BOOKS 800

​Το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού ανακοίνωσε τις βραχείες λίστες των Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης 2020 (εκδόσεις 2019). Όλα τα βιβλία, όλοι οι υποψήφιοι, αναλυτικά το σκεπτικό της Επιτροπής για τα υπό κρίση βιβλία, για την συνολικότερη βιβλιοπαραγωγή και τις τάσεις στη μετάφραση, για τα κενά που καλείται να καλύψει η Πολιτεία, για τις συγκεκριμένες προτάσεις που διατυπώνουν. 

Επιμέλεια: Book Press

Η αρμόδια επιτροπή για τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνικής Μετάφρασης 2020 κατέληξε στις βραχείες λίστες για τις κατηγορίες Μετάφρασης έργου Ξένης Λογοτεχνίας σε Ελληνική Γλώσσα, Απόδοσης έργου της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας στα Νέα Ελληνικά και Μετάφρασης Έργου Ελληνικής Γλώσσας σε ξένη Γλώσσα.

Πρωτοτυπία, καινοτομία και υποθήκη για το μέλλον θα μπορούσε να χαρακτηριστεί το συνεχιζόμενο ενδιαφέρον για γνωριμία του Έλληνα αναγνώστη και με νέους συγγραφείς και μάλιστα συχνά προερχόμενους από τις λεγόμενες “μικρότερες” γλώσσες

Η Επιτροπή εξέτασε διεξοδικά τα υπό κρίση βιβλία επί τη βάσει συγκεκριμένων κριτηρίων όπως επί παραδείγματι τη λογοτεχνική ποιότητα των έργων, τις γλωσσικές, υφολογικές, μεταφραστικές αρετές, την αποτύπωση στο μεταφραστικό εγχείρημα στοιχείων συγκεκριμένου που θα αποτυπώσουν εναργέστερα τις σκέψεις του συγγραφέα του πρωτοτύπου. Όπως αναφέρεται στην έκθεση της Επιτροπής: 

«To 2019, η εκδοτική παραγωγή στην Ελλάδα, ως προς τις μεταφράσεις ξένων έργων, συνέχισε την θετική πορεία «εξωστρέφειας» που είχε ήδη δείξει σε προηγούμενα χρόνια. ‘Ήταν καλή χρονιά ως προς τη βιβλιοπαραγωγή. Κυκλοφόρησαν αξιόλογες και σημαντικές μεταφραστικές δοκιμές σε κλασικά αλλά και σε σύγχρονα έργα. Η αξιοσημείωτη ποιότητα μεταφρασμένων βιβλίων οφείλεται πρωτίστως στο γεγονός, ότι αρκετοί τίτλοι ξένων συγγραφέων εκδίδονται πλέον όχι μεμονωμένα, αλλά σε συμφωνία και με τους ξένους εκδοτικούς οίκους (συμβόλαια), σχεδόν στο σύνολο του έργου τους. Σχηματίζεται λοιπόν η αίσθηση πως οι Έλληνες εκδότες πιο μεθοδικά και στοχευμένα στρέφουν το βλέμμα τους στην παγκόσμια λογοτεχνική παραγωγή.

Πρωτοτυπία, καινοτομία και υποθήκη για το μέλλον θα μπορούσε να χαρακτηριστεί το συνεχιζόμενο ενδιαφέρον για γνωριμία του Έλληνα αναγνώστη και με νέους συγγραφείς και μάλιστα συχνά προερχόμενους από τις λεγόμενες “μικρότερες” γλώσσες, με αποτέλεσμα να παραμένει σημαντικός ο αριθμός των μεταφράσεων από τις λεγόμενες “μικρές” γλώσσες προς την ελληνική. Παράδειγμα, η αύξηση λογοτεχνικών μεταφράσεων από την νορβηγική και την δανέζικη γλώσσα, σπουδαίων έργων, πολλά από τα οποία πάντως είχαν μεταφραστεί και στο παρελθόν. Ας επισημανθεί και η εξοικείωση του κοινού με την πραγματικότητα της πολυγλωσσίας μιας χώρας όπως η Ισπανία, όσο και για τους Έλληνες εκδότες που μπόρεσαν να ανακαλύψουν κάτι πολύ ιδιαίτερο, όχι τόσο δημοφιλές και να το παρουσιάσουν στους ‘Έλληνες αναγνώστες.

Από τη λίστα της Εθνικής Βιβλιοθήκης προκύπτει ότι η πλειοψηφία των μεταφρασμένων βιβλίων προέρχεται από την αγγλική γλώσσα με 595 τίτλους και ακολουθούν κατά σειρά η Γαλλία με 137, η Ιταλία με 105, η Γερμανία με 67, η Ισπανία με 53, η Σουηδία με 23, η Ρωσία με 20 η Νορβηγία με 14 και η Πορτογαλία με 6».

 Για την κατηγορία μετάφρασης έργων της ελληνικής λογοτεχνίας σε ξένη γλώσσα για το έτος 2019, ειδικότερα, αναφέρεται: 

«Στον τομέα αυτόν, το 2019 συνεχίστηκε η ισχνή παραγωγή των προηγουμένων ετών όσον αφορά τη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνική παραγωγή. Οι μεταφραστικές προσπάθειες αφορούσαν κυρίως σημαντικά έργα καταξιωμένων Ελλήνων συγγραφέων που είχαν ήδη μεταφραστεί. Οι λογοτέχνες της νεότερης γενιάς που πέρασαν τα σύνορα της χώρας ήταν πάλι ελάχιστοι. Στις κάπως θετικές αποτιμήσεις, σημειώνεται και πάλι η σταθερή παρουσία και προσπάθεια αλλοδαπών μεταφραστών που συνεχίζουν να προωθούν το ελληνικό πνεύμα, μεταφράζοντας κάθε έτος έργα Ελλήνων πεζογράφων και ποιητών.

επείγουσα ανάγκη για μια ουσιαστική πρωτοβουλία στήριξης των μεταφραστών από την Ελληνική γλώσσα και την προώθηση των εκδόσεων των μεταφράσεών τους σε βιβλιαγορές εκτός Ελλάδας.

Η παρουσία αυτών που συχνά ονομάζουμε «πρεσβευτές» των ελληνικών γραμμάτων στο εξωτερικό είναι σημαντική, δεν μπορεί όμως η δράση τους να στεφθεί με επιτυχία και να γίνει αναστροφή της αρνητικής εικόνας αν δεν υποστηριχθεί και από την ελληνική πολιτεία. Ας επισημανθεί λοιπόν και πάλι η επείγουσα ανάγκη για μια ουσιαστική πρωτοβουλία στήριξης των μεταφραστών από την Ελληνική γλώσσα και την προώθηση των εκδόσεων των μεταφράσεών τους σε βιβλιαγορές εκτός Ελλάδας. Στην κατηγορία αυτή συναντάμε και έργα Ελλήνων λογοτεχνών που μεταφράστηκαν στη ρωσική γλώσσα, στο πλαίσιο του Μνημονίου Συνεργασίας Ελλάδας- Ρωσίας στους τομείς της Λογοτεχνίας, Μετάφρασης και Έκδοσης, μίας προσπάθειας προβολής της ελληνικής γραφής στο ρωσικό κοινό και της δημιουργίας διαύλων επικοινωνίας, με στόχο την εξωστρέφεια των ελληνικών γραμμάτων».

