Σύγχρονο και επίκαιρο το πρόγραμμα της Εθνικής Λυρικής Σκηνής – Πολυσυλλεκτικό αφιέρωμα στη Μαρία Κάλλας

Έμφαση στη γυναικεία ενδυνάμωση

Οι γυναικείες μορφές των έργων της όπερας και του χορού πρωταγωνιστούν στο ρεπερτόριο της Εθνικής Λυρικής Σκηνής της καλλιτεχνικής σεζόν 2023-2024. Όπως επισημαίνεται μάλιστα, η ΕΛΣ επιχειρεί να αντιμετωπίσει αυτές τις ηρωίδες με κριτικό και ενσυναισθητικό βλέμμα ταυτόχρονα, αναστοχαζόμενη πάνω στα επίκαιρα ζητήματα της εποχής μας όπως της έμφυλης βίας, της γυναικείας ενδυνάμωσης αλλά και των κοινωνικών αποκλεισμών και των ανισοτήτων. Όπως τόνισε και ο καλλιτεχνικός διευθυντής της ΕΛΣ, Γιώργος Κουμεντάκης «αναλογιζόμενοι τη σημασία και την επιρροή της τέχνης στη ζωή μας, υπογραμμίζουμε τη σημασία της εξάλειψης των ανισοτήτων και της έμφυλης βίας και καλούμε τους φίλους της ΕΛΣ, με αφορμή τα κλασικά έργα του ρεπερτορίου, να αναστοχαστούν πάνω στα ζητήματα της γυναικείας ενδυνάμωσης, με βάση τις κατακτήσεις του 21ου αιώνα».

Έτσι, η χειραφετημένη Κατερίνα Ισμαήλοβα, η ασθενική ράφτρα Μιμή, η προδομένη χωριάτισσα Σαντούτσα, η αδάμαστη και ατίθαση Κάρμεν, η θαρραλέα μαχήτρια Βρουγχίλδη, η αντισυμβατική πόρνη Τζένυ Χιλ, η μυστηριώδης Κοπέλια, η απομονωμένη πριγκίπισσα Τουραντό και η εταίρα Βιολέτα Βαλερύ, δεσπόζουν με τις ιστορίες τους, όσο κι αν η δραματική κατάληξη πολλών από αυτές έχει γίνει αρκετές φορές, ανά τα χρόνια, αντικείμενο κριτικής, παραγνωρίζοντας ωστόσο τις κοινωνικές συνθήκες μέσα στις οποίες αυτές οι ηρωίδες πλάστηκαν από άντρες δημιουργούς.

Η ΕΛΣ τιμά τα 100 χρόνια από τη γέννηση της Μαρίας Κάλλας

Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο της γυναικείας ενδυνάμωσης και καταξίωσης, μπορούμε αναμφισβήτητα να τοποθετήσουμε το μέγιστο παράδειγμα της Μαρίας Κάλλας, την πρώτης υψιφώνου στην ιστορία της όπερας, της οποίας φέτος η ΕΛΣ τιμά τα 100 χρόνια από τη γέννηση της με μια σειρά δράσεων κατά τη διάρκεια της καλλιτεχνικής περιόδου 2023-2024 και συγκεκριμένα το πρώτο τετράμηνο του 2023.

Πρόκειται για ένα πολυσυλλεκτικό αφιέρωμα που ξεκινά στις 16 Σεπτεμβρίου στο Ηρώδειο με το γκαλά όπερας και τίτλο Η Κάλλας στο Ηρώδειο και παρακολουθεί τις εμφανίσεις της διάσημης υψιφώνου στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού ήδη από τον Ιούλιο του 1944 που ερμηνεύει την Σμαράγδα στην όπερα του Μανώλη Καλομοίρη Ο πρωτομάστορες σε μουσική διεύθυνση του ίδιου του συνθέτη, σε σκηνοθεσία Σωκράτη Καραντινού, ενώ λίγες μόνον ημέρες αργότερα θα ερμηνεύσει την Λεονόρα στον Φιντέλιο του Μπετόβεν σε μουσική διεύθυνση Χανς Χαίρνερ και σκηνοθεσία Όσκαρ Βάλλεκ.Η Κάλλας επιστρέφει στο Ηρώδειο, δεκατρία χρόνια αργότερα, καταξιωμένη πια, για ένα ιστορικό ρεσιτάλ στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, με άριες από τον Τριστάνο και Ιζόλδη του Βάγκνερ, τη Δύναμη του Πεπρωμένου και τον Τροβατόρε του Βέρντι, την Λουτσία ντε Λαμερμούρ του Ντονιτσέτι και τον Άμλετ του Τομά, σε μουσική διεύθυνση του Αντονίνο Βόττο. Αυτό ακριβώς το ρεπερτόριο θα παρουσιαστεί στο επετειακό Γκαλά της 16ης Σεπτεμβρίου, ημέρα που συμπληρώνονται 46 χρόνια από την αποδημία της μεγαλύτερης ντίβας της όπερας όλων των εποχών.

