alt

Για την ταινία «Πολυξένη» της Δώρας Μασκλαβάνου, που βγαίνει αύριο, 14 Δεκεμβρίου, στις αίθουσες.

Του Νίκου Ξένιου

Η ιστορία της Πολυξένης, στην ομώνυμη ταινία της Δώρας Μασκλαβάνου, εκτυλίσσεται κυρίως στην Κωνσταντινούπολη. Το καστ περιλαμβάνει Έλληνες και Τούρκους ηθοποιούς που συνεργάζονται εξαιρετικά. Πρόκειται για μιαν αξιόλογη παραγωγή που, πέρα από τις εξέχουσες ερμηνείες του Οζγκούρ Εμρέ Γιλντιρίμ και της Λυδίας Φωτοπούλου, συγκεντρώνει μια ολόκληρη σειρά από κινηματογραφικές αρετές, όπως έξοχη φωτογραφία, δυνατό μοντάζ και υποβλητική μουσική. Η τολμηρή παραγωγός Φένια Κοσοβίτσα αναδεικνύει κάποιες γωνιές της Κωνσταντινούπολης που οδηγούν, συμπληρούμενες από τη φαντασία του θεατή, στη διαγραφή της Πόλης της δεκαετίας του '70, με όλες τις πτυχές της ζωής της εκεί ελληνικής παροικίας, με το Ταξίμ, την εκκλησία της Αγίας Τριάδας και τη θέα στον Βόσπορο.

Πλούσια κληρονόμος αλλά μοιραία

Η συμπεριφορά της και οι επιλογές της τη χαρακτηρίζουν ως επαναστάτρια, αντικομφορμίστρια και άκρως αυτοκαταστροφική, δεδομένων των κοινωνικών ρόλων της εποχής και του τόπου, δεδομένου του φύλου της και του ότι, εκτός από Πολυξένη, η ηρωίδα νιώθει διαρκώς και πολύ... ξένη.

Η ιστορία ξεκινά ήδη από το 1955, όταν το πλούσιο ζεύγος Σεριάδη από την Κωνσταντινούπολη υιοθετεί την Ελληνοπούλα Πολυξένη και της προορίζει μια τεράστια περιουσία. Το αφηγηματικό παρόν της δεκαετίας του εβδομήντα εμφανίζει την ενήλικη πια Πολυξένη ως αφομοιωμένη με την επίμεικτη κουλτούρα της ανθούσας ελληνικής παροικίας της Πόλης. Η Κάτια Γκουλιώνη αναγκάστηκε να κάνει μαθήματα Τουρκικής και Γαλλικής, ώστε να ανταποκριθεί στον δύσκολο πρωταγωνιστικό ρόλο της Πολυξένης Σεριάδη. Εκτός από το δωρικό της φυσιογνωμίας της, η Κάτια Γκουλιώνη έχει μια φυσική αμηχανία που αναδεικνύει τον περίεργο, αντιδραστικό και ευθύτατο χαρακτήρα της ηρωίδας.

Όταν πεθαίνει ο θετός της πατέρας και τής κληροδοτεί όλη του την περιουσία, η Πολυξένη οφείλει να απεκδυθεί τον ρόλο της παρακόρης που κάνει παρέα με τις μαγείρισσες και να υποδυθεί τον ρόλο της πολύφερνης νύφης με όλα όσα αυτός συνεπάγεται. Όμως, αρνείται να ενηλικιωθεί κατά το δοκούν και απορρίπτει το προξενιό με ένα εξέχον μέλος της κωνσταντινουπολίτικης κοινωνίας (τον υποδύεται ο Νίκος Καραθάνος με μεγάλη επιτυχία). Η συμπεριφορά της και οι επιλογές της τη χαρακτηρίζουν ως επαναστάτρια, αντικομφορμίστρια και άκρως αυτοκαταστροφική, δεδομένων των κοινωνικών ρόλων της εποχής και του τόπου, δεδομένου του φύλου της και του ότι, εκτός από Πολυξένη, η ηρωίδα νιώθει διαρκώς και πολύ... ξένη.