Για την κατηγορία απόδοσης έργων της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας στα Νέα Ελληνικά για το έτος 2019:

«Οι περισσότερες μεταφράσεις στην κατηγορία αυτή, περιορίστηκαν, και το 2019, σε απλή μετάφραση έργων της αρχαίας ελληνικής γραμματείας δίχως όμως επιστημονικά τεκμηριωμένο συνοδευτικό υλικό . Πρόκειται κυρίως για περιστασιακές μεταφράσεις έργων αρχαίου δράματος που αποσκοπούσαν στη χρήση τους σε αντίστοιχες θεατρικές παραστάσεις. Ελάχιστοι εκδοτικοί οίκοι ενέταξαν στη μετάφραση των αρχαίων ελληνικών και λατινικών κλασικών κειμένων στο εκδοτικό τους πρόγραμμα. Ας επισημανθούν πάντως ορισμένες εκδόσεις οι οποίες χαρακτηρίζονται από σχετική φιλολογική επάρκεια».


ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΕΡΓΟΥ ΞΕΝΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΣΕ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

1. Amigorena H. Santiago, Τα τελευταία μου λόγια, μετάφραση Τιτίκα Δημητρούλια, εκδόσεις Gutenberg

2. Αναγνωστικό υπερρεαλιστικών ποιημάτων, Τα μάτια σου δυο πυροβολισμοί στα τυφλά, μετάφραση Γιώργος Κεντρωτής, εκδόσεις Ρώμη

3. Bernhard Thomas, Άπαντα τα ποιήματα, μετάφραση Χριστίνα Παναγιώτα Γραμματικοπούλου, Ιωάννα Διαμαντοπούλου, εκδόσεις Βακχικόν

4.D' Annunzio Gabriele, Η Ηδονή, μετάφραση Δήμητρα Δότση, εκδόσεις Ψυχογιός

5.Delibes Miguel, Πέντε ώρες με τον Μάριο, μετάφραση Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, εκδόσεις Ποταμός

6. HAAG MICHAEL, Οι Ντάρρελ της Κέρκυρας, μετάφραση Μυρτώ Καλοφωλιά, εκδόσεις Πατάκη

7. HUYSMANS - K. J., Ανάστροφα, μετάφραση Ρίτα Κολαΐτη, εκδόσεις Στερέωμα.

8.Jacobsen Jens Peter, Πανούκλα στο Μπέργκαμο, μετάφραση Ήρκος Αποστολίδης, εκδόσεις Ροές

9. Perez-Reverte Arturo, Ο Ουσάρος, μετάφραση Τιτίκα Σπερελάκ, εκδόσεις Πατάκη

10. Poe Edgar-Allan, Το έγκλημα της οδού Μοργκ και άλλες ιστορίες μυστηρίου, μετάφραση Στεύη Γ. Τσούτση, εκδόσεις Νίκας

11. Salinger Jerome-David, Η Φράννυ και ο Ζούι, μετάφραση Αθηνά Δημητριάδου, εκδόσεις Πατάκη

12.Walter Benjamin, Κείμενα 1934-1940 Επιλογή, μετάφραση Ελένη Βαροπούλου, Γιώργος Γκουζούλης, Γιώργος Κόκκινος, Δημοσθένης Κούρτοβικ, Ιωάννα Μεϊτάνη, Βαγγέλης Μπιτσώρης, Γιώργος Σαγκριώτης, Γ. Φαράκλας, Α. Μπαλτάς, εκδόσεις Άγρα

 

ΑΠΟΔΟΣΗ ΕΡΓΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΣΤΑ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

1. Αίσωπος, Για να βάλουμε μυαλό, μετάφραση Μπέττυ Ρούτση, εκδόσεις Historical Quest

2. Ισοκράτης, Κυπριακοί Λόγοι, μετάφραση Δημήτριος Κ. Χατζημιχαήλ, εκδόσεις Ζήτρος

3.Λουκιανός, Ρητόρων Διδάσκαλος, μετάφραση Σταμάτης Ευ. Μπουσές, εκδόσεις Gutenberg

 

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΕΡΓΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΕ ΞΕΝΗ ΓΛΩΣΣΑ

1.Ελύτης Οδυσσέας, Άξιον Εστί, Ποιητική σύνθεση, μετάφραση I. Harlamoff, εκδόσεις O.G.I., Μόσχα.

2.Kavafis P. Konstandinos, Tutte le poesie, μετάφραση Paola Maria Minucci, εκδόσεις Donzelli, Roma.

3.Κουμανταρέας Μένης, Βιοτεχνία υαλικών, μετάφραση Βίκτωρ Σοκολιούκ, εκδόσεις Aletheia, Αγία Πετρούπολη

4.Papadiamandis Alexandros, The boundless garden, volume II, μετάφραση Λάμπρος Καμπερίδης, εκδόσεις DENISE HARVEY PUBLISHER, Εύβοια

5.Παπαμάρκος Δ., Γκιακ, μετάφραση Ξένια Κλίμοβα, Εκδόσεις O.G.I., Μόσχα

6.Ritsos Ghiannis, Άσπρες κηλίδες πάνω στο άσπρο (Bianche macule sopra il bianco), μετάφραση Maria Caracausi, εκδόσεις Torri del Vento, Palermo.

7.Χρονάς Γιώργος, Εμείς κορίτσια δεκατριώ δεκατεσσάρω χρόνων, τετράγλωσση έκδοση: μετάφραση Αγγλικά, Ειρήνη Βρης. Γαλλικά, Χρυσούλα Αγκυρανοπούλου. Ιταλικά, Τζίνα Καρβουνάκη. Γερμανικά, Παρασκευή Σιδερά-Λύτρα & Αγις Σιδεράς, εκδόσεις Οδός Πανός – Σιγαρέτα, Αθήνα

 

Επιτροπή για τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνικής Μετάφρασης

1. Παύλος Καλλιγάς καθηγητής στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών με γνωστικό αντικείμενο την Αρχαία Φιλοσοφία, Διευθυντής του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών, Πρόεδρος

2. Ιωάννης Τσόλκας, Καθηγητής Ιστορίας της Ιταλικής Λογοτεχνίας & Ευρωπαϊκού Πολιτισμού στο Τμήμα Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αντιπρόεδρος

3. Δημήτρης Φίλιας, Καθηγητής Λογοτεχνικής Μετάφρασης του Τμήματος Ξένων Γλωσσών, Μετάφρασης και Διερμηνείας του Ιονίου Πανεπιστημίου στην Κέρκυρα, Μέλος

4. Μόσχος Μορφακίδης-Φυλακτός, καθηγητής Ελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Γρανάδα, Διευθυντής του Κέντρου Βυζαντινών, Νεοελληνικών και Κυπριακών Σπουδών, Νεοελληνιστής, Μέλος

5. Βασίλης Σαμπατακάκης, Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Νεοελληνικών Σπουδών, Διευθυντής Κλασσικών και Ρομανικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Lund, Μέλος

