Του Παντελή Μπασάκου*
Το κείμενο αυτό αποτελεί απάντηση σε σχόλια που έγιναν σε προηγούμενο κείμενο, Ο πρύτανης (Ι), του ίδιου συντάκτη.
H συζήτηση όσων έθεσαν ο κ. Δρακονταειδής και η κυρία Τοπάλη δυστυχώς δεν χωράει στα «σχόλια». Συνεχίζω λοιπόν από εδώ.
Δρακονταειδής Φ.
«Δεν συνηθίζω να δίνω σημασία σε τέτοια σχόλια.
Αλλά ως εδώ και μη παρέκει.
Αυτός ο "κύριος" διδάσκει φιλοσοφία;
Είναι πολύ οργισμένος για να είναι δάσκαλος.
Η τρικυμία εν κρανίω ας τον συνοδεύει.
Σε αυτή την τρικυμία, εσείς δίνετε βήμα!»
Ο κύριος, δίχως εισαγωγικά, Δρακονταειδής μπόρεσε να χωρέσει τέσσερις δριμείς χαρακτηρισμούς, σε πέντε αράδες. Δίχως ούτε ένα επιχείρημα: μοιάζει να του αρκεί η οργή του αγανακτισμένου πολίτη.
Ωστόσο ο χώρος ετούτος είναι του διαλόγου. Ο διάλογος ξεκινάει καλά, όταν βλέπεις πού ο συνομιλητής σου έχει δίκιο: πράγματι λοιπόν, το σημείωμά μου έχει μιαν ένταση, που νόμιμα μπορεί κανείς να την ερμηνεύσει ως θυμό. Όμως, πολιτικό ήταν το σχόλιό μου, και από τον πολιτικό λόγο δεν μπορούμε να αποκλείσουμε την ένταση. Ούτε να θεωρήσουμε αυτούς που την πολιτική τους την εκφράζουν με ένταση ως ανίκανους να διδάξουν νηφάλια επιστήμη. Γιατί κάτι τέτοιο θα ήταν ακραίο. Αν μου επιτραπεί να χρησιμοποιήσω τους κλασικούς ως σταθερά σημεία αναφοράς (και όχι φυσικά ως συγκρίσιμα προς τα καθ' ημάς μεγέθη), απόψεις σαν αυτές θα κατέληγαν να τιμωρήσουν τον Κικέρωνα των "Φιλιππικών'" ρίχνοντας στην πυρά τις "Τουσκουλανές Συζητήσεις" ή το "Περί καθηκόντων" – γιατί βέβαια, κατά Φ.Δ., δεν μπορεί να έχει καμιάν αξία η φιλοσοφία κάποιου που ως πολιτικός υπήρξε τόσον οργίλος.
Τοπάλη Μ.
«Προφανώς ο συγγραφέας θεωρεί ότι τελούμε σε καθεστώς αιώνιας δικτατορίας – άρα η επικοινωνία των αρχών μεταξύ τους (αστυνομία με πρύτανη – ο οποίος, a propos δεν είναι πρύτανής "τους", όπως ούτε το πανεπιστήμιο είναι πανεπιστήμιό "τους", είναι ΜΑΣ) είναι εκ προοιμίου ύποπτη, είναι κάποιου τύπου χαφιεδισμός. Κάπως έτσι σκέφτονται άλλωστε όσοι "αυτοδικούν" και όσοι, εκ του ασφαλούς, διεγείρουν τους πιτσιρικάδες σε πράξης "αυτοδικίας". Η τήρηση του Συντάγματος και των νόμων επαφίεται, προφανώς, στον πατριωτισμό ημών των υπολοίπων.»
Σκιαμαχώντας προς τη δικτατορία, είτε αυτήν που πιστεύετε πως κατοικεί στο μυαλό μου, είτε με την έννοιά της γενικώς, παραβλέπετε αυτό που είναι εδώ το πραγματικό και σημαίνον ζήτημα, τη σχέση, την αντίθεση, δημοκρατίας και ανομίας. Η άνομη πρακτική ενός δημόσιου φορέα έχει συνέπειες πολύ πιο οδυνηρές από την άνομη πρακτική ενός πολίτη – και ακόμα χειρότερα αν αυτή η πρακτική, ρητά ή υπόρρητα, λαμβάνει την ανομία του πολίτη ως άλλοθι. Δεν είναι καχυποψία το να ζητάς να είναι συντεταγμένες και ελέγξιμες οι πράξεις του δημόσιου φορέα, ούτε σημαίνει πως πιστεύεις πως υπάρχει δικτατορία. Κοιτάξτε γύρω σας: όσο πιο εκσυγχρονισμένη και στέρεα είναι μια δυτική δημοκρατία, τόσο περισσότερες, και τόσο πιο τυπικές, είναι οι πρακτικές διασφάλισης της διαφάνειας στους δημόσιους φορείς.
