«Η εξουσία του σκύλου» και «Η αναζήτηση της Λώρα Ντουράντ»: Δύο ταινίες για τις δύσκολες σχέσεις μεταξύ ανδρών

Φέτος και το ξένο και το ελληνικό σινεμά βρίθουν ταινιών με ενδιαφέροντα σενάρια και με σπάνιες ερμηνείες. Από τη σωρεία των καινούργιων ταινιών, επιλέγω να θίξω τις δύο που με το ξεχωριστό τους αφήγημα με εντυπωσίασαν περισσότερο. Η ταινία της Τζέιν Κάμπιον είναι μια ταινία σκοτεινή και απαισιόδοξη, αναδίδει όμως σπάνια ευαισθησία και συλλαμβάνει πτυχές του ανδρικού ψυχισμού που δύσκολα καταγράφονται από τον φακό του κινηματογραφιστή. Η ταινία του Δημήτρη Μπαβέλλα μπορεί να έχει ισχνό σεναριακό σκελετό (σκοπίμως, βεβαίως), ωστόσο διαπνέεται από άκρατο ρομαντισμό και ξεχωρίζει για την ειλικρίνειά της και για τη γνησιότητα των δύο κεντρικών ανδρικών χαρακτήρων.

Τζέιν Κάμπιον, Η εξουσία του σκύλου

Η νεοζηλανδέζα σκηνοθέτις Τζέιν Κάμπιον στήνει μιαν εμβριθή ιστορία σύνθετου προβληματισμού πάνω στην έννοια του ανδρισμού, με αφορμή το μυθιστόρημα του Τόμας Σάβειτζ Η εξουσία του σκύλου («The power of dog»), με πρωταγωνιστές τους Μπένεντικτ Κάμπερμπατς, Τζέσι Πλήμονς και Κίρστεν Ντανστ (που δούλεψαν τους ρόλους τους σε ατελείωτα workshops, πολύ πριν από το γύρισμα) στους πρωταγωνιστικούς ρόλους.

Το σενάριο (και ο τίτλος) αξιοποιεί έναν σκοτεινό Ψαλμό του Χριστιανισμού που αφορά τον σατανικό ερωτισμό

Πρόκειται για μια μυστηριώδη ταινία, με ιδιαίτερα νοσηρό κλίμα, που αφήνει ανοιχτές πολλαπλές πύλες ερμηνείας. Μετά το «Bright Star» (που ως θέμα είχε τον τελευταίο έρωτα του ρομαντικού ποιητή Τζων Κητς), η Τζέιν Κάμπιον παραιτείται από την πρόθεσή της να σταματήσει τον κινηματογράφο κι επανέρχεται δυναμικά, με την προσοχή της στραμμένη στην ιδιοτυπία του ανδρικού ομοερωτισμού, διευθετημένη στο σκηνικό της αμερικανικής Μοντάνα του 1925. Περίπλοκος κοινωνικός ιστός και υποκρισία, ανάγκη επιβίωσης και τρωτός ψυχισμός είναι τα κύρια χαρακτηριστικά των χαρακτήρων.

Ο Κόντι Σμιθ Μακ-Φι ως Πήτερ στην «Εξουσία του σκύλου« της Τζέιν Κάμπιον.

Ιδιαίτερα η σχέση των αδελφών Μπέρμπανκς είναι χαρακτηριστικά νοσηρή: κινούμενοι σε αχανείς εκτάσεις με γελάδια και καουμπόι, υπό το φως του ταξικού επαρχιωτισμού και της βίαιης, τοξικής αρρενωπότητας, δυο αδέλφια που διατηρούν για πολλά χρόνια ένα επιτυχημένο ράντσο συνηθίζουν να κοιμούνται στο ίδιο δωμάτιο, έρχονται να επιλέξουν διαφορετικούς δρόμους. Στη ζωή του ενός αδελφού ριζώνει ο έρωτας και η ανάγκη για δημιουργία οικογένειας, ενώ ο άλλος αδελφός αντιδρά βίαια και ανεξήγητα, εμφανίζοντας μια σπάνια ιδιοσυγκρασία και αδυνατώντας να προσαρμοστεί στη νέα κατάσταση.

Η Κίρστεν Ντανστ ως Ρόουζ στην ταινία «Η εξουσία του σκύλου» της Τζέιν Κάμπιον.