6. Κωνσταντίνος Καλφόπουλος, Κριτικός-Συγγραφέας, Μέλος

7. Κωνσταντίνος Μπούρας, Κριτικός-Συγγραφέας, Μέλος

8. Ερρίκος Σοφράς, Μεταφραστής, Μέλος

9. Ευρυβιάδης Σοφός, Μεταφραστής, Μέλος


Οι απόψεις των μελών της επιτροπής περί βιβλιοπαραγωγής το 2019

Καλλιγάς Παύλος, Πρόεδρος Επιτροπής

Για την κατηγορία απόδοσης έργου της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας στα Νέα Ελληνικά: Για το έτος 2019, υποβλήθηκαν εκδόσεις με ποικίλη θεματολογία, οι περισσότερες από τις οποίες όμως περιορίζονται σε απλή μετάφραση έργων της αρχαίας ελληνικής γραμματείας δίχως επιστημονικά τεκμηριωμένο συνοδευτικό υλικό ώστε να μπορούν εκείνα να προσεγγιστούν με πληρότητα από το ευρύτερο αναγνωστικό κοινό. Ως επί το πλείστον, πρόκειται για περιστασιακές μεταφράσεις έργων αρχαίου δράματος που αποσκοπούν στη χρήση τους σε αντίστοιχες θεατρικές παραστάσεις. Υπάρχουν ωστόσο και ορισμένες εκδόσεις οι οποίες χαρακτηρίζονται από σχετική φιλολογική επάρκεια και προφέρουν κατατοπιστικό σχολιασμό, ώστε να μπορεί να θεωρηθεί ότι συμβάλλουν ουσιαστικά στη μελέτη των έργων που πραγματεύονται. Μολονότι αφορούν κυρίως έργα ελάσσονος εμβέλειας, είναι πρόσφορες ώστε να κατατοπιστεί το μη εξειδικευμένο κοινό σχετικά με μορφές της αρχαίας γραμματείας που, καίτοι λιγότερο γνωστές ή οικείες, ωστόσο φωτίζουν ενδιαφέρουσες και αξιόλογες όψεις πνευματικής προσφοράς. Καθεμιά από τις εκδόσεις αυτές συνεισφέρει, με τον τρόπο της, στη γνωριμία με λιγότερο γνωστά γραμματειακά είδη παρέχοντας έτσι τη δυνατότητα στον αναγνώστη να πληροφορηθεί για τα ιστορικά τους συμφραζόμενα και για το ευρύτερο πλαίσιο της παραγωγής τους.

Ιωάννης Δημ. Τσόλκας, Αντιπρόεδρος Επιτροπής

Για την κατηγορία έργου ξένης γλώσσας σε ελληνική γλώσσα: το έτος 2019 ήταν αρκετά καλό μεταφραστικά, με έκδοση σημαντικών έργων (λιγότερων σε σχέση με το έτος 2018), ενώ το επίπεδο των μεταφράσεων ήταν αρκετά ικανοποιητικό. Οι εκδότες παρακολούθησαν την παγκόσμια λογοτεχνική παραγωγή και προσπάθησαν να κρατήσουν το ελληνικό αναγνωστικό κοινό σε επαφή με τις σύγχρονες λογοτεχνικές τάσεις. Όπως και στις εκδόσεις του 2018 έτσι και σε αυτές του 2019 είναι ενθαρρυντικό το γεγονός της τόλμης των εκδοτών να φέρουν στη χώρα μας νέους συγγραφείς και λιγότερο γνωστούς πολιτισμούς με αποτέλεσμα να παραμένει σημαντικός ο αριθμός των μεταφράσεων από τις λεγόμενες “μικρές” γλώσσες προς την ελληνική.

Σχετικά με την κατηγορία μετάφρασης έργου ελληνικής γλώσσας σε ξένη γλώσσα κρίνεται πως υπήρξε ισχνή η παρουσία της ελληνικής λογοτεχνίας στο εξωτερικό. Οι μεταφραστικές προσπάθειες ήταν «κοινότοπες», δηλαδή, σημαντικών έργων καταξιωμένων Ελλήνων συγγραφέων ήδη μεταφρασμένων, ή έργων «ήσσονος» λογοτεχνικής σπουδαιότητας. Θα πρέπει αν επισημανθεί και να υπογραμμιστεί η σταθερή παρουσία και προσπάθεια αλλοδαπών μεταφραστών που «εμμένουν» στην προώθηση του ελληνικού πολιτισμού, μεταφράζοντας κάθε έτος έργα Ελλήνων πεζογράφων & ποιητών. Η παρουσία αυτών των «πρεσβευτών» των ελληνικών γραμμάτων στο εξωτερικό είναι σημαντική, αλλά θα πρέπει να υποστηρίζεται και από την ελληνική πολιτεία. Για να υπάρξει δυναμική εκδοτική άνοδος, αριθμητική και ποιοτική, μεταφρασμένων έργων Ελλήνων πεζογράφων και ποιητών, σύγχρονων πρωτοεμφανιζόμενων αλλά και παλαιότερων, σε ποικίλες ξένες γλώσσες, χρειάζεται συντονισμένη προσπάθεια υποστήριξης, με συστηματικό τρόπο, των μεταφραστικών και εκδοτικών προσπαθειών με την επικουρία της απαιτούμενης προώθησης και προβολής στις αγορές του εξωτερικού.

Μόσχος Μορφακίδης-Φυλακτός, Μέλος Επιτροπής

Στον χώρο της μετάφρασης από ξένη γλώσσα προς τα ελληνικά: Ακολουθώντας τη δυναμική των τελευταίων ετών, η μεταφραστική παραγωγή ισπανόφωνης λογοτεχνίας το 2019 υπήρξε πλούσια ποσοτικά και ποιοτικά, αν και εδώ και χρόνια παρατηρείται η προτίμηση των μεταφραστών και των εκδοτικών οίκων προς την ισπανοαμερικανική λογοτεχνία.

Συνεχίστηκαν επίσης να δημοσιεύονται πολύ καλές μεταφράσεις σημαντικών έργων από τα καταλανικά, ενώ έκανε την εμφάνισή της και η λιγότερο ομιλούμενη γλώσσα της Ισπανίας, η γαλικιανή με μια ανθολογία ποιημάτων. Οι μεταφράσεις από τα πορτογαλικά ήταν και πάλι λιγοστές (αν και όχι λιγότερο σημαντικές) σε σχέση με τη λογοτεχνική παραγωγή της Πορτογαλίας και της Βραζιλίας. 

Από το σύνολο των έργων που δημοσιεύτηκαν, ξεχωρίζουν γνωστοί ισπανόφωνοι συγγραφείς και καταξιωμένοι μεταφραστές της ισπανόφωνης λογοτεχνίας, όπως ο Juan Francisco Ferrándiz, ένας από τους κυριότερους εκπροσώπους του ιστορικού μυθιστορήματος της Ισπανίας. Το έργο Καταραμένη γη, που απέδωσε ο Στράτος Ιωαννίδης, μας μεταφέρει στη Βαρκελώνη του πρώιμου Μεσαίωνα, για να εξάρει τη δύναμη της θέλησης για την πολιτική και κοινωνική αναγέννηση.
Πάντα επίκαιρο είναι και το παρθενικό μυθιστόρημα Ο Ουσάρος του, πολυδιαβασμένου Ισπανού δημοσιογράφου και συγγραφέα, Arturo Pérez Reverte, που είναι η απόρροια μιας πολύχρονης και βαθιάς θεώρησης των εμπειριών του στα πρώτα του βήματα στη δημοσιογραφία, ως πολεμικός ανταποκριτής. Μέσα στο ιστορικό πλαίσιο της ναπολεόντειας κατοχής της Ισπανίας, απομυθοποιεί τον πόλεμο και προβάλει την αξία της ανθρώπινης ύπαρξης. Πολύ καλή η μετάφραση της Τιτίκας Σπερελάκη η οποία μας μετέφερε ήδη στα ελληνικά αρκετά έργα του Pérez-Reverte.

