Linklater kentriki

Σκέψεις και κρίσεις για το ιδιαίτερο έργο του Αμερικανού σκηνοθέτη Richard Linklater. Κεντρική εικόνα: Ο σκηνοθέτης με την πρωταγωνίστρια της ταινίας του Dazed and Confused, Joey Lauren Adams.

Του Θόδωρου Σούμα

ΣΟ Ρίτσαρντ Λινκλέιτερ έχει σκηνοθετήσει την εμβληματική τριλογία των «Πριν» –Πριν το ξημέρωμα (1995), Πριν το ηλιοβασίλεμα (2004), Πριν τα μεσάνυχτα (2013)– καταγράφοντας ένα ερωτευμένο, όμορφο και γοητευτικό ζευγάρι –τον Τζέσι (Ίθαν Χοκ) και την Σελίν (Ζυλί Ντελπί)–, στο πέρασμα του χρόνου προς τον έρωτα, την οικογενειακή ζωή, την κούραση αλλά και την ωρίμανση της αγάπης. Κάθε ταινία αποτελεί και ένα σκαλοπάτι, μια περίοδο της ζωής του χαριτωμένου, ταιριαστού κι ωραίου ζευγαριού.

Linklater before
Πριν το ξημέρωμα (1995), Πριν το ηλιοβασίλεμα (2004), Πριν τα μεσάνυχτα (2013)
 

Όλοι θέλουν από λίγο!! [2016]

Linklater 01Το Όλοι θέλουν από λίγο!! (“Everybody wants some!!”) είναι μια παράξενη, ερωτική, εμπορική(;), νεανική ταινία του Λινκλέιτερ, του σημαντικού ανεξάρτητου Αμερικανού σκηνοθέτη (με τα πάνω και τα κάτω του). Ταινία μύησης ή προετοιμασίας μιας φοιτητικής ομάδας μπέιζμπολ σε ένα κολλέγιο του Τέξας λίγο πριν αρχίσουν τα μαθήματα, την ακαδημαϊκή χρονιά του 1980. Το βλέμμα του Λινκλέιτερ είναι άμεσο, ειλικρινές και τρυφερό, χωρίς να ενδίδει καθόλου στην αμερικάνικη πολιτική ορθότητα, το αντίθετο μάλιστα. Παρακολουθούμε μια αντροπαρέα εικοσάρηδων, ανώριμων και πλακατζήδων αθλητών που θέλουν να ζήσουν τη χρονιά τους μέσα στην εκγύμναση, τις αθλητικές αναμετρήσεις μπέιζμπολ, σε επιτυχίες και νίκες, αλλά και μέσα από το σεξ, τη διασκέδαση, τις μπύρες, τη χαρά και τα αστεία, τους ξέφρενους χορούς στην ντίσκο, στα κλαμπ των πανκ και στις πίστες με μουσική κάντρι, τον έρωτα – και τα μαθήματα που αρχίζουν...

Η ματιά του Λινκλέιτερ διαποτίζεται από νοσταλγία, αγάπη, χιούμορ, γλυκύτητα, ερωτισμό, σωματικότητα, «αντρίλα» και νεανική θέρμη. Ξετυλίγει μπροστά στα μάτια μας την ανεμελιά, τη «χαζούρα», το χαζό χασομέρι της καθημερινότητας των νέων, το ξεφάντωμα, τις ατέλειωτες επιπόλαιες κουβέντες (τρεις αθλητές της ομάδας είναι, όμως, έξυπνοι), τους κομπασμούς, τους ανταγωνισμούς, τόσο στον αθλητικό όσο και στον ερωτικό στίβο, τις επιδείξεις ανδρισμού, τις προπονήσεις τους, τις φάρσες και τα καλαμπούρια, τα φλερτ, τα μπεκρουλιάσματα, τα παιχνίδια μπιλιάρδου και πινγκ πονγκ, τις πρέζες και τις καζούρες στους ρούκις, τους ανενημέρωτους κι ανέτοιμους πρωτάρηδες. Από μια άποψη η ταινία ανήκει στο είδος των φιλμ σε campus, σε πανεπιστημιούπολη (ή σε πανεπιστήμιο), μα και στο αθλητικό είδος (αν δεν σου λέει τίποτε ο αθλητισμός –εδώ πρόκειται για κολεγιακό αθλητισμό– δεν νομίζω πως η ταινία μπορεί να σου μιλήσει πολύ).