Ο «πολλά Βρετανός» Κάμπερμπατς δίνει εδώ ένα ρεσιτάλ ερμηνείας σε κόντρα-ρόλο, ακολουθώντας μια δύσκολη τεχνική εσωτερικότητας και άκαμπτου, σκληρού προσωπείου. Αυτά υποκρύπτουν τον τύπο ομοφυλοφιλίας που ήδη γνωρίζουμε από τα αμερικανικά ράντσα των τελευταίων χρόνων, δομημένα στο μοντέλο της macho camaraderie του Άλφα Αρσενικού. Στον πολυσύνθετο αυτόν, πολυπιεσμένο ψυχισμό συνυπάρχουν ο σαδισμός, το bullying και η εκδικητικότητα, στον σκοτεινό κεντρικό άξονα της ανδρικής "ενηλικίωσης", όλα με την υπαινικτική, σταδιακά "ηλεκτριζόμενη" αφηγηματική γραμμή της Τζέην Κάμπιον. Το αποτέλεσμα είναι σπάνια σκοτεινό και ζοφώδες. Το σενάριο (και ο τίτλος) αξιοποιεί έναν σκοτεινό Ψαλμό του Χριστιανισμού που αφορά τον σατανικό ερωτισμό και αναθέτει μια οργανωμένη, καλά σχεδιασμένη εκδίκηση στην περσόνα του νεαρού Πήτερ (Κόντι Σμιτ Μακ Φη), ένα είδος άγγελου-εκδικητή, για να φτιάξει ένα ψυχολογικό θρίλερ δύσκολο να αποτιμηθεί με την πρώτη φορά που το βλέπει κανείς.

Δ. Μπαβέλλα, Η αναζήτηση της Λώρα Ντουράντ

Η πρωτοκαθεδρία κάποιων σκηνοθετών στο στερέωμα του νέου ελληνικού κινηματογράφου (του Νίκου Γραμματικού, του Σωτήρη Γκορίτσα, του Περικλή Χούρσογλου, του Αντώνη Κόκκινου, του Δημήτρη Αθανίτη, του Κωνσταντίνου Γιάνναρη, της Όλγας Μαλέα και του Νίκου Κορνήλιου) και κάποιων άλλων, των οποίων τα σενάρια υιοθετούσαν μια βατή αφήγηση, στα πρότυπα των δασκάλων (Βούλγαρη, Πανουσόπουλου, Σμαραγδή, Τσεμπερόπουλου, Περράκη, Μαρκετάκη, Λιάππα και Ψαρρά).

Μάκης Παπαδημητρίου και Μιχάλης Σαράντης στην ταινία «Η αναζήτηση της Λώρα Ντουράντ» του Δ. Μπαβέλλα.

Όσο για το ελληνικό σινεμά weird wave, αυτό είχε καθιερωθεί την τελευταία δεκαετία ως όρος, δίνοντας διεθνώς δείγματα της παρουσίας του στα φεστιβάλ. Μετά από την «Ψυχή στο στόμα» του Οικονομίδη και τη μεταγενέστερη «Κινέττα» του Λάνθιμου βλέπουμε σειρά ταινιών που χαρακτηρίζονταν από θεματική ασάφεια ή εκκεντρισμό (τύπου Ευθύμη Φιλίππου): το «Peppermint» του Κώστα Καπάκα, το «Α blust» του Σύλλα Τζουμέρκα, το «Attenberg» και το «Chevalier» της Αθηνάς-Ραχήλ Τσαγκάρη, το «Σπιρτόκουτο», ο «Μαχαιροβγάλτης» και το «Μικρό ψάρι» του Γιάννη Οικονομίδη, την «Επίθεση του γιγαντιαίου μουσακά», τη «Στρέλλα» και το «Xenia» του Πάνου Κούτρα, το «Δέντρο και η Κούνια» της Μαρίας Ντούζα, το «Winona» του Αλέξανδρου Βούλγαρη, τα «Luton» του Μιχάλη Κωνσταντάτου, την «Καρδιά του κτήνους» του Ρένου Χαραλαμπίδη, την «Αιώνια επιστροφή του Αντώνη Παρασκευά» της Ελίνας Ψύκου, το «Αγόρι τρώει το φαγητό του πουλιού» του Έκτορα Λυγίζου, τη «Miss Violence» του Αλέξανδρου Αβρανά, τη «Νορβηγία» του Γιάννη Βεσλεμέ, το «September» της Πέννυς Παναγιωτοπούλου, το «Wild Duck» του Γιάννη Σακαρίδη, τους «Σκλάβους στα Δεσμά τους» του Τώνη Λυκουρέση και το «Runaway Day» του Δημήτρη Μπαβέλλα.