Ιδιαίτερη όμως μνεία αξίζει η μετάφραση του έργου Πέντε ώρες με τον Μάριο του πολυβραβευμένου δημοσιογράφου και συγγραφέα, Μιγκέλ Ντελίμπες, που θεωρείται ένα από τα μυθιστορήματα που εκφράζουν καλύτερα τη ισπανική κοινωνία της δεκαετίας του ’50. Μέσα από ένα μονόλογο (ή μονοδιάλογο) μιας επαρχιακής μικροαστής που μένει μόνη τη νύχτα να συνομιλεί με τη σορό του νεκρού της συζύγου, αναλύονται σκληρά οι ανθρώπινοι τύποι, οι ελλείψεις, τα αδύναμα στοιχεία της ισπανικής κοινωνίας στη μέση φραγκική περίοδο, μέσα από τον ιδιότυπο τρόπο γραφής του συγγραφέα, που αποτελεί παρένθεση στον ρεαλισμό της εποχής. Το έργο έγινε ευρύτερα γνωστό μέχρι τις μέρες μας, μέσω του θεάτρου και του κινηματογράφου. Εξαιρετική η μετάφραση του ισπανιστή και μεταφρασεολόγου, Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, ο οποίος έχει δώσει πολλαπλά δείγματα γραφής στο χώρο της μετάφρασης προς τα ελληνικά της ισπανόφωνης λογοτεχνίας.

Καλοδεχούμενη είναι επίσης η μετάφραση μιας παλιάς τριλογίας (1978) του Alejo Carpentier, Η άρπα και η σκιά, όπου το ιστορικό μυθιστόρημα εξελίσσεται γύρω από την εδώ και χρόνια αμφισβητούμενη μορφή του Χριστόφορου Κολόμβου. Ένα θέμα που, μέχρι σήμερα, δεν έπαψε να απασχολεί το κοινό της Λατινικής Αμερικής, που μετάφρασε η Ισμήνη Κανσή.

Το πνεύμα της επιστημονικής φαντασίας. Πρόκειται για μεταθανάτια έκδοση ενός όχι τόσο γνωστού μυθιστορήματος του πρόωρα χαμένου Χιλιανού ποιητή, πεζογράφου και δοκιμιογράφου, Roberto Bolaño, που κερδίζει από τη μετάφραση του ακούραστου Κρίτωνα Ηλιόπουλου.

Μεταφραστές επίσης πολυβραβευμένοι, όπως ο Αχιλλέας Κυριακίδης, εξακολουθούν να μεταφέρουν στα ελληνικά ενδιαφέροντα έργα της ισπανοαμερικανικής λογοτεχνίας, αυτή τη φορά του Κολομβιανού Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες, με το μυθιστόρημα Οι υπολήψεις που πραγματεύεται υπαρξιακά προβλήματα.

Στις εξαιρετικές περιπτώσεις πρέπει να ενταχθεί και το βιβλίο του αργεντινής καταγωγής (αν και γράφει στα γαλλικά), Horacio Santiago Amigorena, Τα τελευταία μου λόγια. Το βιβλίο κερδίζει σημαντικά με την εισαγωγή και την εξαιρετική μετάφραση της Τιτίκας Δημητρούλια.

Στον χώρο της μετάφρασης από τα ελληνικά προς ξένη γλώσσα έχουμε την ευχάριστη έκπληξη της πρώτης έκδοσης και μετάφρασης στα ιταλικά του βιβλίου του Γιάννη Ρίτσου, Άσπρες κηλίδες πάνω στο άσπρο / Bianche macule sopra il bianco, Palermo, Εκδ. Tori del Vento, 2019.

Δεν είναι η πρώτη μετάφραση ποιημάτων του Γιάννη Ρίτσου που πραγματοποιεί η νεοελληνίστρια καθηγήτρια του Πανεπιστημίου του Παλέρμο, Maria Caracausi. Πρόκειται για ένα πραγματικά εξαιρετικό εκδοτικό γεγονός, διότι πρόκειται για αποτέλεσμα ερευνητικού έργου που έφερε στο φως ανέκδοτο κείμενο του Ρίτσου Άσπρες κηλίδες πάνω στο άσπρο, το οποίο έχει εκδώσει σε δίγλωσσο κείμενο, εμπλουτισμένο με εισαγωγικό κείμενο και σχόλια.
Ευχάριστη επίσης είδηση είναι και η θαυμάσια μετάφραση των απάντων του Καβάφη (KAVAFIS, Konstandinos P., Tutte le poesie, Ρώμη, Εκδ. Donzelli Poesia, 2019, από την βετεράνα νεοελληνίστρια του Πανεπιστημίου της Ρώμης, Paola Maria Minucci, η οποία επί δεκαετίες συμβάλλει στη διάδοση της ελληνικής λογοτεχνίας στην Ιταλία.

Βασίλειος Σαμπατακάκης, Μέλος Επιτροπής

Η συνολική παραγωγή λογοτεχνικών μεταφράσεων από και προς την ελληνική γλώσσα, αλλά και η σχετική εκδοτική δραστηριότητα κατά το έτος 2019 κρίνεται σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια ικανοποιητική.

Ειδικότερα, ως προς τις ελληνικές μεταφράσεις της σκανδιναβικής λογοτεχνίας παρατηρείται σημαντική αύξηση των μεταφραζομένων έργων. Ακόμη και σπουδαίων του παρελθόντος έργων, που είχαν μεταφραστεί και στον καιρό τους στα ελληνικά. Τόσο από την νορβηγική όσο και από την δανέζικη γλώσσα, παρατηρούμε αύξηση μεταφράσεων διαφόρων λογοτεχνικών ειδών. Από την σουηδική, τα περισσότερα έργα είναι κοινωνικοαστυνομικού περιεχομένου, που τυγχάνουν ανάλογης με την παγκόσμια απήχηση αναγνώρισης από το ελληνικό αναγνωστικό κοινό, και επιβραβεύονται με μεγάλη εμπορική επιτυχία. Η εμφάνιση τα τελευταία χρόνια ικανών μεταφραστών, που προέρχονται εν πολλοίς και από την μεγάλη (σε αντίθεση με τις άλλες σκανδιναβικές χώρες) ελληνική κοινότητα της Σουηδίας, πρέπει να προσμετρηθεί στους λόγους, που η λογοτεχνία αυτής της χώρας έγινε στην Ελλάδα τόσο γνωστή. Στον αντίποδα βρίσκεται η Φινλανδία, από την λογοτεχνία της οποίας εξεδόθησαν μόλις τρείς ελληνικές μεταφράσεις το 2018 και καμία το 2019. Το τελευταίο (αρνητικό) παράδειγμα καταδεικνύει την ανάγκη της οικονομικής, αλλά και της ηθικής ενίσχυσης των λίγων εκείνων μεταφραστών, που διαθέτουν οι «μικρές» γλώσσες.

