Πέθανε ο Γάλλος φιλόσοφος Ζαν-Λικ Νανσί

Πολυγραφότατος, πάντα με οικονομημένη γραφή, εξέδωσε δεκάδες δοκίμια, μελέτες, πραγματείες αφήνοντας σημαντικό έργο. Πριν ένα χρόνο κυκλοφόρησε το βιβλίο του Un trop humain virus (εκδ. Bayard) – Ένας τόσο ανθρώπινος ιός που ήταν το σχόλιό του για την υγειονομική κρίση που διανύουμε εξηγώντας την ως «απόρροια του τρόπου ζωής και διατροφής μας» και διαβάζοντάς την μέσα από την νιτσεϊκή θεώρηση περί θείου. «Ο μεγεθυντικός φακός του ιού ουσιαστικά μεγεθύνει τα χαρακτηριστικά των αντιφάσεών μας και των ορίων μας», γράφει σε αυτό.

Το τελευταίο του βιβλίο κυκλοφόρησε πριν λίγους μήνες με τίτλο Les Mascarons de Macron από τις εκδόσεις Galilée – Οι μάσκες (ή τα προσωπεία) του Μακρόν. Σε αυτή την σύντομη πραγματεία 112 σελίδων εξετάζει τα διαφορετικά προσωπεία που βρίσκει ότι «φορά» ο πρόεδρος της Γαλλίας κινούμενος με ιδεολογικούς συμβολισμούς.

Ο γαλλικός Τύπος τον αποχαιρετά ως την ήρεμη δύναμη της φιλοσοφίας στη Γαλλία που έσβησε διακριτικά, όπως έζησε.

Ο γαλλικός Τύπος τον αποχαιρετά ως την ήρεμη δύναμη της φιλοσοφίας στη Γαλλία που έσβησε διακριτικά, όπως έζησε. Μελέτησε πολύ, δίδαξε, έγραψε και παρέδωσε την παρακαταθήκη του χωρίς να έχει ποτέ δημιουργήσει εντάσεις ή «σκάνδαλα», όπως του αναγνωρίζεται. Το θέμα της ευθραυστότητας της ύπαρξης τον απασχόλησε πολύ ειδικά μετά και την προσωπική του αναμέτρηση με τη φθαρτότητα και το φάσμα του θανάτου.

Το περιοδικό «L’Obs» αναδημοσίευσε αυτές τις μέρες ένα σύντομο κείμενό του που είχε γράψει το 2012 απαντώντας στο ερώτημα πώς αντιλαμβάνεται το σώμα του μετά τις ιατρικές περιπέτειές του που είχαν ξεκινήσει είκοσι χρόνια νωρίτερα όταν το 1992 υποβλήθηκε σε μεταμόσχευση καρδιάς και έκτοτε η υγεία του ήταν ιδιαίτερα εύθραυστη. Μια εμπειρία που σημάδεψε το έργο του και αποτυπώνεται στα γραπτά του.

Εκεί μέσα γίνεται αισθητό, διαμαρτύρεται, ενοχλεί, μαζεύεται ή αφήνεται. Ακούγονται βρυχηθμοί, μπλέκονται σφυρίγματα, ορθώνονται στύσεις. Ανά πάσα στιγμή, σε οποιοδήποτε μέρος, το δέρμα εντυπώνει πάνω του –σε τούφες μαλλιών, σε ίνες, σε νεύρα– όλα τα μηνύματα, τις εικόνες, τις διακλαδώσεις, τις σκιάσεις – που με ειδοποιούν ούτε λίγο ούτε πολύ για την ύπαρξή μου στον κόσμο. Κι όμως είναι επίσης, αυτή η ύπαρξη που εκτίθεται μέσα στα σπλάχνα μου, μέσα στα έντερά μου που είναι το ίδιο το μέσα μου, που δεν απέχει από το οικείο, το ενδόμυχο intimo meo του Αγίου Αυγουστίνου και είναι πλάι στις εκκρίσεις, τα περιττώματα και τις διουρήσεις, πολύ κοντά στον εξαίρετο θεό όπως τα κακόφημα περιττώματα. Αυτό που βγαίνει κι αυτό που μπαίνει, σκατά ή σκέψεις, λόγος ή σάλια, ενθουσιασμός, εξορκισμός, όλα είναι ανάκατα, ένα διαρκές μουρμουρητό και μια διαρκής ανάδευση του ίδιου όλου που είναι μόνο του εντελώς έξω από μένα. Είμαι το μικροσκοπικό σημείο μηδέν ενός πνεύματος που δεν βρίσκεται πουθενά σε αυτό το βρώμικο συνονθύλευμα από πολτούς, ιστούς, υγρά που δίνουν τη θέση τους σε ετούτη την ψυχή που πρέπει να την αντιληφθούμε καθώς εξαπλώνεται κατά μήκος των αγγείων και των περιβλημάτων, δεμένη με τους λεμφαδένες και λουσμένη μέσα στο πλάσμα.

Παρόμοια θεματική όμως, το σώμα και οι περιπέτειές του, έχει και το τελευταίο βιβλίο του που κυκλοφόρησε στη χώρα μας, κι ένα από τα πλέον δημοφιλή του, από τον νεότευκτο εκδοτικό οίκο της Θεσσαλονίκης Petites Maisons, με τίτλο Ο Παρείσακτος, σε μετάφραση του Πάνου Αγγελόπουλου:

Εγώ (Ποιο "εγώ"; Αυτό ακριβώς είναι το ερώτημα, το παλαιό ερώτημα: Ποιο είναι αυτό το υποκείμενο της εκφώνησης, πάντα ξένο ως προς το υποκείμενο του εκφωνήματός του, για το οποίο είναι κατ' ανάγκη ένας παρείσακτος και επίσης κατ' ανάγκη ο παραγωγός, η κινητήρια δύναμη ή η καρδιά) - εγώ, λοιπόν, πριν από σχεδόν δέκα χρόνια, έλαβα την καρδιά ενός άλλου. Μου τη μεταμόσχευσαν. Η δική μου καρδιά (μιας και εδώ, όπως έχουμε καταλάβει, όλο το ζήτημα είναι αυτό το "δικό μου" [...]) - η ίδια μου, λοιπόν, η καρδιά περιερχόταν σε αχρηστία, για έναν λόγο που ουδέποτε διασαφηνίστηκε. Κατά συνέπεια, για να ζήσω έπρεπε να λάβω την καρδιά ενός άλλου.

Βιβλία του Ζαν-Λικ Νανσί έχουν κατά καιρούς κυκλοφορήσει στη χώρα μας από διαφορετικούς εκδοτικούς οίκους: Η Αλήθεια της Δημοκρατίας (μτφρ. Βίκυ Ιακώβου, εκδ. Πλέθρον), Ο μύθος του ναζισμού (μτφρ. Βίκτωρ Καμχής, εκδ. Εστία), βιβλίο που έχει γράψει μαζί με τον φίλο του Φιλίπ Λακού-Λαμπάρτ, Βγαίνοντας από τον πανικό (μτφρ. Παναγιώτης Καλαμαράς, εκδ. Ελευθεριακή Κουλτούρα), ενώ σημαντικές εκδόσεις έργων του έχουν γίνει και στον αγγλοσαξονικό κόσμο, όπως για παράδειγμα το βιβλίο On touching, από το Stanford University Press, ή το Democracy and Community από τις εκδόσεις Polity.

* Η ΕΛΕΝΗ ΚΟΡΟΒΗΛΑ είναι δημοσιογράφος.