Μόνη της, «ανεπαισθήτως», αυτή η femme fatale υψώνει τα τείχη που θα την αποκλείσουν από τον κοινωνικό της περίγυρο, επιλέγοντας τον έρωτα ενός Τούρκου χαμηλής κοινωνικής τάξης και εισάγοντας το προγαμιαίο σεξ στο σπίτι «κεκλεισμένων των θυρών» αμέσως μετά τον θάνατο και της μητέρας της, μπροστά στα έκπληκτα μάτια της κουτσομπόλας της γειτονιάς (πειστικότατη στον ρόλο η Υβόννη Μαλτέζου). Το δράμα κορυφώνεται με τη σωρεία δολοπλοκιών, μηχανορραφιών και μικρότητας που ο περίγυρος αυτός μεθοδεύει εις βάρος της, πρωτοστατούντος του άλλοτε έμπιστου ορθόδοξου ιερέα της κοινότητας. Έντονο θέμα ανασφάλειας και έλλειψης εμπιστοσύνης εγκαθιδρύεται στον ψυχισμό της Πολυξένης, που αθροίζεται στο ασυμβίβαστο του χαρακτήρα της και στην εκρηκτική ιδιοσυγκρασιακή της δομή για να δυναμιτίσει την ευτυχία της και να την οδηγήσει στο φρενοκομείο, εκεί όπου το σενάριο ολισθαίνει σε κάπως μελοδραματικά μονοπάτια.

Απόλυτοι χαρακτήρες και άρωμα εποχής

Ενώ παρακολουθείς την κατρακύλα της Πολυξένης στη φαρμακευτική παραίσθηση και τη σύγχιση της φιγούρας του απολεσθέντος αδελφού με τη φιγούρα του εραστή, δεν μπορείς παρά ν' αναγνωρίσεις την παντοδύναμη φύση του έρωτα, τον καταλυτικό ρόλο της επιθυμίας, την υπεροχή του θηλυκού στοιχείου ακόμη και σε μια πατρογραμμική δομή κοινωνίας.

Η ιστορία, παρά τις μελοδραματικές της κορυφώσεις και τον ραγδαίο ρυθμό επισώρευσης των δυστυχιών στη ζωή της ηρωίδας, παραμένει άκρως συγκινητική. Η Δώρα Μασκλαβάνου με φεμινιστική οπτική αποκαλύπτει αδιόρατες πτυχές του γυναικείου ψυχισμού, επιλέγοντας ένα σκηνικό συνθλιπτικό για τη γυναικεία φύση. Αφήνει συχνά ανερμήνευτες κάποιες αντιδράσεις της ηρωίδας της, όπως ακριβώς κάνει ένας καλός μυθιστοριογράφος ανοίγοντας ένα «παράθυρο» στο υπερβατολογικό ή αποκλείοντας την εκλογίκευση, ιδιαίτερα στα σημεία όπου κυριαρχεί ο έρωτας. Για παράδειγμα, ο σχετικά παθητικός τρόπος με τον οποίο η Πολυξένη αποδέχεται την εισαγωγή της στο ψυχιατρείο και αρχίζει να υπογράφει την καταδίκη της παραχωρώντας τα πρωτοτόκιά της στους αδηφάγους «εντολοδόχους» του πατέρα της μοιάζει με εθελούσια θυσία. Και, φυσικά, δεν υποστηρίζεται σεναριακά. Μπαίνεις στη διαδικασία να υποθέσεις πως το σενάριο θέλει να βαδίσει η ηρωίδα τον προσωπικό της Γολγοθά χωρίς αυτή η απόφαση να απορρέει από μιαν αντικειμενική συνθήκη, σαν να είναι αποκύημα του ασύμπτωτου της ύπαρξής της με τον κόσμο.