Στο κεφάλαιο «Ελληνική λογοτεχνία στο Εξωτερικό» η εικόνα δεν είναι ικανοποιητική και δυστυχώς τα πράγματα εξελίσσονται επί τα χείρω. Ο αριθμός των μεταφράσεων έργων της νεοελληνικής λογοτεχνίας στις ευρωπαϊκές γλώσσες βαίνει συνεχώς μειούμενος. Φωτεινή εξαίρεση αποτελούν η Ιταλία, η Ρωσία και εν μέρει η Ισπανία, όπου, αντιστρόφως, εμφανίζεται αύξηση της εν λόγω μεταφραστικής παραγωγής. Θετική στον τομέα αυτό είναι η ύπαρξη και δραστηριότητα δημιουργικών τμημάτων νεοελληνικών σπουδών, που προσπαθούν συνεχώς, αφενός να διδάξουν την σύγχρονη νεοελληνική γλώσσα και λογοτεχνία και αφετέρου να προωθήσουν και να διατηρήσουν ζωντανό το ενδιαφέρον για τα ελληνικά γράμματα. Εκ παραλλήλου όμως πρέπει να επισημανθεί, ότι πολλές από τις μεταφράσεις που εκδίδονται εκτός Ελλάδος δεν φθάνουν ποτέ σε γνώση των αρμοδίων ελληνικών φορέων και ως εκ τούτου καθίσταται αναγκαίο να προβληθεί με κάθε δυνατό τρόπο και πρόσφορο μέσο ο θεσμός των κρατικών βραβείων μετάφρασης.

Οι εκδόσεις, με χρηματοδότηση του ΥΠΠΟΑ, ανθολογιών διηγήματος και ποίησης, οι οποίες περιλαμβάνουν έργα, που τιμήθηκαν με τα κρατικά βραβεία μετάφρασης, αποτελεί ένα πολύ θετικό βήμα και μία πολύ καλή προσπάθεια για τη διάδοση της νεοελληνικής λογοτεχνίας στο εξωτερικό. Στην αξιολόγηση της απήχησης, που έτυχε η προσπάθεια αυτή στις αντίστοιχες χώρες, θα πρέπει να βασισθεί και η σχετική χρηματοδότηση στο μέλλον.

Εν κατακλείδι φρονώ, ότι θα πρέπει να οργανωθεί ετήσιο πρόγραμμα επιχορήγησης μεταφράσεων νεοελληνικής λογοτεχνίας, το οποίο να καλύπτει σε ετήσια βάση μεταφράσεις προς ορισμένες, κυρίως «μικρότερες» γλώσσες.

Το πρόγραμμα χρηματοδότησης μεταφράσεων του ΥΠΠΟΑ από το 1995 μέχρι το 2000 αποτελεί ένα καλό προηγούμενο και παράδειγμα του τρόπου, με τον οποίο παροτρύνεται το έργο της καλής μετάφρασης ακόμη και στις μικρού βεληνεκούς γλώσσες, όπως η προαναφερθείσα φινλανδική.

Η «εξαγωγή» της ελληνικής λογοτεχνίας είναι ένα εξίσου σημαντικό με την λεγόμενη εξωστρέφεια της οικονομίας ζήτημα, διότι αφορά στην παγκόσμια ακτινοβολία του ελληνικού πολιτισμού, σε εποχές μάλιστα, που ο αριθμός των διαδικτυακών εκδόσεων αυξάνεται συνεχώς.

Κώστας Καλφόπουλος, Μέλος Επιτροπής

Η εκδοτική παραγωγή του 2019 χαρακτηρίζεται από το γεγονός, ότι αποτελεί τρόπον τινά τομή, αφού είναι η χρονιά πριν την έλευση της πανδημίας covid-19 και τις συνακόλουθες συνθήκες εκτάκτου ανάγκης, που επηρέασαν σημαντικά τις κοινωνικές και οικονομικές δραστηριότητες στη χώρα, όπως και σε ολόκληρο τον κόσμο.

Με βάση τα διαθέσιμα από το Υπουργείο Πολιτισμού στοιχεία (κατάλογοι), αλλά με χρόνιο πρόβλημα την αδυναμία πλήρους στατιστικής καταγραφής, σχετικά με την εκδοτική παραγωγή κατ’ έτος, μπορούμε πάντως να συμπεράνουμε τα παρακάτω:


- Η εκδοτική παραγωγή στην Ελλάδα, ως προς τις μεταφράσεις ξένων έργων, έχει πλέον περάσει σε μία φάση «εξωστρέφειας», με την έννοια, ότι έχει διευρύνει σημαντικά τις δραστηριότητές της σημαντικά σε είδη (genres), συγγραφείς και τίτλους πέραν της λεγόμενης «υψηλής λογοτεχνίας», κλασσικής και σύγχρονης. Αυτό οφείλεται πρωτίστως στο γεγονός, ότι αφ’ ενός πολλοί τίτλοι ξένων συγγραφέων εκδίδονται πλέον όχι μεμονωμένα, αλλά, σε συμφωνία και με τους ξένους εκδοτικούς (συμβόλαια), σχεδόν το σύνολο του έργου τους. Ενδεικτικά, αναφέρονται εδώ τα έργα των Τζόναθαν Κόου, Ζωρζ Σιμενόν και πολλών άλλων.

- Επίσης, η εκδοτική παραγωγή στηρίζεται πλέον σημαντικά σε δύο ενισχυτικούς παράγοντες: πρώτον, στη στήριξη (επιχορήγηση) των μεταφράσεων από ξένα μορφωτικά ιδρύματα ή φορείς (Γαλλικό Ινστιτούτο, Ινστιτούτο Γκαίτε κ.ά.), η οποία εξασφαλίζει μία σημαντική μείωση του συνολικού κόστους έκδοσης, αλλά και τη μεταφραστική αμοιβή, και δεύτερον, από το γεγονός, ότι αρκετά έργα που μεταφράζονται στην Ελλάδα συνοδεύονται από διεθνή βραβεία (Booker Prize, Goncourt κ.ά.), ως «προωθητική ενέργεια» και «πιστοποίηση».
- Αν και σε εποχές «απομάγευσης» και «άυλης ανάγνωσης» είναι εξαιρετικά θετικό το γεγονός, ότι η μετάφραση της ξένης Ποίησης δεν έχει περιέλθει σε «παρακμή», ούτε από τους εκδοτικούς οίκους ούτε και από το εγχώριο (έστω μειοψηφικό) αναγνωστικό κοινό, με κίνδυνο τον πλήρη αφανισμό της. Παραφράζοντας τον Χαίλντερλιν, ειδικά «σε μικρόψυχους καιρούς χρειαζόμαστε την Ποίηση». Εξαιρετικά ενθαρρυντική προς την κατεύθυνση αυτή είναι και η σειρά ανθολογιών ξένης ποίησης (δίγλωσσες) και δη από «μικρότερες γλώσσες». Θα πρέπει επί πλέον να σημειωθεί το αδιαμφισβήτητο γεγονός της πλήρους ένταξης της αστυνομικής λογοτεχνίας και της αναγνώρισής της ως ισότιμης στο ευρύτερο λογοτεχνικό corpus. Αυτό συνεπάγεται, με την εκδοτική «έκρηξη» που εκδηλώθηκε τα τελευταία χρόνια (Nordic Noir, δλδ. κυρίως το σκανδιναβικό «αστυνομικό»), και την αντίστοιχη μεταφραστική «στροφή» των Ελλήνων εκδοτών στο είδος αυτό γενικότερα (αστυνομικά, θρίλλερ κτλ), γεγονός που αποτυπώνεται και στους σχετικούς καταλόγους (ενδεικτικά, Άγκαθα Κρίστυ, Ζωρζ Σιμενόν, Γιου Νέσμπο κ.ά.).

