Σαλμάν Ρούσντι: Τρεις δεκαετίες με απειλή θανάτου από το Ισλάμ – Ποιος είναι ο συγγραφέας των «Σατανικών Στίχων»

Ο λογοτεχνικός ατζέντης του Σαλμάν Ρούσντι, Άντριου Γουάιλι, ανακοίνωσε πως ο συγγραφέας κατάφερε να μιλήσει το Σάββατο βράδυ. Σύμφωνα με το BBC, ο Ρούσντι δεν χρειάζεται πλέον τη βοήθεια της μηχανικής υποστήριξης αναπνοής ενώ ο γιος του επιβεβαιώσε πως παρά το σοκ και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει, διατηρεί το χιούμορ του «μιλά και αστειεύεται».

A family statement… @SalmanRushdie #SalmanRushdie pic.twitter.com/tMrAkoqliq

— Zafar Rushdie (@ZafRushdie) August 14, 2022

Ο Βρετανός, ινδικής καταγωγής συγγραφέας που έχει ζήσει το μεγαλύτερο μέρος της ενήλικης ζωής του με μια απειλή θανάτου να επικρέμεται από όταν το 1989 εξέδωσε το μυθιστόρημά του Σατανικοί Στίχοι (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Ψυχογιός), παραμένει στο νοσοκομείο με σοβαρά τραύματα μετά την επίθεση που δέχθηκε με μαχαίρι ενώ ετοιμαζόταν να ξεκινήσει την ομιλία του σε εκδήλωση στο πλαίσιο λογοτεχνικού φεστιβάλ στη Νέα Υόρκη.

Μεταφέρθηκε εσπευσμένα σε τοπικό νοσοκομείο, και λίγες ώρες αργότερα, καθώς βρισκόταν στην εντατική, ο ατζέντης του δήλωσε:

«Τα νέα δεν είναι καλά. Ο Σαλμάν μάλλον θα χάσει την όρασή του απ’ το ένα μάτι. Κόπηκαν τα νεύρα στο χέρι του, το ήπαρ του τρυπήθηκε από το μαχαίρι και έχει υποστεί ζημιά». 

Ο συλληφθείς, ο 24χρονος Χάντι Ματάρ, που κατηγορείται για απόπειρα ανθρωποκτονίας, δήλωσε αθώος στο δικαστήριο της Νέας Υόρκης. Ο εισαγγελέας έκρινε πως το έγκλημα ήταν «προσχεδιασμένο».

Ποιος είναι ο Σαλμάν Ρούσντι και γιατί έγινε «κόκκινο πανί» για τον μουσουλμβανικό κόσμο

Ο Σαλμάν Ρούσντι γόνος πλούσιας οικογένειας της Βομβάης, σπούδασε στη Μεγάλη Βρετανία, όπου αποφοίτησε από το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ και στη συνέχεια εργάστηκε σε διαφημιστική εταιρεία, προτού αφοσιωθεί αποκλειστικά στη συγγραφή. Το πρώτο του μυθιστόρημα, με τίτλο Το νησί της αθανασίας, πέρασε απαρατήρητο κι αγνοήθηκε από κριτικούς και αναγνώστες.

Το δεύτερο βιβλίο του, με τίτλο Τα παιδιά του μεσονυκτίου, τιμήθηκε με το βραβείο Μπούκερ το 1981. Το 1993 και το 2008, το βιβλίο τιμήθηκε με το βραβείο The Best of the Booker, το οποίο προορίζεται για το καλύτερο μυθιστόρημα που έχει τιμηθεί με βραβείο Μπούκερ στην ιστορία του θεσμού.

Οι «βλάσφημοι»  Σατανικοί Στίχοι

Το τέταρτο έργο του, το βιβλίο Σατανικοί στίχοι, εκδόθηκε το 1988. Πρωταγωνιστές του μυθιστορήματος είναι οι Ινδοί ηθοποιοί Γαβριήλ και Σαλαντίν, οι δύο μοναδικοί επιζώντες μιας τρομοκρατικής επίθεσης σε αεροπλάνο. Το βιβλίο έχει στοιχεία μαγικού ρεαλισμού και είναι εν μέρει εμπνευσμένο από τη ζωή του Μωάμεθ.