Αν λοιπόν υπάρχει ένα "αέρας ρετρό" στο σχόλιό μου, ετούτο οφείλεται στο "ρετρό" της αντίληψης που θέλει τη σχέση του επικεφαλής ενός δημόσιου φορέα προς μιαν άλλη υπηρεσία σαν κάτι το σχεδόν προσωπικό, κάτι το ασύντακτο, αφού γίνεται δίχως απόφαση οργάνου –ενώ υπάρχει χρόνος για κάτι τέτοιο–, και αδιαφανές, εφόσον δεν καταγράφεται κάπου. Καμία υπόνοια για μέλλουσα να τελεστεί παράνομη πράξη δεν μπορεί να αποτελεί άλλοθι για μια τέτοια πρακτική.
Κατά τα λοιπά θα διαφωνήσω μαζί σας όταν λέτε πως ο πρύτανης δεν είναι ο πρύτανης των φοιτητών. Είναι, και οι φοιτητές είναι οι φοιτητές του. Αυτός είναι ο πυρήνας της ταλαιπωρημένης έννοιας του ασύλου, πριν από κάθε κολοκυθιά για το ποιοι χώροι είναι μέσα και ποιοι έξω: το πανεπιστήμιο είναι μια "οικογένεια", με τη διαφορά πως οι σχέσεις μεταξύ των μελών δεν είναι ιδιωτικές σχέσεις αγάπης, αλλά σχέσεις επικοινωνίας, παιδαγωγικής ανταλλαγής και συντεταγμένων διαδικασιών όταν πρόκειται να ληφθούν αποφάσεις. Όλα αυτά γίνονται και λύνονται, κατά το δυνατόν, μεταξύ μας· μόνο όταν κάτι τέτοιο δεν είναι δυνατό, είναι θεμιτό το να επικαλεστείς την επέμβαση της δημόσιας δύναμης. Το να μεταφέρει κανείς, δίχως απόφαση οργάνου, στοιχεία από αυτή την εσωτερική διαδικασία, το να τα δώσει ως πληροφορία στη δημόσια δύναμη, είναι η ουσιαστική κατάλυση της σχέσης εμπιστοσύνης που συγκροτεί την πανεπιστημιακή κοινότητα.
Θα πρέπει επίσης να πω πως αυτός ο υπαινιγμός περί αυτοδικίας και διέγερσης των "πιτσιρικάδων" σε αυτοδικία με στενοχωρεί ιδιαίτερα. Για έναν λόγο διαδικαστικό: εδώ δεν χωράει το "κάπως έτσι" : μέχρις αποδείξεως του εναντίου οι συνομιλητές μας πρέπει να θεωρούνται ως έχοντες την παρρησία να λένε ευθέως τη γνώμη τους, να λένε, λ.χ. στους "πιτσιρικάδες" είτε "εξεγερθείτε!" είτε πως "η εξέγερσή σας είναι καταστροφική ή ανόητη!" Έχετε λόγους να πιστεύετε πως δεν διαθέτω παρρησία;
Και για έναν λόγο ουσίας· στην ουσία η παρατήρησή σας λέει: μη κρίνετε την αυθαιρεσία της διοίκησης, γιατί θα θεωρηθείτε σύμμαχοι και υποστηρικτές της αυτοδικίας ή των έκνομων συμπεριφορών που η διοίκηση θέλει να αντιμετωπίσει. Μα ετούτος ακριβώς είναι ο πιο φαύλος κύκλος: η αυθαιρεσία του ενός τρέφει πολιτικά την αυτοδικία του άλλου, και ούτω καθεξής. Η διοίκηση δεν έχει, και δεν μπορεί να έχει, παρά ένα δρόμο στην αντιμετώπιση της ανομίας: θρησκευτική προσήλωση στον τύπο και την ουσία της δικής της νομιμότητας.
* Ο Παντελής Μπασάκος διδάσκει Φιλοσοφία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.