Οι περίπατοι και η ανέμελη σωματική επαφή με τον Τούρκο εραστή στο συγκεκριμένο κοινωνικοϊστορικό πλαίσιο καθιστούν την Πολυξένη τόσο ακραία ως χαρακτήρα, που με τα τετριμμένα κριτήρια θα συνιστούσε όντως ψυχιατρική περίπτωση: όμως ο θεατής θυμώνει και ενίσταται με την ανεπίτρεπτη εισβολή στη ζωή της και την ποδηγέτησή της από έναν ασυνείδητο ψυχίατρο, που λειτουργεί και εμφανίζεται με λήψεις oblique ως ένα είδος σατύρου, σατανά ή παρωδίας επιστήμονα. Η βίαιη αντίδραση της Πολυξένης στο πατριαρχικό περιβάλλον της οικίας και της γειτονιάς είναι φυσική, αν αναλογιστεί κανείς το τραυματικό της παρελθόν: έχει βιώσει τον βίαιο θάνατο των γονιών της και τον εξίσου βίαιο αποχωρισμό από τον αδελφό της, τον οποίο δεν μπορεί να ξεχάσει και τον οποίο η σκηνοθέτις αποδίδει με κάπως τετριμμένα φλας μπακ.

Και, ενώ παρακολουθείς την κατρακύλα της Πολυξένης στη φαρμακευτική παραίσθηση και τη σύγχιση της φιγούρας του απολεσθέντος αδελφού με τη φιγούρα του εραστή, δεν μπορείς παρά ν' αναγνωρίσεις την παντοδύναμη φύση του έρωτα, τον καταλυτικό ρόλο της επιθυμίας, την υπεροχή του θηλυκού στοιχείου ακόμη και σε μια πατρογραμμική δομή κοινωνίας. Και να θριαμβολογήσεις (αναφωνώντας χαιρέκακα: «Ναι!») για το πλήγμα που υφίσταται η ψευδοσεμνότυφη, καννιβαλική εκδοχή καθωσπρεπισμού και εθνολογικής καθαρότητας των γύρω.

alt

Η μάνα που μαραζώνει και τα κοράκια

Παρά την επιφανειακή κοινωνική της εικόνα, η κυρία Φωτοπούλου διεισδύει στον εσώτερο ψυχισμό της μητέρας που υποδύεται και αποκαλύπτει ένα απύθμενο συναισθηματικό βάθος, που τη διαφοροποιεί έντονα από τα «κοράκια» που εποφθαλμιούν την περιουσία της και σφίγγουν γύρω της τον κλοιό.

Η Λυδία Φωτοπούλου στον ρόλο της μητέρας της Πολυξένης και ο Ακύλλας Καραζήσης στον ρόλο του πατέρα συμπληρώνουν το αξιόλογο καστ. Ιδιαίτερα η Λυδία Φωτοπούλου είναι συγκινητική στον τρόπο με τον οποίο υποστηρίζει αυτήν την πείσμονα αριστοκράτισσα που «μόνον αγοράζει» και αρνείται να πουλήσει, ενώ η περιουσία της διαλύεται στα εξ ών συνετέθη. Αυταρχική αλλά και τρυφερή, κυριολεκτικά μαραζώνει από την άρνηση της Πολυξένης να ενταχθεί στον μικρόκοσμό της και να υποδυθεί τους κοινωνικούς ρόλους που προσδοκά απ' αυτήν. Παρά την επιφανειακή κοινωνική της εικόνα, η κυρία Φωτοπούλου διεισδύει στον εσώτερο ψυχισμό της μητέρας που υποδύεται και αποκαλύπτει ένα απύθμενο συναισθηματικό βάθος, που τη διαφοροποιεί έντονα από τα «κοράκια» που εποφθαλμιούν την περιουσία της και σφίγγουν γύρω της τον κλοιό: αλλά νομίζω σε αυτό το σημείο αποκαλύπτεται, κυρίως, το ανατρεπτικό στοιχείο που κρύβει μέσα της η γυναικεία, ερωτική ματιά της Δώρας Μασκλαβάνου.

