Η ενιαία τιμή ενδυναμώνει και προστατεύει την αγορά του βιβλίου

Η εν λό­γω έρευ­να ως στό­χο εί­χε να διε­ρευ­νή­σει αφε­νός, τον αντί­κτυ­πο του γερ­μα­νι­κού συ­στή­μα­τος της ενιαί­ας τι­μής του βι­βλί­ου στην αγο­ρά και αφε­τέ­ρου, τη συμ­βα­τό­τη­τά του με την ευ­ρω­παϊ­κή νο­μο­θε­σία, χρη­σι­μο­ποιώ­ντας ως βά­ση τα πλέ­ον πρό­σφα­τα και πλή­ρη δε­δο­μέ­να.

Tα ευ­ρή­μα­τα της έρευ­νας κα­τα­δει­κνύ­ουν ότι το σύ­στη­μα της ενιαί­ας τι­μής όχι μό­νο προ­στα­τεύ­ει το βι­βλίο, ει­δι­κά στο πλαί­σιο των σύγ­χρο­νων συν­θη­κών αγο­ράς, αλ­λά εί­ναι και πλή­ρως συμ­βα­τό με το ευ­ρω­παϊ­κό δί­καιο.

Σύμ­φω­να με τον Alexander Skipis, διευ­θύ­νο­ντα σύμ­βου­λο της Γερ­μα­νι­κής Ένω­σης Εκ­δο­τών και Βι­βλιο­πω­λών, τα ευ­ρή­μα­τα της έρευ­νας κα­τα­δει­κνύ­ουν ότι το σύ­στη­μα της ενιαί­ας τι­μής όχι μό­νο προ­στα­τεύ­ει το βι­βλίο, ει­δι­κά στο πλαί­σιο των σύγ­χρο­νων συν­θη­κών αγο­ράς, αλ­λά εί­ναι και πλή­ρως συμ­βα­τό με το ευ­ρω­παϊ­κό δί­καιο. Εί­ναι ένας από τους λό­γους για τους οποί­ους η Γερ­μα­νία κα­θιε­ρώ­θη­κε ως πρό­τυ­πο σε διε­θνές επί­πε­δο, δια­τη­ρώ­ντας στα­θε­ρά τη δεύ­τε­ρη θέ­ση στην πα­γκό­σμια αγο­ρά βι­βλί­ου.

Την ερευ­νη­τι­κή ομά­δα που εκ­πό­νη­σε την έρευ­να, συ­γκρό­τη­σαν οι­κο­νο­μο­λό­γοι και νο­μι­κοί, οι οποί­οι προ­έρ­χο­νταν από το Πα­νε­πι­στή­μιο Justus Liebig του Γκί­σεν και από το Ιν­στι­τού­το Εται­ρι­κού και Εμπο­ρι­κού Δι­καί­ου του Πα­νε­πι­στη­μί­ου του Όσ­να­μπρουκ. Τα απο­τε­λέ­σμα­τα της έρευ­νας πα­ρου­σιά­στη­καν στο Βε­ρο­λί­νο στις 8 Νο­εμ­βρί­ου 2019.

Σύμ­φω­να με τον κα­θη­γη­τή Georg Götz του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Justus Liebig του Γκί­σεν, από οι­κο­νο­μι­κής άπο­ψης τα ευ­ρή­μα­τα της έρευ­νας, συ­νο­ψί­ζο­νται στα εξής:

Το σύ­στη­μα της ενιαί­ας τι­μής του βι­βλί­ου της Γερ­μα­νί­ας συμ­βάλ­λει στη δια­τή­ρη­ση ενός ευ­ρύ­τε­ρου δι­κτύ­ου ανε­ξάρ­τη­των βι­βλιο­πω­λεί­ων.