Ανάλογη θέση, εξ ίσου σημαντική, κατέχουν και οι τίτλοι στο πεδίο της non fiction, που πλέον συμπεριλαμβάνει πέραν των κλασσικών τομέων (Φιλοσοφία, Ιστορία) και βιβλία στον τομέα των πολιτισμικών σπουδών, «αυτομόρφωσης», εκλαϊκευμένης επιστήμης (popular science) κλπ., με αυξητικές τάσεις. Αρκετοί εκδοτικοί οίκοι στην Ελλάδα «ειδικεύονται» σε αυτόν τομέα, με στόχο κυρίως ένα μέρος της παραγωγής να ενταχθεί στα «πανεπιστημιακά βιβλία».

- Τέλος, στο πεδίο των μεταφράσεων από την Ελληνική γλώσσα προς ξένες γλώσσες θα πρέπει, κατά την προσωπική γνώμη του γράφοντος, να σχεδιαστεί εκ νέου μία δυναμική «πολιτική μετάφρασης», που θα υπερβαίνει κατά πολύ τις μέχρι πρότινος συμβάσεις που επικαθόριζαν επί χρόνια αυτή τη δραστηριότητα. Αυτό συνεπάγεται όχι μόνο μια «κεντρική πολιτική» εκ μέρους του Ελληνικού κράτους, αλλά και με την επανενεργοποίηση του προγράμματος FRASIS ή κάποιου άλλου σχετικού προγράμματος με ευρωπαϊκή ενίσχυση. Γεγονός πάντως παραμένει, ότι οι περισσότερες επιλογές ως προς το «τι θα μεταφραστεί» προέρχονται από τις προσωπικές επιλογές των εκδοτών ή κάποιων μεταφραστών τους. Αυτό οφείλεται στο γεγονός, ότι η πλειονότητα των εκδοτικών οίκων στην Ελλάδα είναι συνήθως μονοπρόσωπες εταιρίες και όχι εκδοτικά συγκροτήματα, με διαρθρωμένο καταμερισμό εργασίας, όπως συμβαίνει στο εξωτερικό (τμήματα editors και readers).

Η εικόνα που διαθέτουμε, αν και όχι πλήρης, μας οδηγεί πάντως στο συμπέρασμα, ότι το επίπεδο της μεταφραστικής ποιότητας στην Ελλάδα έχει σημαντικά βελτιωθεί, σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις είναι ισότιμο με την ξένη μεταφραστική παραγωγή.


Κωνσταντίνος Μπούρας, Μέλος Επιτροπής

Η βιβλιοπαραγωγή του έτους 2019 στρέφεται πρώτον στους κλασικούς, δεύτερον στα άπαντα συγγραφέων και τρίτον σε ελαφρά (κυρίως αστυνομικού τύπου) αναγνώσματα, ευανάγνωστα και με μεγάλη λαϊκή απήχηση, με τις προδιαγραφές να γίνουν ευπώλητα. Ήδη από το 2019, πριν δηλαδή χτυπήσει η πανδημία στη χώρα μας, αυξήθηκαν οι αναζητήσεις βιβλίων από το Διαδίκτυο και οι ηλεκτρονικές αγορές τίτλων, γεγονός που ευνόησε μεταξύ άλλων και τις δίγλωσσες ή πολύγλωσσες εκδόσεις, αφού έτσι καταργούνται τα σύνορα και πολλαπλασιάζεται ο αριθμός των εν δυνάμει αναγνωστών. Το κοινό πια είναι παγκοσμιοποιημένο και η έννοια «βιβλιοπωλείο» διευρύνεται.

Όσο για την Αρχαία Ελληνική Γραμματεία, η ανάγκη της αντιπαραβολής μεταφράσματος και πρωτοτύπου οδηγεί σε δίγλωσσες ή ακόμα και σε τρίγλωσσες εκδόσεις! Οπωσδήποτε η αμφισβήτηση της χρησιμότητας των αρχαίων ελληνικών σήμερα και της υποβάθμισης των Κοινωνικών Επιστημών σε διεθνές επίπεδο δεν φαίνεται να αγγίζει (ακόμη) την Ελλάδα, όπου η αρχαιογνωσία, η αρχαιομάθεια και η Κλασική Παιδεία οδηγούν σε μορφωτική και κοινωνική αναβάθμιση. Κάποιοι από τους (σχετικά) νέους Έλληνες και αλλοδαπούς συγγραφείς βλέπουν τα έργα τους να μεταφράζονται, όμως το κοινό δεν φαίνεται τόσο πρόθυμο να τους ακολουθήσει, τουλάχιστον όχι μαζικά. Αυτό είναι μια γενικότερη στάση του «star system» στο Χρηματιστήριο της Τέχνης. Ισχύει γενικώς και στο Θέατρο. Κύριο μέλημα της Πολιτείας είναι κατά τη γνώμη μου να ενισχύσει, να προτάξει και να προβάλλει την σύγχρονη παραγωγή έργων Λόγου και Τέχνης, ή ακόμα και τη μεταφορά έργων Λόγου σε άλλες μορφές Τέχνης, υβριδικές ή μη, κάτι άλλωστε απολύτως θεμιτό στο πλαίσιο της μετανεωτερικής εποχής μας. Στον τομέα των Κρατικών Λογοτεχνικών Βραβείων, η άποψη την οποία πρεσβεύω είναι να διακρίνονται και να επαινούνται συνεπείς κι αθόρυβοι εργάτες του Λόγου, με πολύχρονη υπηρεσία, αδιαμφισβήτητες σπουδές και πολύπλευρη μόρφωση, γιατί, ειδικά στον τομέα της Λογοτεχνικής Μετάφρασης με αξιώσεις απαιτείται πολυγλωσσία, ευρυμάθεια, ανοικτοί ορίζοντες, επάρκεια και ευελιξία στην άσκηση ενός τόσον απαιτητικού επαγγέλματος που είναι μάλλον λειτούργημα επιτρέποντας την επικοινωνία και το γεφύρωμα διαφορετικών πολιτισμών Η Ελλάδα διαθέτει ένα υψηλό δυναμικό καταρτισμένων μεταφραστών- «πολιτιστικών διπλωματών» όπως συνηθίζω να τους αποκαλώ, από και προς τη γλώσσα μας, επομένως ο στόχος είναι η διάδοση και η εξάπλωση της εργασίας τους, εντός κι εκτός – κυρίως εκτός – συνόρων. Όσο για τους «ξένους» μεταφραστές, Ελληνιστές ή μη, επαγγελματίες ή ερασιτέχνες είναι οι σύγχρονοι «Φιλέλληνες», οι φυσικοί μας σύμμαχοι στον διαρκή αγώνα να διαφυλάξουμε και να εξελίξουμε την γλώσσα και την πνευματική κληρονομιά μας. Αμφότεροι αλλοδαποί και Έλληνες μεταφραστές πρέπει να τιμώνται από την Πολιτεία και να αναγνωρίζονται απ’ όλους μας με ευγνωμοσύνη.

