alt

Για το Ξενία, τη νέα ταινία του Πάνου Κούτρα.

Του Νίκου Ξένιου

Η στοχαστική ευαισθησία του Πάνου Κούτρα έρχεται για μιαν ακόμη φορά να μας εκπλήξει, μετά τη συγκλονιστική Στρέλλα. Ήδη από την Επίθεση του γιγαντιαίου μουσακά ο Έλληνας σκηνοθέτης έχει δώσει δείγματα μιας ποιητικής, αντισυμβατικής γραφής στον κινηματογράφο, που προϊδέαζε για ακόμη καλύτερες ταινίες.

Θέμα της νέας του ταινίας, η σημερινή Ελλάδα, με το ετερόκλητο πλήθος αλλοδαπών δεύτερης και τρίτης γενιάς που έχουν γεννηθεί, πολιτογραφηθεί κι ανατραφεί ως Έλληνες, ωστόσο διατηρούν μιαν αχνή ανάμνηση ενός άλλου πολιτισμικού μορφώματος και νιώθουν «όπου γης πατρίδα». Με αμφίβολες καταβολές, με ξένες μητέρες και Έλληνες πατέρες, με άγνωστους πατέρες που τους έχουν εγκαταλείψει, που τους έχουν διαγράψει. Τέτοια είναι και η περίπτωση των δυο έφηβων ηρώων του Ξενία: του μικρού, πανκ γκέι Ντάνι, και του μεγάλου, ευαίσθητου και δουλευταρά Όντι (Οδυσσέα). Μοιάζει λίγο κλισέ αυτή η διάκριση χαρακτήρων, αλλά στη συγκεκριμένη ταινία κυλά στο αίμα του θεατή ως συστατικό αυτόνομο της ταινίας, χωρίς να προβληματίζει.

Θα ζήσουν σαν κυνηγημένα και θα στεγάσουν την ιδιαιτερότητα της σχέσης τους σε ένα ερειπωμένο, εγκαταλελειμμένο κτήριο που κάποτε στέγαζε ένα πολυτελές ξενοδοχείο «Ξενία».

Μετά τον θάνατο της Αλβανής μητέρας τους, τα δυο αδέλφια επιδίδονται στην αναζήτηση ενός ανάξιου πατέρα που καλά καλά δεν τον θυμούνται. Σε μια ποπ αισθητικής σύνθεση, θα συναντήσουν τους νεοναζί που επιτίθενται στα σταυροδρόμια του κέντρου της Αθήνας, εκεί όπου συχνάζουν οι ομοφυλόφιλοι, οι τοξικομανείς και οι Αφγανοί παράνομοι μετανάστες, θα βγουν στον δρόμο («the long and winding road that leads to their home»), θα ζήσουν σαν κυνηγημένοι και θα στεγάσουν την ιδιαιτερότητα της σχέσης τους σε ένα ερειπωμένο, εγκαταλελειμμένο κτήριο που κάποτε στέγαζε ένα πολυτελές ξενοδοχείο «Ξενία» στην Κοζάνη της δεκαετίας του ’70. Οι συνειρμοί είναι αυτόματοι: η έννοια της φιλοξενίας στον τίτλο, αλλά και το ευρύτερο ιδεώδες της πολυθρύλητης «ελληνικής φιλοξενίας» έρχονται σε κατάφωρη, ειρωνική αντίθεση με την ονομασία «Ξένιος Ζευς» που έχει η επιχείρηση καταδίωξης των παράνομων μεταναστών στην Ελλάδα. Δεν είναι δίχως νόημα η υποψία ότι ο ανάξιος πατέρας κατεβαίνει υποψήφιος στη Θεσσαλονίκη με κόμμα της ακροδεξιάς.