Το μυθιστόρημα θεωρήθηκε βλάσφημο από πολλά μέλη της μουσουλμανικής κοινότητας. Το 1989, ο Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Χομεϊνί, εξέδωσε έναν φετβά (ή φετφά ή φάτουα), δηλαδή ένα διάταγμα, που ζητούσε τον θάνατό του συγγραφέα.

«Ενημερώνω τον μουσουλμανικό πληθυσμό όλου του κόσμου ότι ο συγγραφέας του βιβλίου που είναι αντίθετο με το Ισλάμ, τον Προφήτη και το Κοράνι και όλοι όσοι εμπλέκονται στην έκδοσή του καταδικάζονται σε θάνατο», έλεγε το διάταγμα. 

Αυτή η κίνηση πυροδότησε μια παγκόσμια διπλωματική κρίση. Το 1989 το Ηνωμένο Βασίλειο και το Ιράν διέκοψαν τις διπλωματικές τους σχέσεις εξαιτίας της κρισης που προκληθηκε με επίκεντρο το μυθιστόρημα.

Ακολούθησαν βομβιστικές επιθέσεις σε βιβλιοπωλεία, διαμαρτυρίες στις οποίες οι διαδηλωτές έκαιγαν αντίτυπα του βιβλίου και απόπειρες δολοφονίας εις βάρος του ίδιου του Ρούσντι, καθώς και των μεταφραστών του έργου του. Πενήντα εννέα άνθρωποι έχασαν τις ζωές τους, μεταξύ των οποίων και ο μεταφραστής του μυθιστορήματος στα ιαπωνικά.

Ο Ρούσντι κρυβόταν για εννέα ολόκληρα χρόνια, προκειμένου να παραμείνει ασφαλής. Ο ίδιος δεν θεωρεί το βιβλίο του προσβλητικό, καθώς «δεν πιστεύει πως είναι ένα αντιθρησκευτικό μυθιστόρημα, αλλά μια απόπειρά του να γράψει για τη μετανάστευση».

Η κυβέρνηση του Ιράν τηρούσε επισήμως το διάταγμα του Χομεϊνί μέχρι το 1998, όταν ο μετριοπαθής πρόεδρος Μοχάμεντ Χαταμί δήλωσε πως το Ιράν δεν στήριζε πλέον τις δράσεις εις βάρος του Ρούσντι.

Παρόλα αυτά, σύμφωνα με το Ισλάμ, ένας φετβάς δεν γίνεται να ανακληθεί. Το 2007 ο Ρούσντι δήλωσε πως κάθε 14 Φεβρουαρίου, ανήμερα της επετείου της ανακοίνωσης του φετβά, λαμβάνει μια «ευχητήρια κάρτα» από το Ιράν, ώστε να γνωρίζει πως το ζήτημα δεν έχει λυθεί.

To γερμανικό περιοδικό Stern δημοσίευσε συνέντευξη του Ρούσντι που ήταν προγραμματισμένο να δημοσιευθεί τις επόμενες μέρες. 

Nach Angriff auf Autor: Sohn über Salman Rushdie: "lebensverändernde" Verletzungen, aber Humor intakt https://t.co/WJv3Q4JpU7

— stern (@sternde) August 15, 2022

Σύμφωνα με το Stern o Ρούσντι, είχε φτάσει στα γραφεία του ατζέντη του στη Νέα Υόρκη για τη συνέντευξη χωρίς καμία ασφάλεια, φαινόταν χαλαρός και επεσήμανε πως έχουν περάσει πλέον δεκαετιές από την φετβά του Αγιατολάχ Χομεϊνί, που καλούσε τους πιστούς του Ισλάμ να τον εκτελέσουν έναντι 3 εκατομμυρίων δολαρίων (2,5 εκατομμυρίων λιρών). Στους δημοσιογράφους του γερμανικού περιοδικού είπε πως «η απειλή ήταν κάτι από το παρελθόν» και όπως σημειώνουν, είχε προτιμήσει να μιλήσει για την κατάσταση στην Αμερική.  

Μετά την δολοφονική επίθεση που δέχθηκε ο Ρούσντι, το ενδιαφέρον του αναγνωστικού κοινού για το βιβλίο αναζωπυρώθηκε. Από το απόγευμα του Σαββάτου, οι Σατανικοί στίχοι βρίσκονται στη δέκατη τρίτη θέση στη λίστα με τα ευπώλητα της Amazon.