wild boys 700

Φεμινισμός και ηδονοβλεψία στο 58ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης

Της Εύης Λαμπροπούλου

Το «Κέρατο της Κατσίκας» (1972) και το «The wild boys» (2017), δυο ταινίες διαφορετικών εποχών, αιώνων και καθεστώτων, η μια μεταμοντέρνα και βλάσφημη και η άλλη ένα κλασικό, γραμμικό, ρεαλιστικό δράμα, ανοίγουν με ομαδικούς βιασμούς: έχουν την προσοχή μας. 

Στην πρώτη, που βασίζεται σε γραπτό και σενάριο του μεγάλου Βούλγαρου λογοτέχνη Νικολάι Χάιτοφ, ένα ειδυλλιακό νεαρό ζευγάρι βοσκών, σε ένα βουνίσιο σκηνικό, αποπνέει καθαρό αέρα εντός και εκτός σχέσης. Όμως, τέσσερις Οθωμανοί φεουδάρχες άρχοντες μπουκάρουν στο όμορφο απομονωμένο σπίτι και βιάζουν άγρια τη γυναίκα μπροστά στο κοριτσάκι της, ενώ ο σύζυγος κοιμάται μακαρίως στο μαντρί. Η βία συμβαίνει φυσικά, αθλητικά, με γέλια και τρομερή αγριότητα, όπως στο Γκιάκ του Δημοσθένη Παπαμάρκου. Πάνω στο βιασμό, καταλάθος, τη σκοτώνουν. Ο άντρας της βάζει από πόνο φωτιά στο σπίτι και παίρνει το κοριτσάκι του στο μαντρί όπου της κόβει τα μαλλιά αγορέ και διατυπώνει μια κουβέντα που αντηχεί στους αιώνες.

«Αυτός ο κόσμος δεν είναι για γυναίκες. Θα σε κάνω άντρα.»

to kerato tis katsikas

Σε μια ταινία σχεδόν βωβή, αυτά τα λόγια εντυπώνονται στον θεατή, ειδικά αφού ακολουθούν έναν καθημερινό βιασμό, έναν παρεΐστικο βιασμό, έναν συνηθισμένο δηλαδή βιασμό της εποχής. Μπορεί κανείς εύκολα να φανταστεί αντίστοιχους βιασμούς στην τουρκοκρατούμενη και ανδροκρατούμενη Ελλάδα του 1700, ή στην Ινδία του 2017, ή ακόμα και στην Ευρώπη του σήμερα, με μικρότερη συχνότητα.

Η αρχετυπική αυτή ταινία βιασμού-εκδίκησης διαχωρίζει τον εγκληματικό βιασμό από την νομιμοποιημένη βία της εκδίκησης.

Ακολουθούν αιματηρά σκηνικά εκδίκησης. Ο Χάιτοφ φαίνεται να θέλει να εκδικηθεί εκ των υστέρων τους Οθωμανούς που δυνάστευαν τη χώρα του εκείνη την εποχή, αλλά και τους άντρες, εφόσον αποδεικνύεται ότι όλοι, και οι «καλοί» Βούλγαροι τελικά, είναι ικανοί για φόνο. Κυρίως όμως να εκδικηθεί τον βιασμό με το χέρι της βιασθείσας που, ως αγόρι πια, αρπάζει ένα όπλο και τους σκοτώνει έναν έναν. Όχι για την χαρά της εκδίκησης, αλλά για την αίσθηση ελέγχου και ασφάλειας που τα θύματα βιασμού χρειάζονται να επανακτήσουν – σχεδόν σαν θεραπευτική διαδικασία. Η αρχετυπική αυτή ταινία βιασμού-εκδίκησης διαχωρίζει τον εγκληματικό βιασμό από την νομιμοποιημένη βία της εκδίκησης.

Το κορίτσι που μεγάλωσε σαν αγόρι, απολαμβάνει μια βουνίσια αγορίστικη ελευθερία: ποια θα ήθελε να είναι γυναίκα το 1700; Ωστόσο, όταν ερωτεύεται επιθυμεί φουστάνια και σεξ. Η βασική γυναικεία της φύση, δηλαδή, δεν καταπαύεται λόγω της κοινωνικής συμπεριφοράς της: η λίμπιντο δεν αλλάζει.

Στον αντίποδα αυτής της άποψης, το γαλλικό «The wild boys» ισχυρίζεται ότι το φύλλο είναι κοινωνική κατασκευή, ότι με λίγη ορμονική βοήθεια μπορεί να το αλλάξει κανείς εάν το αποφασίσει, να εκτρέψει τον ρου της λίμπιντο από την άλλη μεριά.

