Για την ταινία, που πήρε φέτος τον Χρυσό Φοίνικα των Καννών, «Ένα απλό ατύχημα» του Τζαφάρ Παναχί, η οποία θα προβάλλεται στις κινηματογραφικές αίθουσες από τις 16 Οκτωβρίου.
Γράφει ο Θόδωρος Σούμας
Το «Ένα απλό ατύχημα» του σπουδαίου Ιρανού, διωκόμενου αντικαθεστωτικού σκηνοθέτη Τζαφάρ Παναχί είναι μια υπέροχη, πολυεπίπεδη, ανοιχτή και ανθρωπιστική ταινία, πολύ θαρραλέα, υπέρ της ελευθερίας και της γενναιοδωρίας, που θέτει πολλά ζητήματα και κινείται σε πολλά επίπεδα: Φιλμ πολιτικό, κοινωνικό, ηθικό, κωμικοτραγικό και με αφήγηση θρίλερ. Πρόκειται για ταινία που ο Παναχί εμπνεύστηκε από τη δεύτερη φυλάκισή του από το απολυταρχικό καθεστώς κι από τις ιστορίες που άκουσε από τους συγκρατούμενούς του. Τη γύρισε παράνομα στο Ιράν. Η παραγωγή είναι γαλλοϊρανική.
Ένας βασανιστής δεσμοφύλακας του δικτατορικού, θεοκρατικού καθεστώτος έχει πέσει τυχαία στα χέρια ορισμένων πρώην πολιτικών κρατουμένων του. Τον έχει απαγάγει ένας γκαραζιέρης, πρώην κρατούμενος, που βρισκόταν στο κελί του με καλυμμένα τα μάτια και τον διέκρινε από τη φωνή του και τον ήχο του κουτσού ξύλινου ποδιού του. Όμως δεν είναι βέβαιος πως πρόκειται σίγουρα γι' αυτόν. Τον κουβαλάει λοιπόν, αιχμαλωτισμένο, σε ορισμένους άλλους συγκρατούμενους. Όλοι προσπαθούν, κατά συνέπεια, να ταυτοποιήσουν τον αιχμάλωτό τους με την ακοή, την όσφρηση και την αφή. Η μυθοπλασία εξιστορεί τις αναπάντεχες περιπέτειές τους σε αυτή την μακρόσυρτη, ατέλειωτη προσπάθειά τους…
Ο καθένας κουβαλά στην καθημερινή ζωή του την κόλαση και τα τραύματα που έζησε στη φυλακή και προσπαθεί να ζήσει συμφιλιωμένος κακήν κακώς με αυτά. [...] Οι αντιδράσεις του καθένα είναι διαφορετικές απέναντι στην αιχμαλωσία του βίαιου δεσμοφύλακα.
Ο καθένας κουβαλά στην καθημερινή ζωή του την κόλαση και τα τραύματα που έζησε στη φυλακή και προσπαθεί να ζήσει συμφιλιωμένος κακήν κακώς με αυτά. Εξέγερση, αγανάκτηση και απελπισμένη λύσσα. Οι αντιδράσεις του καθένα είναι διαφορετικές απέναντι στην αιχμαλωσία του βίαιου δεσμοφύλακα. Άλλος τον βρίζει συνεχώς, άλλος θέλει να τον σκοτώσει και άλλος είναι μετριοπαθέστερος. Η ταινία περιγράφει χωρίς μανιχαϊσμό, τα βαθιά τραύματα, τη φρίκη και τον παραλογισμό της ιρανικής κοινωνίας.
Οι διάλογοι είναι απλοί, ρεαλιστικοί και καθημερινοί. Η δράση και η περιπέτεια αναπτύσσονται αριστοτεχνικά, με σασπένς, χιούμορ και ένταση. Το τέλος είναι υπαινικτικό, εφιαλτικό κι αμφιλεγόμενο…
Η ταινία αναφέρεται στις διώξεις απλών πολιτών με συνείδηση, από το ισλαμιστικό καθεστώς, στην ατομική αντίσταση, στη μνήμη, στη διαφορά επιφαινομένων και αλήθειας, στη στάση που μπορούν και πρέπει να κρατήσουν οι δημοκρατικοί άνθρωποι, στο δίλημμα εκδίκηση ή μεγαλοψυχία και συγχώρεση, στο διαφορετικό ήθος των καταπιεστών και των καταπιεζόμενων, στο καθεστώς του σκοταδισμού, της ανισότητας, της καταστολής και της αυταρχικής, μεροληπτικής σαρίας, στην πολιτική εκμετάλλευση της μωαμεθανικής θρησκείας και του θρησκευτικού συναισθήματος, καθώς και στον φανατισμό, στον ιδεολογικο-θρησκευτικό δογματισμό και τον ολοκληρωτισμό στο Ιράν.
Τα καταφέρνει εκπληκτικά, με μεγάλη ευστοχία, πολιτική και ηθική διαύγεια, λιτότητα, ευαισθησία, συναισθήματα και πειθώ, με νεύρο και αφηγηματική δύναμη, με μαύρο χιούμορ και κυρίως με ανθρωπιά!
Η κινηματογραφική δουλειά του Τζαφάρ Παναχί –που απέσπασε δίκαια τον Χρυσό Φοίνικα των Καννών το 2025– είναι δύσκολη και λεπτή, το να ισορροπήσει όλα τα θεματικά μοτίβα και ένα σωρό φιλμικές και σημασιολογικές αποχρώσεις, πολλούς τόνους και κινηματογραφικά είδη, από τη φάρσα και τη σάτιρα έως το πολιτικό θρίλερ. Τα καταφέρνει εκπληκτικά, με μεγάλη ευστοχία, πολιτική και ηθική διαύγεια, λιτότητα, ευαισθησία, συναισθήματα και πειθώ, με νεύρο και αφηγηματική δύναμη, με μαύρο χιούμορ και κυρίως με ανθρωπιά!
* Ο ΘΟΔΩΡΟΣ ΣΟΥΜΑΣ είναι συγγραφέας και κριτικός κινηματογράφου. Τελευταίο του βιβλίο, «Ο έρωτας στο σινεμά» (εκδ. Αιγόκερως).