(...) από αποσπάσματα super 8 ταινιών της δεκαετίας του ’90 πληροφορούμαστε ότι η Λώρα Ντουράντ υπήρξε διάσημη πορνοστάρ και τώρα αγνοείται η τύχη της.

Ο κύριος Μπαβέλλας, κατ’ουσίαν αδιάφορος προς τις κατηγοριοποιήσεις του είδους, γράφει ένα τολμηρό σενάριο μαζί με την Κατερίνα Κλειτσιώτη, επιστρατεύει ένα καστ πολύ καλών συνεργατών, τον Μάκη Παπαδημητρίου (που έπαιζε και στο «Runaway Day») και τον γιο του Κωνσταντίνο και τον Μιχάλη Σαράντη, για να πλαισιώσει την καινούργια του ταινία «Η αναζήτηση της Λώρα Ντουράντ», που έχει ως αφόρμηση το «Χαμένο Νησί» του Καραγάτση. Ο Μιχάλης Σαράντης στήνει θαυμαστό δίδυμο με τον στυλιστικά «ανέκφραστο» Μάκη Παπαδημητρίου, που παραπέμπει σε ένα cult σκηνικό περιπλάνησης σε ένα είδος νεόκοπης Οδύσσειας. Εκεί οι δύο φίλοι διασταυρώνονται με τύπους ανθρώπων που πλαισιώνουν ευδιάθετα μια σειρά επεισόδια περιπλάνησης, και τα οποία ερμηνεύουν θαυμάσια ο Δάνης Κατρανίδης, η Υβόννη Μαλτέζου και μια σειρά ακόμη ηθοποιών: ο Αλέξανδρος Λογοθέτης, η Άννα Καλαϊτζίδου, ο Ηλίας Κουνέλας, η Μαίρη Μηνά, ο Κρις Ραντάνοφ, ο Γιώργος Μπουσούνης, η Αναστασία Πλελλή, ο Κωνσταντίνος Γωγόπουλος και η Μαρία Σκουλά.

H Αννα Καλαϊτζίδου ως Λώρα Ντουράντ στην ταινία «Η αναζήτηση της Λώρα Ντουράντ» του Δ. Μπαβέλλα.

Ο Αντώνης και ο Χρήστος συγκατοικούν φιλικά κάπου στην Αθήνα του 2015. Ιδιόρρυθμοι και χωρίς δουλειά, γενικά άσχετοι μεταξύ τους ως τύποι, έχουν ως κοινό το γεγονός πως φαντασιώνονται μια κάποια Λώρα Ντουράντ (μιαν αλληγορία του καλλιτεχνικού ιδεώδους και της ουτοπίας της επίτευξής του): από αποσπάσματα super 8 ταινιών της δεκαετίας του ’90 πληροφορούμαστε ότι η Λώρα Ντουράντ υπήρξε διάσημη πορνοστάρ και τώρα αγνοείται η τύχη της. Το μουσικό τοπίο του Γιώργου Μπουσούνη περιλαμβάνει χαρακτηριστικά κομμάτια από ταινίες ουέστερν της εποχής, ποπ ψυχεδέλειες, μουσική garage και άλλα είδη, ενώ το μοντάζ του Γιώργου Γεωργόπουλου και η φωτογραφία του Ραμόν Μαλαπέτσα προσδίδουν ρετρό, παλιακό κλίμα στην ταινία, μια ταινία πρωτοποριακή, με ρευστή μυθοπλασία και μεγάλη ελευθεριότητα ως προς την έκβαση της κάθε μεμονωμένης σεκάνς. Ένας χειρόγραφος, «ζωγραφιστός» χάρτης της Ελλάδας και ένα ποπ σύνολο από διαφορετικές αφηγηματικές τεχνοτροπίες και πολλές μουσικές συνθέτουν το πρωτότυπο ταξίδι της ταινίας στα 8-bitα 80's, στα αναλογικά 90's, σε μοντάζ του Γιώργου Γεωργόπουλου.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).

 Το μυθιστόρημα Η Εξουσία του σκύλου (μτφρ. Κώστια Κοντολέων) του Τόμας Σάβατζ, στο οποίο βασίστηκε η ομότιτλη ταινία της Τζέιν Κάμπιον, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Άγκυρα.