Το αφιέρωμα στην Μαρία Κάλλας ολοκληρώνεται με το ντοκιμαντέρ Μαίρη, Μαριάνα, Μαρία – Τα άγνωστα ελληνικά χρόνια της Κάλλας και θα προβληθεί στις 2 Δεκεμβρίου, ημέρα γενεθλίων της ντίβας, ημέρα που συμπληρώνονται 100 χρόνια από την γέννηση της.

Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα πρέπει να είναι η έκθεση UNBOXING CALLAS, μια αρχειακή εξερεύνηση στη συλλογή Πυρομάλλη και τα αρχεία της ΕΛΣ που θα πραγματοποιηθεί από το τέλος Νοεμβρίου 2023 έως και τον Ιανουάριο 2024, στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος. Η έκθεση εμπνέεται από προσωπικές ιστορίες, μνήμες και αρχειακά αντικείμενα της Μαρίας Κάλλας, δημιουργώντας έναν συμπεριληπτικό καλλιτεχνικό απολογισμό της πορείας της. Επίσης η έκθεση θα έχει επιτελεστικό χαρακτήρα, με το σύνολο της συλλογής να παρουσιάζεται σε μεγάλα τραπέζια εργασίας σαν ένα μεγάλο εργαστήριο όπου ερευνητές και καλλιτέχνες ταξινομούν, συντηρούν, καταγράφουν, αρχειοθετούν και επανερμηνεύουν τα τεκμήρια του αρχείου.

Το αφιέρωμα στην Μαρία Κάλλας ολοκληρώνεται με το ντοκιμαντέρ Μαίρη, Μαριάνα, Μαρία – Τα άγνωστα ελληνικά χρόνια της Κάλλας και θα προβληθεί στις 2 Δεκεμβρίου, ημέρα γενεθλίων της ντίβας, ημέρα που συμπληρώνονται 100 χρόνια από την γέννησή της. Η ιδέα, η έρευνα και το σενάριο είναι του Βασίλη Λούρα, η σκηνοθεσία των Μιχάλη Ασθενίδη και Βασίλη Λούρα, η διεύθυνση φωτογραφίας του Φώτη Ζυγούρη, η παραγωγή της Στέλλας Αγγελέτου, και καλλιτεχνική συνεργάτις είναι η Ηώ Καλοχρήστου.

Κατά τα άλλα και την καλλιτεχνική σεζόν 2023-2024, στο πολυσυλλεκτικό πρόγραμμα που σχεδίασε ο Γιώργος Κουμεντάκης, θα παρακολουθήσουμε σπουδαίες όπερες του ρεπερτορίου, σε νέες παραγωγές, όπως την Βαλκυρία του Βάγκνερ –πρώτη παρουσίαση από την ΕΛΣ– τον Μάρτιο του 2024, το οπερατικό δίπτυχο Καβαλλερία Ρουστικάνα και Παλιάτσοι των Μασκάνι και Λεονκαβάλλο αντίστοιχα, τον Ιανουάριο του 2024, ή την περίφημη όπερα του Μπρεχτ Η άνοδος και πτώση της πόλης Μαχαγκόνυ τον Απρίλιο του 2024, την όπερα Les Eclairs του Φιλίπ Ερσάν, μια συμπαραγωγή με την Opera Comique του Παρισιού, το Νοέμβριο του 2023, και την όπερα Τουραντότ του Πουτσίνι, τιμώντας τα 100 χρόνια από τον θάνατό του, τον Ιούνιο του 2024. Από τις επαναλήψεις στεκόμαστε στην εξαιρετική και, αρκούντως αιρετική για την εποχή της, Λαίδη Μάκβεθ του Μτσενσκ του Σοστακόβιτς, και στην αναβίωση των Μποέμ του Πουτσίνι.

Ένα μαγευτικό παραμύθι από την Ανατολή, ένας ύμνος στον άνθρωπο, η όπερα για παιδιά και νέους Το ερωτευμένο σύννεφο της συνθέτριας Σοφίας Καμαγιάννη σε λιμπρέτο της Ελένης Ζαφειρίου βασισμένο στο ομώνυμο παραμύθι του Ναζίμ Χικμέτ επιστρέφει στην Εναλλακτική της ΕΛΣ για να ταξιδέψει τους θεατές σε τόπους και χρόνους μακρινούς μέσα από τη δύναμη της μουσικής και της ποίησης.

