VASILIKOS 728 new

Ακολουθεί επιμνημόσυνο κείμενο του Αλέξη Ζήρα, πρώην Προέδρου της Εταιρείας Συγγραφέων, για τον Βασίλη Βασιλικό.

Ένας αποχαιρετισμός στον Βασίλη Βασιλικό

Για πολλά χρόνια, τουλάχιστον από τη δεκαετία του 1970 ως το κλείσιμο του 20ού αιώνα ο Βασίλης Βασιλικός (Καβάλα, 1934-Αθήνα, 2023) ήταν ο γνωστότερος νέος Ελληνας πεζογράφος διεθνώς. Η πεζογραφία του είναι τεράστια σε έκταση και σε σημαντικό βαθμό παραμένει απροσέγγιστη, ακόμα και από όσους ασχολήθηκαν ειδικότερα με αυτήν. Ο ίδιος, συχνά υπεραμυνόταν με πάθος εκείνων των συγγραφέων που υπήρξαν ιδιαίτερα παραγωγικοί, όπως για παράδειγμα, ο Νίκος Καζαντζάκης και ο Γιάννης Ρίτσος, θεωρώντας ότι το γράψιμο γενικότερα έχει μια πληθωρική ροή όταν προέρχεται από μια λογοτεχνική φαντασία που παρακολουθεί από κοντά το γίγνεσθαι της ζωής και θέλει να αποτυπώνει διαρκώς στα γραπτά της την προσωπική σχέση της με τα ποικίλα φαινόμενα της εποχής. Σε μεγάλο βαθμό αυτό ήταν το διαρκές στίγμα του.

Η αγχώδης, προσωπική ανάγκη του Βασιλικού να αλλάζει τρόπους, ως πολίτης αλλά και συγγραφέας του κόσμου, συντονισμένος με τα όσα σημαντικά συμβαίνουν, εκφράστηκε από πολύ νωρίς, από τις αρχές της δεκαετίας του 1950. Από την αλληλογραφία του που γνωρίζουμε, φαίνεται ότι ενημερωνόταν διαρκώς για τις τάσεις και τους Ευρωπαίους και Αμερικανούς συγγραφείς του πρώιμου μεταπολέμου, σε μια χρονική στιγμή που η Ελλάδα ήταν εγκλωβισμένη στην εσωστρέφειά της, λόγω των ιστορικών συγκυριών που της περιόριζαν την ευρύτερη επικοινωνία. Η αναγνωστική του έγκαιρη συνάφεια με τον Αντρέ Ζιντ, τον Αλμπέρ Καμύ, τον Φραντς Κάφκα και άλλους, μέσω προπάντων των γαλλικών διαβασμάτων του που τον έφεραν από άλλο δρόμο στην αρχαία ελληνική δραματουργία, τον απέκοψε από τον παραδοσιακό, πεζογραφικό ρεαλισμό της ελληνικής γενιάς του ΄30. Τον έκανε να στραφεί γόνιμα προς τον αφηγηματικό μοντερνισμό και τον πειραματικό χαρακτήρα του νέου μυθιστορήματος. Γι΄ αυτό και στα πρώτα βιβλία του βρίθουν οι αναδρομές της μνήμης, η λυρική μαγεία, οι ετεροχρονισμοί, οι εγκιβωτισμοί, η ελλειπτική αφήγηση και οι συνεχείς συνειρμοί.

Την αποθέωση αυτής της πολυσχιδούς, οβιδιακής αυτοαναφορικότητας, ο Βασιλικός τη μετουσίωσε σε ένα από τα βιβλία της ωριμότητάς του, τον Γλαύκο Θρασάκη (1975)

Από τότε ακόμα, από τη Διήγηση του Ιάσονα (1953), άρχισε να γράφει μια πρόζα αυτοαναφορική, αναδεικνύοντας την πολυεπίπεδη σχέση με τα διάφορα άλλα μυθιστορηματικά προσωπεία, τα οποία ουσιαστικά σε μεγάλο βαθμό είναι εκδοχές των αναζητήσεων και των επιθυμιών του ενός και μόνου κεντρικού αφηγητή. Την αποθέωση αυτής της πολυσχιδούς, οβιδιακής αυτοαναφορικότητας, ο Βασιλικός τη μετουσίωσε σε ένα από τα βιβλία της ωριμότητάς του, τον Γλαύκο Θρασάκη (1975), όμως η διαδικασία της συνεχούς αποφλοίωσης προς ένα αινιγματικό εγώ, εμφανίζεται το ίδιο έντονη και στα νεανικά του πεζογραφήματα, Το φύλλο, Το πηγάδι και Τ΄ αγγέλιασμα (1961).