Ανοίγει με κάτι που μοιάζει με άγριο βιασμό ενός ανδρόγυνου εξωτικού πλάσματος από κοπάδι πεινασμένων ναυτών. Συνεχίζει με άλλον έναν βιασμό μιας γυναίκας από πέντε μεθυσμένα αγόρια, που επίσης κατά λάθος τη σκοτώνουν.

Τα αγόρια είναι ατίθασα, επικίνδυνα, μπερδεμένα, ρομαντικά και σκληρά: κακομαθημένα λευκά πλουσιόπαιδα που ψάχνουν ηδονές. Αναλαμβάνει ο Καπιτάν να τα συνετίσει. Τα φορτώνει στο καΐκι, τα δένει και ανοίγονται στο πέλαγος, προς ένα νησί. Ο Καπιτάν, το σκοτεινό υποκείμενο του πόθου, είναι ψηλός, ξερακιανός, άγριος, συμπονετικός, σωφρονιστικός, το πέος του έχει τατουάζ – για όποιον θελήσει να διαβάσει κάτι. Είναι ο ιδανικός δεσμοφύλακας για το Σύνδρομο της Στοκχόλμης∙ αν και του αρέσουν οι γυναίκες, υπάρχει ερωτισμός με όλους.

Η ταινία θυμίζει το «The wild boys» του Μπάροουζ, το «The island of love», του Goto. Ο σκηνοθέτης Bertrand Mandico που ήθελε να κάνει μια περιπέτεια ανάμεσα σε Ροβινσώνα Κρούσο και Ιούλιο Βερν, εμπνεύστηκε από το ηδονιστικό Νησί της Κίρκης στην Οδύσσεια, όπου οι άνθρωποι που ξεφεύγουν μεταμορφώνονται σε γουρούνια. Στο «Wild Boys» τρώνε μάλιστα κάτι τριχωτά φρούτα (σα λωτούς) που τους αλλάζουν φύλλο. Είναι μαγευτική η σταδιακή μεταμόρφωση των αιμοβόρων αγοριών σε κορίτσια, ειδικά αφού τα αγόρια παίζουν εξαρχής γυναίκες ηθοποιοί.

Λένε, «Αν όλοι γίνουμε γυναίκες, δεν θα υπάρχουν πια πόλεμοι.»

Ο Mandico σχολιάζει τις βιαιοπραγίες ως αποτέλεσμα ακραίων αντρικών ενστίκτων και ορμονών, ως υπερβολική τεστοστερόνη. Αλλά δεν το κάνει διδακτικά: κινηματογραφεί το προσωπικό ηδονιστικό του όραμα, που είναι η κατάργηση των ορίων, η ύπαρξη ως μια μόνιμη κατάσταση μεταμόρφωσης. Όπως έχει πει, θα ήθελε να είναι έξι μήνες άντρας, έξι μήνες γυναίκα.

wild boys

Η αναπαράσταση των βιασμών αυξάνει την επίγνωση της ύπαρξής τους, μήπως όμως βοηθά και στο να τους συνηθίσουμε;

Βλάσφημο όσον αφορά τους ρόλους του φύλου, αντι-πουριτανικό, αντι-μικροαστικό, ενοχλητικό και καταλάθος φεμινιστικό, το «Τhe wild boys» μιλάει δική του γλώσσα, εύγλωττη, κυρίως βωβή, κομιξάδικη. Θα μπορούσε να γίνει ο εφιάλτης των στρέιτ, η βίβλος των τρανς. Μια μέρα σε μια έρημη παραλία, θα σου πέσει το πέος σαν ώριμο φρούτο, θα βγάλεις στήθος, θα αποκτήσεις έναν χαρακτήρα απαλό, προγεστερονούχο. Ο στρατός θα γίνει ροζ, καθαρός και στρωμένος με σεμεδάκια, σύμφωνα με τα στερεότυπα. Και τότε θα σταματήσουν οι βιασμοί, αλλά και τι θα κάνουμε χωρίς τεστοστερόνη, πώς θα ζήσουμε σε μια δυστοπία δίχως άντρες; Όπως υπονοεί ο Mandico, μια ιδέα είναι όλα. Και η λίμπιντο.