altΟι χαρακτήρες

Συγκίνηση, χειροκροτήματα και συνεχείς επευφημίες συνόδεψαν τους παράγοντες του Ξενία μετά το τέλος της παρθενικής του προβολής στην Αθήνα, στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, χθες βράδυ. Οι λόγοι της επιτυχίας ήταν πολλοί: ο Κούτρας είχε δώσει δείγματα ποιοτικού κινηματογράφου και στη Στρέλλα, ενώ το θέμα της ομοφυλοφιλίας το χειρίζεται, στη νέα του ταινία, ανοικτά και απροκατάληπτα. Επίσης, δεν είναι λίγο το γεγονός ότι το έργο του αποκλίνει αισθητά από το queer cinema του συρμού, καθιερώνοντας τον κοινωνικό προβληματισμό, εστιάζοντας στην ξενοφοβία και στον ευρύτερο φόβο του διαφορετικού, περιγράφοντας με χιούμορ αλλά και μελανά χρώματα το ερειπωμένο τοπίο της Ελλάδας μετά την οικονομική κρίση. Ο Κώστας Νικούλι, συγκλονιστικός στον ρόλο του τρωτού αλλά και θαρραλέου Ντάνι, αυτού του τεθηλυσμένου δεκαεξάχρονου θιασώτη της Πάτυ Πράβο και των γλυκισμάτων που κρατά πεισματικά ένα κλεμένο όπλο και δεν διστάζει να το στρέψει ενάντια σε όποιον καταπατά το δικαίωμα της ύπαρξης, της ταυτότητας και της ελευθερίας του. Ο μεγαλύτερος -δεκαοκτάχρονος- αδελφός, ο Οδυσσέας (Νίκος Γκέλια), με ταλέντο τραγουδιστή και μεγάλη ευαισθησία, αναγκάζεται να συμμεριστεί την εναγώνια αναζήτηση, τους κινδύνους και την αναζήτηση του «ακατονόμαστου» (Γιάννης Στάνκογλου) από τον μικρό του αδελφό.

altΤο τριχωτό στήθος του «ακατονόμαστου»

Το κουνελάκι Ντίντο, λευκό και χνουδωτό, συνιστά αλληγορία της παιδικής αθωότητας και η υφή του τριχώματός του συγχέεται, στο μυαλό του Ντάνι, με το τριχωτό στήθος ενός πατέρα ασαφούς ως προς το περίγραμμα. Το λούτρινο αυτό (που παραπέμπει στο «Ντόνι Ντάρκο» του Ρίτσαρντ Κέλλυ) είναι μια από τις αγαπητές στον Κούτρα φαντασμαγορίες τις δανεισμένες από το ζωϊκό βασίλειο και τη «ματιά» του παιδικού παιχνιδιού. Η προσωποποίηση του κουνελιού έχει παραμέτρους δανεισμένες από την Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων, αλλά κυρίως παραπέμπει στη χαμένη αθωότητα της παιδικής ηλικίας, την οποία ο Ντάνι αποφασίζει να θάψει ανεπιστρεπτί στη διάρκεια αυτού του μυητικού ταξιδιού ενηλικίωσης. Το νεορομαντικό σκηνικό με τα ζωάκια του δάσους που παρακολουθούν την ήρεμη βάρκα να πλέει μέσα στη νύχτα στο ποτάμι με τα δυο αδέλφια αποκοιμισμένα, παραπέμπει στη Νύχτα του κυνηγού του Τσαρλς Λότον. Η μελοδραματική κλιμάκωση έχει επιρροές από τον σύγχρονο ισπανικό κινηματογράφο, ενώ οι έντονα εξπρεσσιονιστικές γυναικείες φιγούρες ανακαλούν τον Φεντερίκο Φελλίνι. Το soundtrack είναι χαρακτηριστικό των road movies, ενώ η αναζήτηση των ριζών στο πρόσωπο του συμβολικού Πατέρα και η εκκίνηση μιας μονόδρομης ενηλικίωσης είναι θέμα μιας πλειάδας πρόσφατων και παλαιότερων ταινιών του αμερικανικού «εκτός των τειχών» κινηματογράφου.

Είναι ενδιαφέρουσα η σύγχυση της παιδικής μνήμης σχετικά με την τριχωτή αγκαλιά της πατρικής φιγούρας, που ούτε επιβεβαιώνεται ούτε ακυρώνεται από το σενάριο. Σημασία φαίνεται να έχει το ψυχικό βίωμα, το παιδικό τραύμα, η ανάγκη για επιστροφή στις ρίζες και για «λύση» των εκκρεμοτήτων. Αυτό όμως σημαίνει και τη βίαιη ενήβωση. Την εγκατάλειψη των λιλιπούτειων παιχνιδιών και την είσοδο στη χώρα του μυστηρίου και της ομοφοβικής βίας, της βίας κατά του διαφορετικού και του «εισβολέα» αλλοδαπού. Μια βία που υφέρπει στην ελληνική πραγματικότητα σε όλες τις δεκαετίες της αστικοποίησης μετά το ’60, και που απλά εκδηλώνεται τώρα, στην εποχή της απομύθευσης της ευμάρειας και της έξαρσης της ανεργίας. Κολοσσιαία ζητήματα ταυτότητας εγείρονται στη ζωή των ηρώων της ταινίας, και σε αυτούς θα μπορούσε κανείς να συμπεριλάβει την ουκρανή τραγουδίστρια Μαρία και τον ξεπεσμένο, παρακμιακό γκέι «θείο» που μανατζάρει το νυκτερινό σκυλάδικο «Paradiso», συζεί με έναν Άραβα και ενσαρκώνεται με αλμοδοβαρική μανιέρα από τον εκπληκτικό Άγγελο Παπαδημητρίου.

