Με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου του «Όταν το σώμα λέει όχι: Το κόστος του κρυφού στρες» στα ελληνικά (μτφρ. Μαρία Κουκκιάδη, εκδ. Key Books), λίγα λόγια για τον διάσημο γιατρό και συγγραφέα Γκάμπορ Μάτε [Gabor Maté].
Γράφει η Ευλαλία Πάνου
Είναι πραγματικά παράξενο που μια τόσο σημαντική μορφή της σύγχρονης ψυχιατρικής δεν έχει μέχρι σήμερα μεταφραστεί στα ελληνικά. Ο λόγος για τον δρ. Γκάμπορ Μάτε, τον Ουγγροκαναδό γιατρό και συγγραφέα πέντε διεθνών bestsellers για το στρες, το τραύμα, τη διάσπαση προσοχής, τους εθισμούς και τη γονεϊκότητα, τα οποία έχουν μεταφραστεί σε πάνω από 30 γλώσσες. Και δεν είναι μονάχα τα βιβλία, αλλά συνολικά η παρουσία του, μέσα από τα παραδοσιακά αλλά και μέσα από τα σύγχρονα δίκτυα. Ο Γκάμπορ Μάτε έχει 1,2 εκ. ακολούθους στο Instagram και εκατοντάδες χιλιάδες προβολές σε βίντεό του στο YouTube. Η ομιλία του στο TEDxRio+20 για τον εθισμό -από τα ναρκωτικά μέχρι την εξουσία- χειροκροτήθηκε όσο λίγες.
Ο Γκάμπορ Μάτε συστήνεται για πρώτη φορά στο ελληνικό κοινό με την κυκλοφορία ενός από τα πιο διαβασμένα έργα του, το βιβλίο Όταν το σώμα λέει όχι: Το κόστος του κρυφού στρες. Ποιος είναι όμως ο πασίγνωστος συγγραφέας και γιατί απολαμβάνει τόσο μεγάλη δημοτικότητα;
 |
|
Φωτογραφία: Michael Moster |
Ο Γκάμπορ Μάτε γεννήθηκε στις 6 Ιανουαρίου 1944 στη Βουδαπέστη. Όταν ήταν μόλις πέντε μηνών, οι παππούδες από την πλευρά της μητέρας του χάθηκαν στο Άουσβιτς, ενώ η θεία του απελάθηκε και δεν την ξαναείδαν ποτέ. Ο πατέρας του βρέθηκε σε τάγμα καταναγκαστικής εργασίας στην υπηρεσία του γερμανικού και του ουγγρικού στρατού. Η μητέρα του κι αυτός επέζησαν με πολλές δυσκολίες τους μήνες που πέρασαν στο γκέτο της Βουδαπέστης, όπου προτίμησε να τον αποχωριστεί για μερικές εβδομάδες, καθώς ήταν ο μόνος τρόπος να τον σώσει από βέβαιο θάνατο λόγω ασιτίας ή ασθένειας. Στην κατάσταση που βρισκόταν η μητέρα του πολύ σπάνια ήταν σε θέση να του προσφέρει ένα τρυφερό χαμόγελο και την αμέριστη προσοχή της. Από νωρίς λοιπόν έμαθε ότι χρειαζόταν να προσπαθήσει για να αποσπάσει την προσοχή της, ότι έπρεπε να επιβαρύνει τη μητέρα του όσο λιγότερο γινόταν και ότι ήταν καλύτερο να καταπιέζει το άγχος και τον φόβο του. Έτσι έγινε ο προστάτης της μητέρας του – την προστάτευε κατ’ αρχάς από το να έχει επίγνωση του πόνου του.
Αν όλες αυτές οι πληροφορίες μοιάζουν ασήμαντες, για τον ίδιο τον Μάτε δεν είναι. Βασική ιδέα των βιβλίων αλλά και της γενικότερης θεωρίας του είναι πως το τραύμα κατά την παιδική ηλικία, αλλά και το άγχος μαζί με τα αρνητικά συναισθήματα που απωθούνται, μπορούν να έχουν μεγάλο αντίκτυπο στην υγεία ενός ανθρώπου.
Αυτό υποστήριξε και στο πρώτο ιατρικό άρθρο που δημοσίευσε στην εφημερίδα The Globe and Mail το 1993, στο οποίο έγραφε, μεταξύ άλλων, πως «όταν δεν μας επιτρέπεται να μάθουμε να λέμε όχι, μπορεί τελικά να το πει το σώμα μας αντί για εμάς». Ως απάντηση, η εφημερίδα έλαβε την καυστική επιστολή μιας ρευματολόγου η οποία αποδοκίμαζε τόσο το άρθρο του όσο και την εφημερίδα. Τον κατηγορούσε μάλιστα για έλλειψη πείρας και έρευνας.
Σχεδόν τον ίδιο καιρό, ωστόσο, δέχτηκε και μια άλλη επιστολή, αυτή τη φορά υποστηρικτική, από έναν καθηγητή Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Κάλγκαρι. Σε αυτήν, ο καθηγητής αναφερόταν σε μια νέα ειδικότητα: την ψυχονευροανοσολογία.
Τι είναι η ψυχονευροανοσολογία;
Με λίγα λόγια, ψυχονευροανοσολογία (ή, κατά άλλους, ψυχονευροανοσοενδοκρινολογία) είναι η επιστήμη που ασχολείται με τις αλληλεπιδράσεις του μυαλού και του σώματος, την αδιάρρηκτη ενότητα των συναισθημάτων και του οργανισμού στην εξέλιξη του ανθρώπου, κατά τη διάρκεια ολόκληρης της ζωής του, όσον αφορά την υγεία και την ασθένεια. Αυτή η ειδικότητα μελετά τους τρόπους με τους οποίους η ψυχή -το μυαλό και το περιεχόμενό του σε συναισθήματα- αλληλεπιδρά σε βάθος με το νευρικό σύστημα του σώματος, και πώς, στη συνέχεια, και τα δύο συνδέονται με το ανοσοποιητικό μας σύστημα και το επηρεάζουν. Ακόμα πιο απλά: Πώς τα συναισθήματα παίζουν ρόλο στην πρόκληση ασθενειών ή στην επανάκτηση της υγείας.
 |
 |
 |
«Το να είσαι υπερβολικά καλός, θα σε σκοτώσει»
Το βιβλίο Όταν το σώμα λέει όχι: Το κόστος του κρυφού στρες ξεκινά με ένα σημείωμα προς τον αναγνώστη, στο οποίο ο Μάτε ξεκαθαρίζει πως αυτό δεν είναι άλλο ένα βιβλίο συνταγών, αλλά γνώσης και σοφίας. Γνώσης του εαυτού μας και του τρόπου που λειτουργεί το μυαλό και το σώμα μας.
Αποτελείται κατά βάση από πραγματικές ιστορίες ασθενών του ανά τα χρόνια (κάποιες με αλλαγμένα ονόματα και καταστάσεις, αλλά πάντα με τη συγκατάθεσή τους), γεγονός που του προσδίδει ένα πιο άμεσο και προσωπικό ύφος.
Στο πρώτο κεφάλαιο («Το τρίγωνο των Βερμούδων»), η 40χρονη ευγενική και συνεσταλμένη Μέρι που «γελούσε εύκολα» και διαγνώστηκε με σκληρόδερμα (μία αυτοάνοση πάθηση) καταφέρνει να κερδίσει το ενδιαφέρον του αναγνώστη, κάνοντάς τον να συναισθανθεί τον πόνο της και να αντιληφθεί ποιες διεργασίες και πόσες αγωνίες υπάρχουν πίσω από τη φαινομενικά ήρεμη ζωή της.
Κάθε ιστορία είναι κι ένας καθρέφτης. Πίσω από μια πληθώρα ασθενειών κρύβεται απλούστατα η αδυναμία των ανθρώπων να πουν «όχι» και να θέσουν τα όριά τους. Άλλωστε, όπως λέει και ο Μάτε, με μια δόση υπερβολής ίσως: «το να είσαι υπερβολικά καλός, θα σε σκοτώσει».
Το βιβλίο Όταν το σώμα λέει όχι: Το κόστος του κρυφού στρες του δρ. Γκάμπορ Μάτε κυκλοφορεί στη χώρα μας από τις εκδόσεις Key Books.
* Ο δρ. Γκάμπορ Μάτε είναι συνδημιουργός της θεραπευτικής μεθόδου Compassionate Inquiry, στην οποία εκπαιδεύονται πλέον χιλιάδες γιατροί και σύμβουλοι ψυχικής υγείας διεθνώς.