alexandros ziras 728

Αλλάζοντας γύρω στα μισά της δεκαετιας του 1960 προοπτική και εστιασμό, καθώς απορροφήθηκε η συγγραφική φαντασία του από το ελληνικό και το διεθνές πολιτικό γίγνεσθαι, ο Βασιλικός και πάλι ακολούθησε έναν δικό του, μοναχικό δρόμο. Το Ζ (1966), χωρίς να είναι αποσυνδεδεμένο από τα προηγούμενα πεζά του, όπου υπάρχει ευρεία χρήση κοινωνικών και ψυχαναλυτικών μύθων αλλά και παραβολών, εγκαινιάζει μια ιδιαίτερη συγγραφική «εποχή» που ταυτίζεται με τις διαμονές του πεζογράφου εκτός Ελλάδας. Κύριο γνώρισμά της, όπως και πριν, η ευρηματικότητα, η σάτιρα, το ανατρεπτικό χιούμορ, αλλά τώρα, μεταξύ 1965-1980, με προϋπόθεση το πολιτικό ήθος και με στόχο τη δημόσια καταγγελία. Σε όλες όμως τις «εποχές» της πεζογραφίας του, ανεξαρτήτως από τον υψηλό ή όχι βαθμό της λογοτεχνικής του επιτέλεσης, ο Βασίλης Βασιλικός υπήρξε ευέλικτα ανοιχτός, μη διστάζοντας να πειραματιστεί και να δοκιμάσει νέες οπτικές και τεχνικές. Και αν σε ορισμένες στιγμές ο αναγνώστης μένει με την αίσθηση μιας σπατάλης εκεί που περιμένει τον οικονομημένο λόγο, ίσως χρειάζεται να σκεφθούμε ότι μόνο οι χαρισματικοί συγγραφείς μπορούν μέσα στην αφθονία του λόγου τους να κάνουν σπατάλες.

[30.11.2023] ΑΛΕΞΗΣ Σ. ΖΗΡΑΣ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Πέθανε ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Δημήτρης Φύσσας – Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων

Πέθανε ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Δημήτρης Φύσσας – Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων

«Ο θάνατος του συγγραφέα, δημοσιογράφου και μέλους της Εταιρείας μας, Δημήτρη Φύσσα, ήρθε ως κεραυνός εν αιθρία και γέμισε θλίψη όλους όσους τον γνώριζαν, προσωπικά ή μέσω των κειμένων του.« 

Επιμέλεια: Book Press

Ο Δημήτρης Φύσσας, «Μήτσος» για τ...

Τιμώντας την 80η επέτειο από τη Μάχη της Κοκκινιάς: «Ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης και Sonderkommando», στη Μάντρα Μπλόκου Κοκκινιάς

Τιμώντας την 80η επέτειο από τη Μάχη της Κοκκινιάς: «Ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης και Sonderkommando», στη Μάντρα Μπλόκου Κοκκινιάς

Εκδήλωση και προβολή ντοκιμαντέρ: «Ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης και Sonderkommando» και «German Concentration Camps Factual Survey» (1945), στη Μάντρα Μπλόκου Κοκκινιάς.

Επιμέλεια: Book Press

Ο Δήμος Νίκαιας-Αγ. Ι. Ρέντη, η Μάντρα Μπλόκου Κοκ...

Εβδομάδα μικρών βιβλιοπωλείων 2024: Ξεκίνησαν οι δηλώσεις συμμετοχής – Δράσεις, θεματικές, ημερομηνίες

Εβδομάδα μικρών βιβλιοπωλείων 2024: Ξεκίνησαν οι δηλώσεις συμμετοχής – Δράσεις, θεματικές, ημερομηνίες

Ανοιχτή πρόσκληση για την Εβδομάδα Μικρών Βιβλιοπωλείων 2024, που διοργανώνεται για τρίτη χρονιά με μια ξεχωριστή θεματική. Διαβάστε όλες τις προϋποθέσεις και τους όρους συμμετοχής καθώς και το σκεπτικό για τις δράσεις που θα διοργανωθούν την τελευταία εβδομάδα του Μαϊου. 

Επιμέλεια: Book Press ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) –  Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) – Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

Για το βραβευμένο με Πούλιτζερ 2022 μυθιστόρημα του Τζόσουα Κοέν [Joshua Cohen] «Οι Νετανιάχου» (μτφρ. Παναγιώτης Κεχαγιάς, εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: Η οικογένεια Netanyahu (ο μικρός αριστερά είναι ο «Μπίμπι» - Μπένιαμιν Νετανιάχου, ενώ από τη φωτογραφία απουσιάζει ο τρίτος γιος της οικογένειας, ο Ίντο)...

Πέθανε ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Δημήτρης Φύσσας – Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων

Πέθανε ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Δημήτρης Φύσσας – Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων

«Ο θάνατος του συγγραφέα, δημοσιογράφου και μέλους της Εταιρείας μας, Δημήτρη Φύσσα, ήρθε ως κεραυνός εν αιθρία και γέμισε θλίψη όλους όσους τον γνώριζαν, προσωπικά ή μέσω των κειμένων του.« 

Επιμέλεια: Book Press

Ο Δημήτρης Φύσσας, «Μήτσος» για τ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Αγνής Ιωάννου «Ο λευκός ελέφαντας», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ανήμερα των γενεθλίων μου, στο διάλειμμα της δεύτερης ώρας, ήμουν σ...

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μπέτι Σμιθ [Betty Smith] «Το αύριο θα είναι καλύτερο» (μτφρ. Μαρία Φακίνου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Πιο παγωμένο, πιο μοναχι...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Με αφορμή το γεγονός ότι ο Φεβρουάριος έχει ανακυρηχθεί «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» [Black History Month] γεγονός που έχει τις ρίζες του πίσω στο 1915, επιλέγουμε 15 καλά μυθιστορήματα που μιλούν ανοιχτά για τον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις, τις αγωνίες και τα όνειρα των μαύρων.

...
Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Πώς το ψυχικό τραύμα επηρεάζει το σώμα; Τι κρύβεται πίσω από σοβαρές ασθένειες, όπως ο καρκίνος ή οι διαταραχές διατροφής; Ποιο είναι το «αμετάφραστο μήνυμα» που μας καλούν να αποκωδικοποιήσουμε και πώς μπορούμε να περάσουμε από τη νόσο στη θεραπεία; Τρία βιβλία, τα δύο από αυτά διακεκριμένων Ελλήνων ψυχαναλυτών, μα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