Είναι σαρκαστικό, καυστικότατο σχόλιο της ευθύνης που όλοι μας φέρουμε για την ισοπέδωση των ανθρωπιστικών αξιών και την υποκατάστασή τους από ευτελείς, οικονομικές αξίες

Η δυνατή κινηματογράφηση της Hélène Louvart και του Σίμου Σαρκεντζή και οι ιταλικές μπαλάντες από το Canzonissima και τη δεκαετία του εβδομήντα, η κακόγουστη ντίσκο που μετατρέπεται σε σκυλάδικο, η μισοερειπωμένη, παρηκμασμένη Αθήνα της βίας και της ξενοφοβίας, όλα συνθέτουν έναν εφιάλτη άξιο να συζητηθεί σε όλα τα κινηματογραφικά φεστιβάλ, άξιο να βραβευθεί. Γιατί η ταινία του Κούτρα δεν είναι απλώς μια τοποθέτηση σχετικά με φλέγοντα ζητήματα απανθρωποποίησης και περιθωριοποίησης της ιδιαιτερότητας στη σύγχρονη Ελλάδα: είναι και σαρκαστικό, καυστικότατο σχόλιο της ευθύνης που όλοι μας φέρουμε για την ισοπέδωση των ανθρωπιστικών αξιών και την υποκατάστασή τους από ευτελείς αξίες. Οι δυο νεαροί ήρωες δεν διέπονται από αμοραλισμό, αντίθετα, ενσαρκώνουν την ευαισθησία του θύματος και τη μεταστρέφουν σε δάκρυ αγανάκτησης για την αδικία που υφίστανται καθημερινά.

altΜαγικός ρεαλισμός και πεσσιμισμός

Η ανατομία της σύγχρονης Ελλάδας[1] που επιχειρεί ο Κούτρας δεν υστερεί οιασδήποτε σοβαροφανούς κοινωνιολογικής έρευνας σχετικά με τον εκφασισμό της νεοελληνικής κοινωνίας, για τον μικροαστισμό που υπέστη ανεπανόρθωτο πλήγμα, για τη διαρκώς υπονομευόμενη εθνική μας ταυτότητα, για την ανάγκη μας για όνειρο και διαφυγή. Η τρυφερότητα της παιδικής ηλικίας επιτρέπει σε ινδάλματα μαγικού ρεαλισμού να κυριαρχήσουν σε ένα απόλυτα ρεαλιστικό πλαίσιο, χωρίς να ξενίζουν κανέναν. Η βία εντάσσεται στο οπλοστάσιο της ταινίας, χωρίς αυτό να συνιστά την προθήκη της θεματολογίας της: αντίθετα, η τρυφερότητα, η ανοχή, η «εξημέρωση» του στρέιτ κόσμου από την γκέι κοινότητα, η ανοιχτή παραδοχή της διαφορετικότητας, ο «εκδυτικισμός», τρόπον τινά, της αντίληψής μας για τη ζωή είναι η παντιέρα και η πρόταση του Κούτρα.

 * Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.

[1] “Le portrait d’une Grèce contemporaine désargentée et désorientée”, γράφει η Monde. 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τραγουδώ Αν Τραγουδάς» του Νίκου Κορνήλιου: φιέστα επικοινωνίας, νοσταλγία της ενότητας

«Τραγουδώ Αν Τραγουδάς» του Νίκου Κορνήλιου: φιέστα επικοινωνίας, νοσταλγία της ενότητας

Επιθυμίες, κρυφοί πόθοι, μνήμες και μυστικά, όλα χορεύουν σ’ αυτήν την ταινία σε ρυθμούς απίστευτους. Για τη νέα ταινία του Νίκου Κορνήλιου «Τραγουδώ Αν Τραγουδάς/Canto si tu cantas».

Του Νίκου Ξένιου

«Υ...

Άρωμα λογοτεχνίας στις 26ες Νύχτες Πρεμιέρας

Άρωμα λογοτεχνίας στις 26ες Νύχτες Πρεμιέρας

Δέκα ταινίες με λογοτεχνικό ενδιαφέρον από το πρόγραμμα του 26ου Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Αθήνας «Νύχτες Πρεμιέρας».

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Νύχτες Πρεμιέρας, επιστρέφει για 26η χρονιά, από τις ...