 Ερρίκος Σοφράς, Μέλος Επιτροπής

Αρκετά καλή χρονιά ως προς τη βιβλιοπαραγωγή. Κυκλοφόρησαν αξιόλογες και σημαντικές μεταφραστικές δοκιμές σε κλασικά αλλά και σε σύγχρονα έργα.
Σημειώνεται η ενθαρρυντική εμφάνιση καινούριων εκδοτικών οίκων με αξιοσημείωτη ποιότητα μεταφρασμένων βιβλίων. Είθε οι εκδοτικοί οίκοι να οργανώσουν ένα πιο συστηματικό εκδοτικό πρόγραμμα, ώστε να καλυφθούν κενά της μεταφρασμένης βιβλιογραφίας. Αυτό επιτυγχάνεται με τη δημιουργία σειρών που θα διευθύνονται από ικανούς επιμελητές. Π.χ. Σειρά αρχαίων κλασικών, που θα διευθύνεται από σημαντικό κλασικό φιλόλογο και μεταφραστή. Σειρά μεταφρασμένου δοκιμίου με υπεύθυνο ένα σημαντικό στοχαστή. Ας επισημανθεί η ανάγκη επανίδρυσης ενός φορέα κατάρτισης νέων επαγγελματιών της μετάφρασης, με σκοπό την ανάδειξη μιας νέας γενιάς μεταφραστών. Όσον αφορά τη μεταφρασμένη ελληνική λογοτεχνία σε ξένες γλώσσες αξιοσημείωτη είναι η συντονισμένη προσπάθεια μετάφρασης σημαντικών νεοελληνικών πεζογραφημάτων στα ρωσικά. Μακάρι να υπάρξει αντίστοιχη προσπάθεια και σε άλλες «ισχυρές γλώσσες», π.χ. στα κινεζικά ή στα ισπανικά. Τα μόνα ελληνικά ονόματα στα μεγάλα βιβλιοπωλεία των διεθνών πρωτευουσών παραμένουν ο Καβάφης, ο Καζαντζάκης και εσχάτως ο Μάρκαρης.

Με συντονισμένη εργασία, να μεταφραστούν και να αγαπηθούν από το διεθνές κοινό σημαντικοί σύγχρονοι μεταπολεμικοί ποιητές: π.χ. Σαχτούρης, Ασλάνογλου, Δημουλά, Χρονάς, Λαϊνά κ.ά. (αλλά και σύγχρονοι πεζογράφοι, δοκιμιογράφοι, θεατρικοί συγγραφείς).
Όσον αφορά τη μετάφραση έργων της αρχαίας γραμματείας στα νέα ελληνικά, το 2019 ήταν μια χρονιά με φτωχή σοδειά. Δεν υπήρξαν καθόλου τα έργα που συνδυάζουν λογοτεχνικές αρετές αλλά και φιλολογική επάρκεια. Να σημειωθεί πως ελάχιστοι εκδοτικοί οίκοι έχουν εντάξει τη μετάφραση των αρχαίων ελληνικών και λατινικών κλασικών κειμένων στο εκδοτικό τους πρόγραμμα.

Eυρυβιάδης Σοφός, Μέλος Επιτροπής

Μέσα από την ανάγνωση των βιβλίων που εκδόθηκαν κατά τη διάρκεια του 2019, από την Ισπανική, Καταλανική και Γαλικιανή γλώσσα, είναι ευκαιρία να δοθεί ένα στίγμα για την πορεία της λογοτεχνίας μέσα απ’ αυτές τις φωνές – γλώσσες. Μετά από την εξοικείωση του ελληνικού κοινού με την ιδέα μιας διαφορετικής «επίσημης» γλώσσας στην Ισπανία πέρα από τα Ισπανικά, ο λόγος για τα Καταλανικά και το Confiteor του Ζάουμε Καμπρέ του 2016, περάσαμε στην Πατρίδα του Φερνάντο Αραμπούρου του 2018. Παρόλο που το συγκεκριμένο βιβλίο ήταν γραμμένο στα Ισπανικά, οι συνεχείς αναφορές στη Χώρα των Βάσκων και τα Βασκικά ήταν πολύ σημαντικό βήμα για την περαιτέρω ανακάλυψη των γλωσσών της Ιβηρικής χερσονήσου. Το 2019 κυκλοφόρησε μια πολύ σημαντική «Ανθολογία Νέων Γαλικιανών Ποιητών» όπου και πάλι το ελληνικό κοινό έρχεται κοντά σε μια άλλη δίγλωσση περιοχή της Ιβηρικής, τη Γαλικία. Θεωρώ πολύ σημαντικό τόσο για το κοινό να εξοικειώνεται με αυτήν την πραγματικότητα της πολυγλωσσίας μιας χώρας όπως η Ισπανία, όσο και για τους Έλληνες εκδότες που μπόρεσαν να ανακαλύψουν κάτι πολύ ιδιαίτερο, όχι τόσο δημοφιλές και να το παρουσιάσουν στους Έλληνες αναγνώστες. Το 2019 ανάμεσα στα μεταφρασμένα από ξένη γλώσσα βιβλία που εκδόθηκαν στη χώρα μας, έγινε χώρος για ποίηση (Μαρία Αντόνια Μασανέτ), για νουάρ μυθιστορήματα (Ραφαέλ Τάζις), για διηγήματα από το 1881 (Πέδρο Αντόνιο ντε Αλαρκόν) και για εμβληματικά κείμενα που φέρουν τον τίτλο του κλασικού (Μιγκέλ Ντελίμπες). Δεν θα έπρεπε να αγνοήσουμε το γεγονός ότι ήρθαμε σε επαφή με βιβλία γραμμένα στα Ισπανικά της Αμερικής από συγγραφείς, της άλλης πλευράς του Ατλαντικού (Μάρκες, Αλιέντε, Εουδάβε, Φερράρι, Φονσέκα).

Σε σχέση με την τουρκική γλώσσα η διαπίστωση είναι ότι τα βιβλία που είχαμε στη διάθεσή μας για το έτος 2019 ήταν δείγματα εξαιρετικής γραφής, κλασικά κείμενα (Αχμέτ Χαμπντί Ταμπινάρ, Αχμέντ Ουμίτ, Σαμπαχατίν Αλί) στα οποία παλιότερα δεν είχαμε πρόσβαση. Θα έπρεπε να υπογραμμίσουμε το γεγονός ότι το ελληνικό κοινό έχει την πολυτέλεια να διαβάζει μεταφράσεις από μεταφραστές που γνωρίζουν την τούρκικη γλώσσα επαρκώς ώστε να αποδώσουν σωστά ιδιαίτερα και χαρακτηριστικά σημεία των κειμένων.

Είναι ουσιαστική η δυνατότητα που έχουμε στη χώρα μας, να μπορούμε να ερχόμαστε σε επαφή με συγγραφείς από διαφορετικές πραγματικότητες, διαβάζοντας μεταφράσεις εξαιρετικού επιπέδου κατά γενική ομολογία. Σε αρκετές περιπτώσεις ο μεταφραστής επιλέγει να διαθέσει πρόσθετο υλικό με σκοπό να κατατοπίσει και να προσανατολίσει τον αναγνώστη. Είναι επίσης ιδιαίτερα σημαντικό το γεγονός ότι οι μεταφραστές σε δύσκολα σημεία επεξηγούν με σημειώσεις, δίνοντας πρωτόγνωρη δυναμική στη μετάφραση. Αυτή η τακτική δεν είναι συχνή σε άλλες χώρες.

