακουνάκης, ο συγγραφέας και εκδότης Γιώργος Χρονάς, η λυρική τραγουδίστρια και ποιήτρια Λένια Ζαφειροπούλου, η συγγραφέας και μεταφράστρια Λίλα Κονομάρα, ο συγγραφέας και μεταφραστής Αχιλλέας Κυριακίδης, η συγγράφισσα Γιώτα Τεμπρίδου, οι συγγραφείς Μιχάλης Μοδινός και Κώστας Ακρίβος, ο εκδότης Σταύρος Πετσόπουλος (Άγρα), οι συγγραφείς Δημήτρης Σίμος, Αχιλλέας Σύρμος και Γιώργος Ρακκάς, ο συγγραφέας και καθηγητής του ΕΚΠΑ Ευάνθης Χατζηβασιλείου, ο συγγραφέας Τάσος Θεοφίλου, η ποιήτρια και μεταφράστρια Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη, οι συγγραφείς Βασίλης Γκουρογιάννης, Στέλιος Μάινας, Αγγελική Δαρλάση, Μίμης Ανδρουλάκης, Ελένη Πριοβόλου και Άρης Μαραγκόπουλος.

Στο πρώτο επεισόδιο για το 2026, ο Κώστας Κατσουλάρης συνομίλησε με τον ποιητή Αντώνη Φωστιέρη.

Και συνεχίζουμε...