Γιατί ο Τιμώμενος Επισκέπτης του Ατόμ Εγκογιάν είναι μια πολύ παρεξηγημένη ταινία

Γιατί ο Τιμώμενος Επισκέπτης του Ατόμ Εγκογιάν είναι μια πολύ παρεξηγημένη ταινία

Μια γενική επισκόπηση του έργου και της ιδιαίτερης αισθητικής των ταινιών του Καναδού σκηνοθέτη Ατόμ Εγκογιάν, με αφορμή την πρόσφατη ταινία του, «Τιμώμενος επισκέπτης». 

Του Νίκου Ξένιου

«Μου φαίνεται ότι το χαρακτηρισ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Τα λόγια μας τα βρήκαμε μέσα στους άλλους»

«Τα λόγια μας τα βρήκαμε μέσα στους άλλους»

Η Κορίνα Καλούδη με την πρώτη της ποιητική συλλογή «Και βέβαια τους φοβάμαι» (εκδ. Περισπωμένη) ξεχωρίζει για την ισορροπία που κρατάει ανάμεσα στην ενδοσκόπιση και τον κοινωνικό προβληματισμό. Χαμηλόφωνη, ευθύβολη και αληθινή.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τι απαντάτε σε όσ...

Έξι περίπατοι, του Αλέξανδρου Ίσαρη

Έξι περίπατοι, του Αλέξανδρου Ίσαρη

Για τα αφηγήματα του Αλέξανδρου Ίσαρη «Έξι περίπατοι - Προσκέφαλο με φύλλα λεμονιάς» (εκδ. Κίχλη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Πώς παράγεται η συγκίνηση; Πώς γεννιέται η νοσταλγία; Πώς μια βόλτα γίνεται πίνακας ζωγραφικής που ζωντανεύει τόπους και χτίζε...

Η 17η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης εκπέμπει ψηφιακά

Η 17η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης εκπέμπει ψηφιακά

Λαμβάνοντας υπόψη τα δεδομένα της πανδημίας του COVID-19, η διοργάνωση επικεντρώνεται σε ένα εξ ολοκλήρου διαδικτυακό πρόγραμμα διάρκειας έντεκα ημερών (19-29 Νοεμβρίου) με αιχμή τη συμμετοχή σημαντικών συγγραφέων και την ψηφιακή διοργάνωση των προγραμματιζόμενων φεστιβάλ, εκδηλώσεων και δράσεων, καθώς και των επαγγ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Sarah Knott «Μητέρες – Μια αντισυμβατική ιστορία» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), που κυκλοφορεί στις 29 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΟ ΑΚΟΥΣΜΑ

...
Νο 13, του Βάλτερ Μπένγιαμιν (προδημοσίευση)

Νο 13, του Βάλτερ Μπένγιαμιν (προδημοσίευση)

Απόσπασμα μιας ενότητας και μέρος των επιλεγομένων από την ανθολογία του Walter Benjamin «Νο 13 – Εξήντα πέντε θέσεις για τα βιβλία και τις πόρνες, το γράψιμο, την κριτική, τους σνομπ και την επιτυχία», σε μετάφραση και επιλεγόμενα του Κώστα Κουτσουρέλη. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσ...

Ανακαινίζω τη ζωή μου με αρχιτέκτονα τον Αριστοτέλη, της Φένιας Τσανάκα (προδημοσίευση)

Ανακαινίζω τη ζωή μου με αρχιτέκτονα τον Αριστοτέλη, της Φένιας Τσανάκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Φένιας Τσανάκα «Ανακαινίζω τη ζωή μου με αρχιτέκτονα τον Αριστοτέλη» το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΠΕΡΙΠΑΤΟΣ ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σώμα» κειμένων που καλύπτει όλες τις όψεις του σύνθετου πολιτικού και κοινωνικού φαινομένου.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
Βιβλία του φθινοπώρου ή τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Βιβλία του φθινοπώρου ή τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Επιλογή από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, δοκιμίων και βιογραφιών.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Με σκεπτικισμό αλλα και συγκρατημένη αισιοδοξία κινούνται οι περισσότεροι από τους εκδοτικούς οίκους ενόψει ενός χ...

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Ιάκωβος Ανυφαντάκης, Δήμητρα Λουκά, Μάκης Μαλαφέκας, Βαγγέλης Μπέκας, Ιωάννα Ντούμπρου, Κατερίνα Παπαντωνίου, Γιώργος Παυλόπουλος, Γιώργος Πετράκης, Βάσια Τζανακάρη. Εννέα νέοι συγγραφείς μοιράζονται μαζί μας σκέψεις τους για ένα βιβλίο που διάβασαν τον Αύγουστο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