Εί­ναι χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό ότι ενώ στο Ηνω­μέ­νο Βα­σί­λειο ο αριθ­μός των ανε­ξάρ­τη­των βι­βλιο­πω­λεί­ων, με­τά την κα­τάρ­γη­ση της ενιαί­ας τι­μής, δη­λα­δή με­τα­ξύ 1995 και 2001, μειώ­θη­κε πε­ρί­που 12%, η αντί­στοι­χη μεί­ω­ση στη Γερ­μα­νία το ίδιο διά­στη­μα ήταν μό­νο 3%. Επί­σης ο βαθ­μός συ­γκέ­ντρω­σης της αγο­ράς στη Γερ­μα­νία εί­ναι αι­σθη­τά χα­μη­λό­τε­ρος συ­γκρι­τι­κά με το Ηνω­μέ­νο Βα­σί­λειο, όπου το με­ρί­διο του Amazon δια­μορ­φώ­νε­ται στο 45%-50%, την ίδια στιγ­μή που το πο­σο­στό των μι­κρό­τε­ρων βι­βλιο­πω­λεί­ων κυ­μαί­νε­ται με­τα­ξύ 5%-10%. Στη Γερ­μα­νία το πο­σο­στό της ηλε­κτρο­νι­κής αγο­ράς βι­βλί­ου εί­ναι πε­ρί­που 20%, ενώ 30% των πω­λή­σε­ων γί­νο­νται από τα ανε­ξάρ­τη­τα βι­βλιο­πω­λεία και 20% από τις αλυ­σί­δες κα­τα­στη­μά­των.

Η στα­θε­ρό­τη­τα στην αγο­ρά του βι­βλί­ου αυ­ξά­νει την αγο­ρα­στι­κή ζή­τη­ση, ενώ το κλεί­σι­μο βι­βλιο­πω­λεί­ων επη­ρε­ά­ζει αρ­νη­τι­κά τις πω­λή­σεις.

Όταν ένα βι­βλιο­πω­λείο κλεί­νει στη Γερ­μα­νία, πω­λού­νται κα­τά μέ­σο όρο 6.100 λι­γό­τε­ροι τί­τλοι βι­βλί­ων σε ετή­σια βά­ση. Αυ­τό πρα­κτι­κά ση­μαί­νει ότι η με­τα­κί­νη­ση των αγο­ρα­στών προς τα ηλε­κτρο­νι­κά κα­τα­στή­μα­τα και τα e-books, εί­ναι μό­νο με­ρι­κή. Συ­νο­λι­κά πω­λή­θη­καν 3.5 εκ. λι­γό­τε­ρα βι­βλία στη Γερ­μα­νία λό­γω του κλει­σί­μα­τος βι­βλιο­πω­λεί­ων, την πε­ρί­ο­δο 2014-2017. Αυ­τό αντι­στοι­χεί σε πο­σο­στό 56% της συ­νο­λι­κής πτώ­σης των πω­λή­σε­ων. Στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα η μεί­ω­ση των πω­λή­σε­ων βι­βλί­ων στη Γερ­μα­νία δι­πλα­σιά­στη­κε με­τα­ξύ 2014-2017, σαν συ­νέ­πεια του κλει­σί­μα­τος των βι­βλιο­πω­λεί­ων.

Η ενιαία τι­μή συ­γκρα­τεί τη μέ­ση τι­μή του βι­βλί­ου.

Στο Ηνω­μέ­νο Βα­σί­λειο την κα­τάρ­γη­ση της ενιαί­ας τι­μής του βι­βλί­ου, ακο­λού­θη­σε η αύ­ξη­ση της μέ­σης τι­μής των βι­βλί­ων κα­τά 80%, το διά­στη­μα 1996-2018. Σε αντι­δια­στο­λή, σε χώ­ρες όπου η ενιαία τι­μή δια­τη­ρή­θη­κε σε ισχύ, όπως η Γαλ­λία και η Γερ­μα­νία, η αύ­ξη­ση πε­ριο­ρί­στη­κε στο +24% και +29% αντι­στοί­χως.