Πολυδιάστατο και τολμηρό το πρόγραμμα της Εναλλακτικής Σκηνής

Με το σκεπτικό ότι μπορούν να καταρρίπτονται τα στεγανά που απαρτίζουν το ευρύ πεδίο του μουσικού θεάτρου, η Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ παρουσιάζει ένα πολυδιάστατο και τολμηρό πρόγραμμα για την νέα καλλιτεχνική σεζόν, με προεξάρχουσα την πρώτη πανελλήνια παρουσίαση του κύκνειου άσματος του Πιερ Πάολο Παζολίνι Σαλό, 120 ημέρες στα Σόδομα. Η παράσταση βασίζεται στην ομότιτλη και εμβληματική ταινία του Παζολίνι που είχε προκαλέσει πολλές συζητήσεις για τον τρόπο που ο διάσημος Ιταλός σκηνοθέτης αντιμετώπιζε το τέρας του φασισμού. Σκηνοθέτης αυτή τη φορά είναι ο Άρης Μπινιάρης που θα αναμετρηθεί με τον Παζολίνι, σε συνεργασία με τον συνθέτη Τζεφ Βάγκνερ και έναν πολυάριθμο θίασο διακεκριμένων ηθοποιών. Ο Έλληνας σκηνοθέτης επιμελείται επίσης ένα ιδιαίτερο rap concert σε συνεργασία με καλλιτέχνες της ελληνικής ραπ σκηνής με τίτλο, Salo: The Concert.

Νέα παραγωγή όπερας σε συμπαραγωγή με τον αμερικάνικο θίασο Catapult Opera, είναι και το σπάνιο έργο Η νεκρή πόλη της φημισμένης μουσικοπαιδαγωγού και αρχιμουσικού Νάντιας Μπουλανζέ, στην πρώτη ελληνική παρουσίαση της.

Η Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ παρουσιάζει ένα πολυδιάστατο και τολμηρό πρόγραμμα για την νέα καλλιτεχνική σεζόν, με προεξάρχουσα την πρώτη πανελλήνια παρουσίαση του κύκνειου άσματος του Πιερ Πάολο Παζολίνι Σαλό, 120 ημέρες στα Σόδομα.

Επανέρχονται και πέντε επιτυχημένες παραγωγές μιούζικαλ, όπως η όπερα δωματίου Στρέλλα του Μιχάλη Παρασκάκη, σε λιμπρέτο Αλεξάνδρας Κ*, βασισμένη στην ομώνυμη κινηματογραφική ταινία του Πάνου Χ. Κούτρα, σε σκηνοθεσία Γιώργου Κουτλή και με τρεις διεμφυλικές καλλιτέχνιδες στη σκηνή.

Επίσης, η όπερα για παιδιά και νέους Το ερωτευμένο σύννεφο, της συνθέτριας Σοφίας Καμαγιάννη σε λιμπρέτο της Ελένης Ζαφειρίου, βασισμένο στο ομώνυμο παραμύθι του Ναζίμ Χικμέτ.

Στον χορό, το Μπαλέτο της ΕΛΣ θα παρουσιάσει το νέο τρίπτυχο σύγχρονου χορού με τίτλο Colours, σε χορογραφία των Εύας Γεωργιτσοπούλου, Ντιέγκο Τορτέλλι και Κωνσταντίνου Ρήγου.

Συνδυασμός μουσικού θεάτρου και σύγχρονης πειραματικής σκηνής αποτελεί και η ιδιότυπη παράσταση Η φωνή των Βακχών του νέου συνθέτη Γιάννη Αγγελάκη που θα κάνει την αθηναϊκή της πρεμιέρα στην Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ.

Το πρόγραμμα εμπλουτίζεται και με δύο Φεστιβάλ: Το 6ο Φεστιβάλ Μπαρόκ Μουσικής που θα πραγματοποιηθεί στην ιστορική αίθουσα του Φιλολογικού Συλλόγου Παρνασσός και το πρώτο Φεστιβάλ Κρουστών σε μια σειρά από δράσεις με εργαστήρια, σεμινάρια και συναυλίες.

 ＊ Η ΕΛΕΝΑ ΧΟΥΖΟΥΡΗ είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος. Τελευταίο της μυθιστόρημα, «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού. Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη).