Οδυσσέας, μια ευρωπαϊκή οδύσσεια: 100 χρόνια μετά, ένα ταξίδι σε 18 ευρωπαϊκές πόλεις από τον Όμηρο στον Τζόις

Το πολυθεματικό φεστιβάλ ξεδιπλώνεται γύρω από τα θέματα του εμβληματικού βιβλίου του Ιρλανδού συγγραφέα. Από την Αθήνα στο Δουβλίνο, μέσω Βουδαπέστης, Σαν Σεμπαστιάν ή Μασσαλίας, ηθοποιοί, σκηνοθέτες, συγγραφείς, φωτογράφοι, μουσικοί, ακόμη και ειδικοί στη γαστρονομία προτείνουν τις δημιουργίες τους και συζητούν για τον Οδυσσέα.Δημοσιεύτηκε στο Παρίσι τον Φεβρουάριο του 1922, το εμβληματικό μυθιστόρημα του Τζέιμς Τζόις (1882-1941) Οδυσσέας αφηγείται τις περιπλανήσεις του Λεοπόλντ Μπλουμ, ενός απλού Ιρλανδού του οποίου οι περιπέτειες θυμίζουν αυτές του ήρωα της Οδύσσειας του Ομήρου κατά την επιστροφή του από την Τροία, μόνο που στο έργο του Τζόις η πλοκή διαδραματίζεται στο Δουβλίνο.

Τζόις, ένας Ευρωπαίος συγγραφέας, μια ευρωπαϊκή φιγούρα

Η εκατονταετηρίδα του έργου, που θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα στην αγγλική λογοτεχνία, γιορτάστηκε φέτος με ποικίλες εκδηλώσεις στην Ιρλανδία. «Αυτό που μας ενδιέφερε ήταν ο Τζόις ως ευρωπαϊκή φιγούρα περισσότερο παρά ως Ιρλανδός», είπε στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεις, AFP, ο Λίαμ Μπράουν, ένας από τους καλλιτεχνικούς επιμελητές του Οδυσσέας, μια ευρωπαϊκή οδύσσεια, ενός καλλιτεχνικού έργου που χρηματοδοτήθηκε με περισσότερα από 1,7 εκατομμύρια ευρώ από το πρόγραμμα Creative Europe της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. 

«Στη φαντασία του, ο Τζέιμς Τζόις αλληλεπιδρά με το Δουβλίνο για να γράψει τα μυθιστορήματά του, αλλά στην πραγματικότητα η καθημερινότητά του διαδραματίζεται σε ευρωπαϊκές πόλεις, σε σχέση με άλλους καλλιτέχνες», συνέχισε ο Λίαμ Μπράουν.

Αφήνοντας την πατρίδα του, την Ιρλανδία, όπου κυριαρχεί ο συντηρητισμός των καθολικών, ο Τζέιμς Τζόις ζει στο Παρίσι, όπου συναντά τον Βαλερί Λαρμπό, τον ποιητή Τ.Σ. Έλιοτ, αλλά και στην Τεργέστη και τη Ζυρίχη όπου τελικά πέθανε και ετάφη. 

(...) ο Τζέιμς Τζόις αλληλεπιδρά με το Δουβλίνο για να γράψει τα μυθιστορήματά του, αλλά στην πραγματικότητα η καθημερινότητά του διαδραματίζεται σε ευρωπαϊκές πόλεις, σε σχέση με άλλους καλλιτέχνες»

Με προσήλωση στην κοινωνία

Για να γιορτάσουν τα εκατό χρόνια του Οδυσσέα, ο Λίαμ Μπράουν και ο στενός συνεργάτης του Σον Ντόραν από την ιρλανδική ομάδα Arts over Borders και σε συνεργασία με την Ολλανδή παραγωγό Κλαούνται Βούλγκαρ της Brave New World, είχαν τη σκέψη να προσκαλέσουν καλλιτέχνες σε 18 ευρωπαϊκές πόλεις για να δημιουργήσουν παραστάσεις «προσηλωμένες στην κοινωνία και κοινωνικά θέματα».

«Δεν θέλαμε απλώς να γιορτάσουμε ένα μυθιστόρημα 100 ετών, γιατί πιστεύουμε ότι ο Οδυσσέας εξακολουθεί να είναι επίκαιρος σήμερα, δεδομένων των θεμάτων που καλύπτονται στο μυθιστόρημα: συντηρητισμός, εξορία, εθνικισμός, θέση της γυναίκας» εξηγεί ο Λίαμ Μπράουν.

Στη Μασσαλία, το Σάββατο 1 Οκτωβρίου, οι Ιρλανδοί και Βρετανοί καλλιτέχνες Gethan και Myles, που συνδέονται με τη θεατρική συλλογική ildi!Eldi της Μασσαλίας, ανέβασαν την παράσταση We All Fall / Story για τη μετανάστευση και την εξορία, δύο θέματα που συνδέονται στενά με τον Τζέιμς Τζόις.

Στη Μασσαλία, μια παράσταση με ηθοποιούς πρόσφυγες και μετανάστες

Η παράσταση δόθηκε σε μια παλιά αποθήκη του 19ου αιώνα που μετατράπηκε σε καλλιτεχνικό κέντρο και χώρο υποδοχής για τους κατοίκους της δημοφιλούς συνοικίας Les Crottes στα βόρεια της Μασσαλίας.

Ηθοποιοί, μετανάστες και πρόσφυγες, και θεατές συμμετείχαν σε μια παράσταση που θύμιζε τις θαλάσσιες οδούς της Μεσογείου όπου χιλιάδες άνδρες και γυναίκες προσπαθούν να φτάσουν στην Ευρώπη ξεφεύγοντας από διώξεις ή τη φτώχεια. Χιλιάδες πεθαίνουν, άλλοι φτάνουν με ασφάλεια και στη συνέχεια πρέπει να αφηγηθούν την ιστορία τους και να προσπαθήσουν να λάβουν άσυλο. 

Φτάνοντας στη Μασσαλία από το Αφγανιστάν, το Σουδάν, την Αλγερία, τη Γουινέα ή τη Συρία, αρκετοί πρόσφυγες που μαθαίνουν γαλλικά και ξαναφτιάχνουν τη ζωή τους στη Γαλλία έλαβαν μέρος στην παράσταση. 

«Μας φαινόταν αδύνατο να μιλήσουμε για αυτούς χωρίς να είναι οι ίδιοι ηθοποιοί σε αυτή την παράσταση», υπογραμμίζει η Σοφί Κατάνι, συνιδρύτρια του ildi!Eldi. Το έργο συνεχίζεται σε όλη την Ευρώπη μέχρι τον Ιούνιο του 2024. Η οδύσσεια θα τελειώσει στην Ιρλανδία, στο νότο στο Δουβλίνο και μετά στο βορρά στο Ντέρι όπου θα διοργανωθεί μεγάλη συνάντηση γυναικών καλλιτεχνών από τις 18 ευρωπαϊκές πόλεις που συμμετέχουν.

Στην Αθήνα οι εκδηλώσεις διοργανώθηκαν σε συνεργασία με τη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση

Το διεθνικό εύρος του εγχειρήματος είναι πολυθεματικό και περιλαμβάνει 14 εκδηλώσεις σε πόλεις, όπου θα ζωντανέψουν οι δημοκρατικοί δημόσιοι χώροι μιας σύγχρονης πόλης σε όλα τα επαγγελματικά επίπεδα, μαζί με 18 διατομεακά συμπόσια Τεχνών & Κοινωνίας που θα διεξαχθούν σε καθεμία από τις πόλεις, 30 φιλοξενίες ανταλλαγής καλλιτεχνών και 18 λογοτεχνικές αναθέσεις για έναν νέο, ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΟΔΥΣΣΕΑ, που θα εκδοθεί σε βιβλίο το 2024. Στην Αθήνα, εταίρος του προγράμματος είναι η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση.

Οι οργανωτές του “ULYSSES: European Odyssey” υπογράμμισαν 18 «επείγουσες προτεραιότητες» στη σύγχρονη ευρωπαϊκή κοινωνία, μία για κάθε πόλη και άμεσα εμπνευσμένες από τα θέματα που αναπτύσσονται στα 18 επεισόδια (κεφάλαια) του βιβλίου του Τζόυς.

Από το εργαστήρι Seawards που διοργανώθηκε στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση. Φωτογραφία: Μαργαρίτα Νικητάκη

Σε αυτά περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων: «νεολαία, ιθαγένεια & δημοκρατία», «ο ρόλος των κοινοτήτων σε επίπεδο γειτονιάς στη μετα-Covid Ευρώπη», «εμπλουτισμός μέσω της μετανάστευσης», «ο δημιουργικός μας διάλογος με τους νεκρούς», «η σημερινή μας σχέση με το φαγητό», «οι οικολογικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ιερές μας θάλασσες και ακτές», «δομές φιλοξενίας και ο γηρασμένος πληθυσμός της Ευρώπης», «Το μέλλον – ένα θηλυκό όραμα» κ.λπ.

Τα θέματα αυτά θα αναλυθούν μέσα από τα 18 Συμπόσια Τεχνών & Κοινωνίας που θα διοργανώσουν οι εταίροι της κοινοπραξίας του πρότζεκτ σε κάθε πόλη, από τα οποία θα προκύψουν ερωτήσεις και προτεινόμενες λύσεις που θα αποσταλούν στο Μέγα Συμπόσιο των 309 ερωτήσεων (εμπνευσμένο από το Επεισόδιο 17 του «Οδυσσέα») στο Δουβλίνο, το οποίο θα διεξαχθεί μεταξύ 12-14 Ιουνίου 2024.

Η κοινοπραξία των εταίρων από τις 18 πόλεις περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα καταξιωμένων και ανερχόμενων οργανισμών, ανάμεσά τους τρία μουσεία, τρεις θεατρικούς οργανισμούς, ένα περιβαλλοντικό εγχείρημα της κοινωνίας των πολιτών, ένα φεστιβάλ φωτιστικής τέχνης, δύο κρατικές Αρχές πολιτισμού και τουρισμού, ένα φεστιβάλ φωτογραφίας, καθώς και ανεξάρτητους καλλιτέχνες και επιμελητές από τα πεδία των εικαστικών και παραστατικών τεχνών και του κινηματογράφου.