Η «Πολυξένη» φέρει ενστιγματικά τις ποιότητες του παλιού ελληνικού κινηματογράφου και τις κεραίες του σύγχρονου σκηνοθέτη. Το πρώτο γνώρισμα αποτυπώνεται στους διαλόγους, σεναριακά, ενώ το δεύτερο στο μοντάζ. Στην ταινία επικρατεί η μορφή του εραστή της Πολυξένης, που τον υποδύεται συγκλονιστικά ο Οζγκούρ Εμρέ Γιλντιρίμ. Άψογη φωτογραφία του Claudio Bolivar και αισθαντική μουσική του Νίκου Κυπουργού με την παιδική χορωδία «Rosarte» της Ρόζης Μαστροσάββα. Εξαιρετικά σκηνικά και κοστούμια του Γιώργου Γεωργίου και της Δέσποινας Χειμώνα. Σκηνοθέτις, σεναριογράφος, τραγουδίστρια και ηθοποιός, η Δώρα Μασκλαβάνου είναι γνωστή από την πρώτη μεγάλου μήκους της με τίτλο «Κι αύριο μέρα είναι», ενώ η δεύτερη με τίτλο «Κι αν φύγω... θα ξανάρθω» είχε διεθνή καριέρα. Έγραψε ακόμη, μαζί με τον Φίλιππο Τσίτο, το σενάριο της ταινίας του δεύτερου «Άδικος Κόσμος».

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Πιέρ Πάολο Παζολίνι: «Αυτό που μετράει είναι το πάθος που βάζω στα πράγματα»

Πιέρ Πάολο Παζολίνι: «Αυτό που μετράει είναι το πάθος που βάζω στα πράγματα»

Συνέντευξη του Pier Paolo Pasolini στον δημοσιογράφο και ιστορικό Jon Halliday, η οποία μεταφράστηκε από τον Γιάννη Η. Παππά και δημοσιεύεται για πρώτη φορά στα ελληνικά.

Του Τζον Χάλιντεϊ

Έχετε γράψει αρκετά για το πόσο σημαντική ήταν για...

Το διαφορετικό, ανεξάρτητο βλέμμα του Ρίτσαρντ Λινκλέιτερ

Το διαφορετικό, ανεξάρτητο βλέμμα του Ρίτσαρντ Λινκλέιτερ

Σκέψεις και κρίσεις για το ιδιαίτερο έργο του Αμερικανού σκηνοθέτη Richard Linklater. Κεντρική εικόνα: Ο σκηνοθέτης με την πρωταγωνίστρια της ταινίας του Dazed and Confused, Joey Lauren Adams.

Του Θόδωρου Σούμα

ΣΟ Ρίτσαρντ Λινκλέιτερ έχει σκηνοθετ...

Σινεμά στη μεγάλη και στη μικρή οθόνη

Σινεμά στη μεγάλη και στη μικρή οθόνη

Η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση προτείνει δύο ντοκιμαντέρ βασισμένα σε θεατρικές παραστάσεις της: ένα στο You Tube κανάλι του Ιδρύματος και ένα στον θερινό κινηματογράφο «Στέλλα». Κεντρική εικόνα: Η Μαρία Διακοπαναγιώτου από την παράσταση «Όρνιθες» του Νίκου Καραθάνου.

Επιμέλεια: Book Press ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Ερωταποκρίσεις από παλαιότερες συνομιλίες και συνεντεύξεις με ποιητές και μεταφραστές.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Πώς επιλέγουμε τα κείμενα που μεταφράζουμε;

Με ποικίλους τρόπους και για όλους τους δυνατ...

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

«Η Καγκελάριος» είναι μια καθηλωτική πολιτική βιογραφία και ταυτόχρονα μια προσωπική ανθρώπινη ιστορία ενός αουτσάιντερ: μιας χημικού, κόρης πάστορα, η οποία μεγάλωσε στην Ανατολική Γερμανία και κατάφερε να γίνει η άτυπη ηγέτιδα της Δύσης. Στα ελληνικά θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Ψυχογιός στις 21 Οκτωβρίου...

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στις «Προσωπικότητες» Σεπτεμβρίου 2021 παρουσιάζει τον Στέλιο Ράμφο.

Επιμέλεια: Book Press

Στέλιος Ράμφος: κορυφαίος στοχαστής, πολυγραφότατος συγγραφέας και από τους πλέον επιδραστικούς σύγχρονους φιλοσόφους.

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