Νεανικά μπερδέματα [1993]

Linklater 02Η ταινία Νεανικά μπερδέματα (“Dazed and Confused”) αποτελεί χρονολογικά το προοίμιο του Everybody wants some!!, αναφέρεται στο νέους του λυκείου στο Τέξας, ενώ το Everybody wants some!! μιλά για τους νέους που μπαίνουν στο Κολέγιο. Ουσιαστικά η ατμόσφαιρα είναι παρόμοια, περιγράφει την αβεβαιότητα, το τρακ και τις αγωνίες του πρωτάρη, του πρωτοετή ρούκι, σε αντιπαράθεση με την αυταρέσκεια, την άνεση, την υπεροψία και την αλαζονική σιγουριά του δευτεροετή και τριτοετή. Και στις δυο ταινίες παρακολουθούμε το ξεφάντωμα, τα ξεσπάσματα και τη φιέστα του τέλους (Νεανικά μπερδέματα) ή της έναρξης των μαθημάτων (Όλοι θέλουν από λίγο!!).

Ειδικά στα Νεανικά μπερδέματα ο Λινκλέιτερ μας παρουσιάζει με κέφι, σκωπτικότητα, κριτικό βλέμμα και ενίοτε σκληρότητα, τα πανηγύρια και τις αταξίες των νέων, την ανεμελιά, τις διασκεδάσεις τους αλλά και το άγχος και την αβεβαιότητα για το μέλλον τους. Πρόκειται για το τέλος της σχολικής χρονιάς, το 1976, όταν οι νταήδες του Λυκείου, με επικεφαλής έναν αλαζόνα τραμπούκο (Μπεν Άφλεκ), υποδέχονται με καψόνια και ξυλιές στον πισινό τα νέα πρωτάκια, ανάμεσα σε μπεκρουλιάσματα όλων, σε πάρτι, φλερτ, μπάφους και πρέζες. Το μπούλινγκ δίνει και παίρνει, το εφαρμόζουν στις πρωτάρες ακόμη και οι αυταρχικές μέγαιρες του Λυκείου! Όλοι γεύονται τις ερωτοτροπίες, τις σκανδαλιές και την αλητεία, το αλκοόλ και τη μαστούρα, θέλοντας και μη, καθώς και τις αναμετρήσεις των αυτοκινήτων. Παραβιάσεις των νόμων, αταξίες και κλωτσοπατινάδα από τα αγόρια, μπιλιάρδο, φλίπερ, φαλλοκρατικοί κομπασμοί και επιδείξεις, ενίοτε ψεύτικου ανδρισμού, και μικροκαταστροφές, πάρτι που ακυρώνονται από τους γονείς και αυτοσχέδια πάρτι στο σεληνόφως, δίπλα στον «Φεγγαρόπυργο» (το οργανώνει ο Μάθιου ΜακΚόναχι).

Και στα δυο φιλμ παρακολουθούμε μια παρέα αθλητών. Ενώ στο Όλοι θέλουν από λίγο!! δεν έχουν φοβερά υπαρξιακά ερωτήματα, στα Νεανικά μπερδέματα η μυθοπλασία εστιάζει στον νεαρό αθλητή του ράγκμπι που ο κόουτς του ζητά, όπως και στα άλλα μέλη της ομάδας, να υπογράψει μια βεβαίωση πως δεσμεύεται στην υπηρεσία της ομάδας του, πως θα δείξει έμπρακτη πίστη σ' αυτή. Ο νεαρός θέλει να παίξει ράγκμπι και να προσφέρει στην ομάδα, όχι όμως και να υπογράψει και να ακολουθεί αυστηρούς κανόνες, είναι ο ασυμβίβαστος. Ο «παλαιότερος» ΜακΚόναχι του λέει πως όσο μεγαλώνει θα τον βάζουν να υπογράφει περισσότερα... Οι αθλητές που καπνίζουν φούντα και χαμουρεύονται με τα κορίτσια τους νυχτιάτικα, στο άδειο γήπεδο, ομολογούν πως νοιώθουν σαν εξωγήινοι, βάρβαροι.

Ενώ στο Όλοι θέλουν από λίγο!! δεν έχουν φοβερά υπαρξιακά ερωτήματα, στα Νεανικά μπερδέματα η μυθοπλασία εστιάζει στον νεαρό αθλητή του ράγκμπι που ο κόουτς του ζητά, όπως και στα άλλα μέλη της ομάδας, να υπογράψει μια βεβαίωση πως δεσμεύεται στην υπηρεσία της ομάδας του...