Στο Ηνω­μέ­νο Βα­σί­λειο την κα­τάρ­γη­ση της ενιαί­ας τι­μής του βι­βλί­ου, ακο­λού­θη­σε η αύ­ξη­ση της μέ­σης τι­μής των βι­βλί­ων κα­τά 80%, το διά­στη­μα 1996-2018. Σε αντι­δια­στο­λή, σε χώ­ρες όπου η ενιαία τι­μή δια­τη­ρή­θη­κε σε ισχύ, όπως η Γαλ­λία και η Γερ­μα­νία, η αύ­ξη­ση πε­ριο­ρί­στη­κε στο +24% και +29% αντι­στοί­χως. Μό­νο η κα­τη­γο­ρία των ευ­πώ­λη­των εί­ναι πιο φθη­νή στο Ηνω­μέ­νο Βα­σί­λειο, συ­γκρι­τι­κά με τη Γερ­μα­νία. Με σχε­δόν το ίδιο με­ρί­διο στις συ­νο­λι­κές πω­λή­σεις, τα 500 πιο ευ­πώ­λη­τα βι­βλία, απο­φέ­ρουν κα­τά προ­σέγ­γι­ση το 26,6% του συ­νό­λου των εσό­δων στη Γερ­μα­νία˙ στο Ηνω­μέ­νο Βα­σί­λειο το πο­σο­στό εί­ναι 21,5% του συ­νό­λου των εσό­δων. Η ανά­λυ­ση της λί­στας με τα 50.000 ευ­πώ­λη­τα βι­βλία στο Ηνω­μέ­νο Βα­σί­λειο, από το 2005 έως το 2018, οδη­γεί στο συ­μπέ­ρα­σμα ότι όσο πιο ψη­λά σε πω­λή­σεις βρί­σκε­ται ένα βι­βλίο, τό­σο με­γα­λύ­τε­ρη εί­ναι η μέ­ση έκ­πτω­ση που προ­σφέ­ρουν τα κα­τα­στή­μα­τα λια­νι­κής πώ­λη­σης στην προ­τει­νό­με­νη από τον εκ­δό­τη τι­μή λια­νι­κής και συ­νε­πα­κό­λου­θα λι­γό­τε­ρο υψη­λή η τι­μή του βι­βλί­ου για τον αγο­ρα­στή.

Ενι­σχύ­ο­νται οι πω­λή­σεις βι­βλί­ων, πέ­ραν της κα­τη­γο­ρί­ας των ευ­πώ­λη­των.

Στη Γερ­μα­νία, η ζή­τη­ση των βι­βλί­ων κα­τα­νέ­με­ται ευ­ρέ­ως, σε όλες τις κα­τη­γο­ρί­ες τί­τλων. Για πα­ρά­δειγ­μα, το σύ­νο­λο των βι­βλί­ων που απο­φέ­ρει έσο­δα από 15.000-50.000 ανά τί­τλο αντι­στοι­χεί σε πο­σο­στό 20,5% επί των βι­βλί­ων που αγο­ρά­ζο­νται στη Γερ­μα­νία, αριθ­μός ο οποί­ος εί­ναι σα­φώς υψη­λό­τε­ρος από τον αντί­στοι­χο στο Ηνω­μέ­νο Βα­σί­λειο (15,3% με­ρί­διο πω­λή­σε­ων).

Τα φυ­σι­κά βι­βλιο­πω­λεία ευ­νο­ούν την κα­θιέ­ρω­ση λι­γό­τε­ρο γνω­στών τί­τλων και συγ­γρα­φέ­ων.