Οι γυναίκες είναι ευάλωτες, βιάσιμες, αντιπολεμικές: αυτό μοιάζει να λένε οι δύο ταινίες. Και οι δύο προσφέρουν ηδονοβλεπτική ευχαρίστηση. Οι σεξουαλικές σκηνές με το εκτεθειμένο δέρμα που δεν κόπηκαν από την αυστηρή λογοκρισία, κατέστησαν το «Κέρατο της Κατσίκας» ανάρπαστο στην πουριτανική Ισπανία του '70 και την γνωστότερη ταινία της Βουλγαρίας. Το συνειδητοποιημένο κορεάτικο «Bloodless» (2017), από την άλλη, βρήκε τρόπο να προσπεράσει την εκμετάλλευση της εικόνας: ακούμε τα τακούνια της, τον φόβο της, βλέπουμε το αίμα της βιασθείσας αλλά όχι την ίδια: τελικά νιώθουμε συνένοχοι. Είναι λεπτή η γραμμή μεταξύ πολιτικής και ηδονοβλεψίας. Η αναπαράσταση των βιασμών αυξάνει την επίγνωση της ύπαρξής τους, μήπως όμως βοηθά και στο να τους συνηθίσουμε;

 * Η ΕΥΗ ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΥ είναι συγγραφέας.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το Jojo Rabbit, του Τάικα Γουαϊτίτι, ανανεώνει το βλέμμα μας για τη ναζιστική θηριωδία

Το Jojo Rabbit, του Τάικα Γουαϊτίτι, ανανεώνει το βλέμμα μας για τη ναζιστική θηριωδία

Σκέψεις με αφορμή την ταινία του Jojo Rabbit (2019) του Νεοζηλανδού Taika Waititi (Τάικα Γουαϊτίτι), παράλληλα με μυθιστορήματα που πραγματεύονται με φρέσκο τρόπο τη ναζιστική θηριωδία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Η ταινία Jojo Rabbi...

Σπάικ Λι: Ουσιαστικός και επίκαιρος

Σπάικ Λι: Ουσιαστικός και επίκαιρος

Ο Σπάικ Λι αποτελεί την κινηματογραφική συνείδηση της μαύρης Αμερικής, μέχρι σήμερα. Σκηνοθέτης σπιρτόζος, διεισδυτικός, αντισυμβατικός, οξυδερκής, πολυπολιτισμικός, «πολύχρωμος» και γραφικός, σπινθιροβόλος και έξυπνος...

...

Σινεμά λαϊκό, κοινωνικό, μοραλιστικό

Σινεμά λαϊκό, κοινωνικό, μοραλιστικό

Κριτική για την ταινία του Γιάννη Οικονομίδη «Η μπαλάντα της τρύπιας καρδιάς».

Του Θόδωρου Σούμα 

Η τελευταία, πέμπτη, ευφυής ταινία του Γιάννη Οικον...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Εγκαταλείπω την ποίηση δε θα πει προδοσία» - Πτυχές του έργου του Ντίνου Χριστιανόπουλου

«Εγκαταλείπω την ποίηση δε θα πει προδοσία» - Πτυχές του έργου του Ντίνου Χριστιανόπουλου

Πτυχές του πολυσχιδούς έργου του Ντίνου Χριστιανόπουλου, που, σε ηλικία 89 ετών, έφυγε χθες από κοντά μας. 

Του Παναγιώτη Γούτα

Ο Ντίνος Χριστιανόπουλος γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1931. Το κανονικό του όνομα ήταν Κωνσταντίνος Δημητριάδης, α...

Πέθανε ο ποιητής Ντίνος Χριστιανόπουλος

Πέθανε ο ποιητής Ντίνος Χριστιανόπουλος

Έφυγε στα 89 του χρόνια ο ποιητής και διηγηματογράφος Ντίνος Χριστιανόπουλος, λογοτέχνης ταυτισμένος με την πόλη και την Ιστορία της Θεσσαλονίκης. 

Επιμέλεια: Απόστολος Σκλάβος

Την είδηση του θανάτου του έκανε γνωστή ο συγγραφέας και φιλόλογος Θωμ...

Τα καλύτερα μυθιστορήματα της δεκαετίας στην αγγλόφωνη πεζογραφία

Τα καλύτερα μυθιστορήματα της δεκαετίας στην αγγλόφωνη πεζογραφία

Αυτά είναι τα είκοσι (20) καλύτερα μυθιστορήματα που γράφτηκαν και εκδόθηκαν στα αγγλικά την τελευταία δεκαετία (2010-2019), σύμφωνα με τη συντακτική ομάδα του έγκριτου αμερικανικού ιστότοπου για τα βιβλία και τον πολιτισμό Literary Hub. 

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Emmanuel Levinas: «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο»

Emmanuel Levinas: «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Emmanuel Levinas «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο» σε μετάφραση και επίμετρο του Θωμά Συμεωνίδη, το οποίο κυκλοφορεί το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Σαιξπηρικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Θάνος M. Βερέμης: «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21»

Θάνος M. Βερέμης: «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Θάνου M. Βερέμη «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21», που κυκλοφορεί στις 2 Ιουλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ...

Γρηγόρης Αζαριάδης: «Παραπλάνηση»

Γρηγόρης Αζαριάδης: «Παραπλάνηση»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γρηγόρη Αζαριάδη «Παραπλάνηση», που κυκλοφορεί στις 2 Ιουλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μια Σκιά

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