Μέσα στη γενική ατμόσφαιρα της ευεξίας, του μάτσο καλαμπουριού, των εφηβικών αταξιών, των καυγάδων, της βαρβατίλας, της επιθετικότητας και των επακόλουθων ταπεινώσεων των αδύναμων, της κραιπάλης, του διάχυτου ερωτισμού και του σεξ, μερικοί νέοι έχουν ερωτήματα. Στο αυτοκίνητο της κοκκινομάλλας (όλοι οι νέοι έχουν την πολυτέλεια να οδηγούν αυτοκίνητο), ένας φίλος της, δηλώνει πως πρέπει να είναι ανοιχτοί σε όλα. Οι φίλοι στο αμάξι νοιώθουν πως ό,τι κάνουν και μαθαίνουν είναι προετοιμασία για το μέλλον. Η ξύπνια κοκκινομάλλα οδηγός δηλώνει πως δεν θέλει να νοιώθει πως το παρόν αποτελεί τον πρόλογο για κάτι άλλο, μακρινό, κι αναρωτιέται «αν είναι να πεθάνουμε κάποτε, δεν πρέπει τώρα να διασκεδάζουμε;»

Μεγαλώνοντας [2002-2014]

Linklater 03Η ταινία Μεγαλώνοντας (“Boyhood”) είναι το αριστούργημα του Λινκλέιτερ. Ένα μοναδικό επίτευγμα, τόσο πρωτότυπο όσο και τολμηρό. Ο σκηνοθέτης συλλαμβάνει άμεσα και χωρίς τερτίπια και φιοριτούρες τον πυρήνα της ιστορίας που αφηγείται. Μια οικογένεια στο Τέξας, μητέρα υπεύθυνη (Πατρίσια Αρκέτ) και πατέρας μποέμ (Ίθαν Χοκ), που είναι διαζευγμένοι και έχουν μια κόρη (την υποδύεται η κόρη του Λινκλέιτερ) και έναν μικρότερο γιο, τον Μέισον, κεντρικό πρόσωπο της μυθοπλασίας (Έλαρ Κολτρέιν) – αν και θα μπορούσαμε να πούμε, πως πρωταγωνιστής σ' αυτή την ταινία είναι ο χρόνος και η άπιαστη ροή του... Η πρωτοτυπία και ιδιομορφία της κατασκευής του φιλμ έγκειται στο ότι γυριζόταν για 12 χρόνια, σε ολιγοήμερες συναντήσεις κάθε χρόνο κατά τις οποίες γυρίζανε λίγες σκηνές, όλοι μεγαλωμένοι κατάτι! Ο Λινκλέιτερ χρησιμοποιεί αυτή την πειραματική μέθοδο που επανανακαλύπτει κάθε φορά την αλήθεια των προσώπων που έχουν μεγαλώσει και προχωρήσει, για ένα χρόνο, κάθε φορά. Ζωγραφίζει έτσι την όλη διαδικασία της ωρίμανσης (ή μη) των χαρακτήρων, των γονιών, των νέων σχέσεων ή γάμων τους, των παιδιών που τα παρακολουθούμε να ανθίζουν και να διαμορφώνονται σαν προσωπικότητες και σαν σώματα...

Ο Λινκλέιτερ δημιουργεί έτσι το αληθινό (αναπόφευκτα με ντοκιμαντερίστικα στοιχεία) χρονικό μιας οικογένειας που εξελίσσεται στον χρόνο, όπως όλα τα πράγματα στη ζωή και στην κοινωνία, και μας προσφέρει την εξέλιξη των πραγμάτων και της ζωής, το πέρασμα του χρόνου –που αναζήτησε και συνέλαβε ο μεγάλος Μαρσέλ Προυστ– με τα δικά του, κινηματογραφικά αφηγηματικά μέσα. Τι είδους ζωή βλέπουμε να παρελαύνει και να αναπτύσσεται μπρος στα έκθαμβα μάτια μας; Μια ζωή διανθισμένη με χαρές και λύπες, δοκιμασίες και στιγμές ευτυχίας, αγάπες που στεριώνουν ή αποσυντίθενται, λάθη και καλές επιλογές, συναισθήματα, απογοητεύσεις, και στραβοπατήματα. Ο τόνος της ταινίας είναι γλυκός, τρυφερός, πικρός ή χαρούμενος, νοσταλγικός και συναισθηματικός. Έντονη χαρμολύπη...

Η πρωτοτυπία και ιδιομορφία της κατασκευής του φιλμ έγκειται στο ότι γυριζόταν για 12 χρόνια, σε ολιγοήμερες συναντήσεις κάθε χρόνο κατά τις οποίες γυρίζανε λίγες σκηνές, όλοι μεγαλωμένοι κατάτι!