Σύμ­φω­να με την έρευ­να, οι πω­λή­σεις που πραγ­μα­το­ποιού­νται σε φυ­σι­κά βι­βλιο­πω­λεία -όχι στα ηλε­κτρο­νι­κά- ευ­νο­ούν την ανά­δει­ξη τί­τλων και συγ­γρα­φέ­ων, οι οποί­οι εί­ναι λι­γό­τε­ρο γνω­στοί ή κα­θιε­ρω­μέ­νοι. Από τους 420 τί­τλους μυ­θο­πλα­σί­ας που δεν κα­τά­φε­ραν να κα­τα­λά­βουν μία θέ­ση στις λί­στες των ευ­πώ­λη­των κα­τά την πε­ρί­ο­δο 2011-2018, οι πω­λή­σεις στα το­πι­κά βι­βλιο­πω­λεία ήταν απο­κλει­στι­κά υπεύ­θυ­νες για την ανά­δει­ξή τους σε 237 πε­ρι­πτώ­σεις (πο­σο­στό 56,4%), ενώ σε 171 των πε­ρι­πτώ­σε­ων ήταν υπεύ­θυ­νες σε με­γά­λο βαθ­μό (πο­σο­στό 40,7%).

Ανα­φο­ρι­κά με τα συ­μπε­ρά­σμα­τα που προ­έ­κυ­ψαν από νο­μι­κή σκο­πιά, ο κα­θη­γη­τής Andreas Fuchs του Ιν­στι­τού­του Εται­ρι­κού και Εμπο­ρι­κού Δι­καί­ου του Πα­νε­πι­στη­μί­ου του Όσ­να­μπρουκ, ση­μειώ­νει:

Η ενιαία τι­μή του βι­βλί­ου δεν δη­μιουρ­γεί εμπό­δια ει­σό­δου στην αγο­ρά για τις εται­ρί­ες ηλε­κτρο­νι­κού εμπο­ρί­ου, που δρα­στη­ριο­ποιού­νται στη Γερ­μα­νία. Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κή εί­ναι η πε­ρί­πτω­ση της Amazon, που ανα­δεί­χθη­κε στο με­γα­λύ­τε­ρο ηλε­κτρο­νι­κό κα­τά­στη­μα, δια­τη­ρώ­ντας με­ρί­διο από τις ηλε­κτρο­νι­κές πω­λή­σεις που αγ­γί­ζει το 50%.

Στην υπο­θε­τι­κή πε­ρί­πτω­ση, που υπήρ­χε εμπλο­κή της ενιαί­ας τι­μής με την ελεύ­θε­ρη κυ­κλο­φο­ρία των εμπο­ρευ­μά­των, θα μπο­ρού­σε να ξε­πε­ρα­στεί κα­θώς τα βι­βλία προ­στα­τεύ­ο­νται ως πο­λι­τι­στι­κά αγα­θά, όπως γί­νε­ται δε­κτό και από το Δι­κα­στή­ριο της Ευ­ρω­παϊ­κής Ένω­σης.

Tο σύ­στη­μα της ενιαί­ας τι­μής του βι­βλί­ου της Γερ­μα­νί­ας εί­ναι συμ­βα­τό με το Ευ­ρω­παϊ­κό Δί­καιο αντα­γω­νι­σμού.

Αξί­ζει να ση­μειω­θεί ότι το σύ­στη­μα της ενιαί­ας τι­μής του βι­βλί­ου συ­να­ντά­ται στη Γερ­μα­νία ήδη από τα τέ­λη του 19ου αιώ­να, ενώ το νο­μι­κό πλαί­σιο ρυθ­μί­στη­κε το 2002. Ανά­λο­γα συ­στή­μα­τα εφαρ­μό­ζο­νται σε 13 ευ­ρω­παϊ­κές χώ­ρες, με­τα­ξύ των οποί­ων η Αυ­στρία, η Ισπα­νία, η Ιτα­λία, η Ολ­λαν­δία, η Νορ­βη­γία, η Ουγ­γα­ρία και η Ελ­λά­δα, αλ­λά και το Με­ξι­κό, η Αρ­γε­ντι­νή και η Ια­πω­νία.