Το 2019 ήταν ένας χρόνος νέων προτάσεων, ανακάλυψης νέων διαδρομών και λογοτεχνικών κόσμων μεταξύ Ελληνικών και Ισπανικών, Καταλανικών, Βασκικών, και Γαλικιανών. Η επαφή ανάμεσα σ’ αυτές τις γλώσσες είναι αρμονική. Η Τούρκικη γλώσσα και η νεότερή της λογοτεχνία αποτελεί ένα καινούργιο σύμπαν που είμαστε σε θέση να ανακαλύψουμε με εξαιρετικές μεταφράσεις.

Δημήτρης Φίλιας, Μέλος Επιτροπής

Στην κατηγορία λογοτεχνικού έργου ξένης γλώσσας σε ελληνική γλώσσα, η άποψή μου είναι πως το έτος 2019 ήταν σχετικά καλό μεταφραστικά. Εκδόθηκαν κάποια σημαντικά έργα σε μεταφράσεις ικανοποιητικές αφού, σε αυτές, είναι φανερή η μέριμνα να υπάρξει απόδοση με βάση το γράμμα και το πνεύμα του πρωτότυπου λογοτεχνικού κειμένου. Αν και έχω την αίσθηση ότι διανύουμε ένα μεταίχμιο στην παγκόσμια λογοτεχνία του αιώνα μας και οι γενικές παρατηρήσεις και διαπιστώσεις σχετικά με τάσεις, ρεύματα και σχολές πρέπει να διατυπώνονται με μεγάλη προσοχή, θα κατέθετα την εικόνα μιας καλής προσπάθειας, από τους ‘Έλληνες εκδότες, στην παρακολούθηση της λογοτεχνικής παραγωγής. Πρωτοτυπία, καινοτομία και υποθήκη για το μέλλον θα χαρακτήριζα το συνεχιζόμενο ενδιαφέρον για γνωριμία του Έλληνα αναγνώστη και με νέους συγγραφείς και μάλιστα συχνά προερχόμενους από τις λεγόμενες “μικρότερες” γλώσσες.
Σχετικά με την κατηγορία μετάφρασης έργου ελληνικής γλώσσας σε ξένη γλώσσα, έχω διαμορφώσει εικόνα μιας σχετικά πενιχρής παρουσίας της ελληνικής λογοτεχνίας στο εξωτερικό. Οι μεταφραστικές καταθέσεις που περιήλθαν σε γνώση μου ήταν ελάχιστες και, παρά την ποιότητά τους , η διαπίστωσή μου παραμένει ότι, σε μεγάλο ποσοστό, στη διάρκεια της συγκεκριμένης χρονιάς, υπήρξε, σε μεγάλο ποσοστό, συνέχιση μετάφρασης σε ξένη γλώσσα γνωστών Ελλήνων πεζογράφων & ποιητών ίσως μάλιστα και σε αναμεταφράσεις. Αν στο μέλλον θέλουμε να ελπίζουμε σε πιο παραγωγικές και μεταφραστικά ποιοτικές χρονιές, πρέπει ίσως να υπάρξει συστηματικότερη κρατική μέριμνα σε επίπεδο χρηματοδότησης μεταφράσεων και εκδόσεων από τη μια αλλά και αναφορές στο εξωτερικό, από ειδικούς, στη σημερινή συγγραφική ελληνική πραγματικότητα.

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Booker 2021: Όλα τα βιβλία και το σκεπτικό

Booker 2021: Όλα τα βιβλία και το σκεπτικό

Δεκατρία βιβλία βρήκαν τη θέση τους στη φετινή μακρά λίστα του βραβείου Booker 2021. Η επιτροπή επέλεξε από τα 158 μυθιστορήματα που εκδόθηκαν (ή πρόκειται να εκδοθούν) μεταξύ 1ης Οκτωβρίου 2020 και 30ης Σεπτεμβρίου 2021 στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία. 

Οι εικονιζόμεν...

Πέθανε ο ποιητής Νίκος Φωκάς, από τους σημαντικότερους της μεταπολεμικής γενιάς

Πέθανε ο ποιητής Νίκος Φωκάς, από τους σημαντικότερους της μεταπολεμικής γενιάς

Πέθανε ο ποιητής, δοκιμιογράφος και μεταφραστής Νίκος Φωκάς (1927 - 2021).

Επιμέλεια: Book Press

 Διότι αν πρέπει να΄χω τέτοια γλώσσα/ Με σόου, τζάκποτ, ζάπινγκ και τι-βί/ Την καταργώ καλύτερα εντελώς/ Κι ας μείνει ως ψίθυρ...

Γυναικοκτονίες & δεοντολογία: Πρωτοβουλία της Ένωσης Συντακτών

Γυναικοκτονίες & δεοντολογία: Πρωτοβουλία της Ένωσης Συντακτών

Η Ένωση Συντακτών Ημερήσιων Εφημεδίδων Αθηνών - ΕΣΗΕΑ αναλαμβάνει σειρά πρωτοβουλιών με σκοπό την κατανόηση και εμπέδωση των αρχών της δημοσιογραφικής δεοντολογίας. Μια πρωτοβουλία που έρχεται σε μια στιγμή κρίσιμη καθώς πληθαίνουν τα περιστατικά γυναικοκτονιών στην Ελλάδα όπως και οι περιπτώσεις κακοποίησης και εκμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί αρχές Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Ημερολόγιο Μόσχας, του Βάλτερ Μπένγιαμιν

Ημερολόγιο Μόσχας, του Βάλτερ Μπένγιαμιν

Για το βιβλίο του Walter Benjamin «Ημερολόγιο Μόσχας» (μτφρ. Έμη Βαϊκούση, εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: Ο Βάλτερ Μπένγιαμιν και η Λετονή μπολσεβίκα ηθοποιός και σκηνοθέτιδα θεάτρου Άζια Λάτσις.

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Ο Βάλτερ Μπένγια...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί αρχές Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

30 συν 1 διαλεχτά βιβλία για το καλοκαίρι

30 συν 1 διαλεχτά βιβλία για το καλοκαίρι

Όταν σκεφτόμαστε «βιβλία για το καλοκαίρι», δεν περιοριζόμαστε βέβαια στα λεγόμενα «βιβλία της παραλίας». Το καλοκαίρι είναι η εποχή που συνήθως διαθέτουμε περισσότερο χρόνο για ανάγνωση, ίσως και περισσότερη περιέργεια για κάτι αλλιώτικο. Έτσι, στον κατάλογο με τις προτάσεις μας, αν και δεσπόζουν τα μεταφρασμένα μυ...

Αστυνομική λογοτεχνία: 18 καλά μυθιστορήματα για καλοκαιρινές ανατριχίλες

Αστυνομική λογοτεχνία: 18 καλά μυθιστορήματα για καλοκαιρινές ανατριχίλες

Επιλογές 18 ελληνικών και μεταφρασμένων αστυνομικών βιβλίων που κυκλοφόρησαν πρόσφατα. Και για τους «σκληροπυρηνικούς» του είδους προτείνεται ενθέρμως μια μελέτη για το «Latin Noir».

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

19 Ιουλίου 2021 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

30 συν 1 διαλεχτά βιβλία για το καλοκαίρι

Όταν σκεφτόμαστε «βιβλία για το καλοκαίρι», δεν περιοριζόμαστε βέβαια στα λεγόμενα «βιβλία της παραλίας». Το καλοκαίρι είναι η εποχή που συνήθως διαθέτουμε περισσότερο

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