Όπως και στις δύο ταινίες που προαναφέραμε, η προσέγγιση του Ρίτσαρντ Λινκλέιτερ είναι ήρεμη και χαλαρή – cool. Πλησιάζει με φυσικότητα, αλήθεια, διακριτικότητα, ανθρωπιά, αυθεντικότητα, διάχυτη αισιοδοξία, ευαισθησία, ειλικρίνεια και χιούμορ την καθημερινότητα, τις πολύτιμες στιγμές της, τον χρόνο και την ανθρώπινη ύπαρξη, που κυλούν σαν ποτάμι που ξεφεύγει όταν πας να το αδράξεις· τη σχετικά φωτεινή ζωή των προσώπων, που όμως εμπεριέχει τα σκοτάδια και τα δράματά της. Σαν ένα άλμπουμ ή ερασιτεχνικό οικογενειακό φιλμάκι που ζωντανεύει, αυτούσια, την ενηλικίωση του Μέισον σε αναζήτηση της ταυτότητάς του μέσα από τις εμπειρίες, τα μαθήματα και τις γνώσεις της ζωής, τις ανακαλύψεις, τις απομυθοποιήσεις και διαψεύσεις, τα μαθήματα και βιώματα της εφηβείας. Ο θεατής συμμετέχει, νοιώθει οικειότητα και νοσταλγία, αναγνωρίζει τον εαυτό του ή κοντινούς του ανθρώπους, συγκινείται, σκέπτεται κι αναθυμάται.

* Ο ΘΟΔΩΡΟΣ ΣΟΥΜΑΣ είναι συγγραφέας και κριτικός κινηματογράφου. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Το ημερολόγιο ενός αδέξιου εραστή» (εκδ. Βακχικόν).


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Πιέρ Πάολο Παζολίνι: «Αυτό που μετράει είναι το πάθος που βάζω στα πράγματα»

Πιέρ Πάολο Παζολίνι: «Αυτό που μετράει είναι το πάθος που βάζω στα πράγματα»

Συνέντευξη του Pier Paolo Pasolini στον δημοσιογράφο και ιστορικό Jon Halliday, η οποία μεταφράστηκε από τον Γιάννη Η. Παππά και δημοσιεύεται για πρώτη φορά στα ελληνικά.

Του Τζον Χάλιντεϊ

Έχετε γράψει αρκετά για το πόσο σημαντική ήταν για...

Σινεμά στη μεγάλη και στη μικρή οθόνη

Σινεμά στη μεγάλη και στη μικρή οθόνη

Η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση προτείνει δύο ντοκιμαντέρ βασισμένα σε θεατρικές παραστάσεις της: ένα στο You Tube κανάλι του Ιδρύματος και ένα στον θερινό κινηματογράφο «Στέλλα». Κεντρική εικόνα: Η Μαρία Διακοπαναγιώτου από την παράσταση «Όρνιθες» του Νίκου Καραθάνου.

Επιμέλεια: Book Press ...

Το ποιητικό και φυσιοκρατικό σινεμά του Τέρενς Μάλικ

Το ποιητικό και φυσιοκρατικό σινεμά του Τέρενς Μάλικ

Οι ταινίες του Terrence Malick μέσα από το δίπολο Φύση-Άνθρωπος. Φωτογραφία: Η Sissy Spacek από την ταινία “Badlands” (1973).

Του Θόδωρου Σούμα

Ο Τέρενς Μάλικ είχε σπουδάσει φιλοσοφία κι έπειτα δίδαξε κιόλας (Κίρκεγκωρ και Χάιντεγ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ένα σκοτεινό δωμάτιο 1967-1974, το νέο βιβλίο του Αλέξη Παπαχελά

Ένα σκοτεινό δωμάτιο 1967-1974, το νέο βιβλίο του Αλέξη Παπαχελά

Είκοσι πέντε χρόνια έρευνας χρειάστηκε ο δημοσιογράφος και διευθυντής της εφημερίδας «Η Καθημερινή» Αλέξης Παπαχελάς για να καταλήξει στο αδημοσίευτο και σπάνιο υλικό που περιλαμβάνεται στο βιβλίο του «Ένα σκοτεινό δωμάτιο 1967-1974», το οποίο αφορά την επταετία που καθόρισε την ιστορική πορεία της χώρας μας και ανα...

Πέντε παραστάσεις που ξεχώρισαν

Πέντε παραστάσεις που ξεχώρισαν

Τάσεις, στάσεις και το γυμνό μετέωρο σώμα του χορευτή. Πέντε παραστάσεις που ξεχώρισαν.

Του Νίκου Ξένιου

Η σύγχρονη περφόρμανς αρνείται τον παραδοσιακό δυϊσμό σώματος και μυαλού και αναζητά τη συνείδηση που εδράζει στο γυμνό σώμα. Η εκτός πλαισίου χρήσ...

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Μπλε ήλιος, του Διονύση Μαρίνου (προδημοσίευση)

Μπλε ήλιος, του Διονύση Μαρίνου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Διονύση Μαρίνου «Μπλε ήλιος», το οποίο κυκλοφορεί στις 14 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

[Μαριάννα]

Μία φλοίδα φως, σαν κάτι ζωντανό που ανασα...

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