Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση.
Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός
Ο ηθοποιός Αντώνης Γκρίτσης απαντά σε 21 κλασικές ή αναπάντεχες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.
/Ποιο βιβλίο διαβάζετε αυτό τον καιρό;
Μόλις πρόσφατα τελείωσα μια μελέτη του Roderick Beaton με θέμα την ιδέα του έθνους στην ελληνική λογοτεχνία.
/Πώς ήρθε στα χέρια σας;
Μου αρέσουν τα φιλολογικά δοκίμια, το είχα σταμπάρει καιρό στο βιβλιοπωλείο, μου φαινόταν πολύ ενδιαφέρον και το αγόρασα. Δεν ξέρω κατά πόσο σε άλλες χώρες συνηθίζουν να αποτιμούν τη λογοτεχνία τους τόσο έντονα μέσα από το πρίσμα της εθνικής ταυτότητας. Στην Ελλάδα των δύο τελευταίων αιώνων, σα να έχουμε διαρκώς ανάγκη από εθνικούς ποιητές κι όποιος ξεφύγει λίγο από τον κανόνα ή έχει κανένα «κουσούρι» κρίνεται τουλάχιστον ως ήσσονος σημασίας λογοτέχνης. Όλο θέλουμε να 'χει και κάτι παλιό μέσα του το καινούργιο για να το αποδεχτούμε, διαφορετικά το βρίσκουμε χαζομάρα. Ο Σολωμός όμως είναι σπουδαίος γιατί είναι σπουδαίος, όχι γιατί είναι εθνικός ποιητής. Ακόμα και τον Καβάφη, που έγραψε μάλλον για την παρακμή παρά για τη δόξα του ελληνισμού, θέλουμε να τον περιορίσουμε στα μέτρα που ζούμε, αυτοεγκλωβισμένοι κι οι ίδιοι. Και ίσως και γι' αυτόν το λόγο, ενώ έχουμε αναμφίβολα μια πλούσια και μεγάλη λογοτεχνική παράδοση, μπορεί να μην έχει τύχει ευρύτερης αναγνώρισης.
/Θα επιλέγατε ένα βιβλίο μόνο από το εξώφυλλό του;
Ναι, κι αυτό παίζει.
/Διαβάζετε στο Μετρό, σε καφέ ή σε άλλους εξωτερικούς χώρους;
Προσπαθώ. Παλιότερα ζαλιζόμουν πολύ διαβάζοντας σε λεωφορεία. Τελευταία τα πάω κάπως καλύτερα. Στο Μετρό δεν διαβάζω γιατί δεν έχει τίποτα να γυρίσεις να κοιτάξεις από το παράθυρο. Πριν από δύο χρόνια για ένα διάστημα αγόραζα ένα ένα τα βιβλιαράκια της μικρής σειράς από τις Ροές και πήγαινα στον Εθνικό Κήπο, καθόμουν σε ένα παγκάκι και το διάβαζα. Το αγαπημένο μου είναι Ο θάνατος του Ιβάν Ιλίτς του Τολστόι, που μάλλον ήταν και το πρώτο. Επίσης δεν μπορώ να διαβάζω από ηλεκτρονική συσκευή ούτε μονόστηλο εφημερίδας.
/Σε ποια στάση σας αρέσει να διαβάζετε;
Διαβάζω και γράφω από μικρός ξαπλωμένος μπρούμυτα στο κρεβάτι.
/Αφού διαβάσετε ένα βιβλίο, μετά τι το κάνετε;
Το αφήνω στο κομοδίνο δίπλα στο κρεβάτι μέχρι να το βάλω ή να μη το βάλω στη θέση του. Εννοώ ότι δεν το τακτοποιώ απαραιτήτως.
/Μπορείτε να βρείτε ένα παλιότερο βιβλίο άμα το ψάχνετε;
Ναι.
Ο Σολωμός όμως είναι σπουδαίος γιατί είναι σπουδαίος, όχι γιατί είναι εθνικός ποιητής. Ακόμα και τον Καβάφη, που έγραψε μάλλον για την παρακμή παρά για τη δόξα του ελληνισμού, θέλουμε να τον περιορίσουμε στα μέτρα που ζούμε, αυτοεγκλωβισμένοι κι οι ίδιοι. Και ίσως και γι' αυτόν το λόγο, ενώ έχουμε αναμφίβολα μια πλούσια και μεγάλη λογοτεχνική παράδοση, μπορεί να μην έχει τύχει ευρύτερης αναγνώρισης.
/Προσέχετε τα βιβλία σας ή τα τσακίζετε, τα υπογραμμίζετε και σημειώνετε επάνω σ' αυτά;
Τα προσέχω, αλλά και τα τσακίζω, τα υπογραμμίζω και σημειώνω επάνω. Πολλές φορές γράφω με δικά μου γράμματα φράσεις που μου άρεσαν ή δικές μου σκέψεις και συνειρμούς με αφορμή αυτά που μου αρέσουν ή σε αντίλογο όσων δε μ' αρέσουν.
/Έχει τύχει ποτέ να διαβάσετε το ίδιο βιβλίο δεύτερη φορά στη σειρά;
Ίσως μικρός, κάποιο από τους μυστικούς εφτά ή τα πέντε λαγωνικά. Έχει τύχει επίσης να αρχίσω επανειλημμένως ένα βιβλίο, μέχρι τελικά να το διαβάσω ολόκληρο.
/Αφήνετε στη μέση βιβλία που σας κάνουν να βαριέστε;
Δε μ' αρέσει να αφήνω στη μέση γενικώς.
/Έχει τύχει να σας συναρπάσει, μετά από χρόνια, βιβλίο που στην πρώτη ανάγνωση σας είχε απογοητεύσει;
Άρχιζα και άφηνα τον πρώτο τόμο από τους Αδελφούς Καραμάζοφ από τα 17. Τους διάβασα τελικά στα 27, μετά τον πρώτο τόμο πήγε μονορούφι, κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής μου θητείας, οπότε διάβαζα αρκετά για να ξεφύγω από όλη αυτή την αηδία.
/Έχετε κλάψει ποτέ διαβάζοντας ένα βιβλίο;
Με το Τι είδε το φεγγάρι του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν. Και με την Αναφορά στον Γκρέκο του Νίκου Καζαντζάκη.
/Έχετε πετάξει ποτέ βιβλίο στα σκουπίδια;
Πήγαινα σε θρησκευτικό σχολείο και μας έδιναν διάφορα βιβλιαράκια τσέπης επί παντός επιστητού, φυσικού και μεταφυσικού. Χρόνια μετά, σε μια εκκαθάριση της βιβλιοθήκης στο πατρικό πέταξα τα περισσότερα. Όχι χωρίς τύψεις κι αυτά. Δεν έχω πετάξει άλλα βιβλία.
/Έχετε πετάξει ποτέ βιβλίο σε άνθρωπο;
Όχι.
/Ποιος είναι ο πρώτος άνθρωπος στον οποίο μιλάτε για ένα βιβλίο που μόλις έχετε τελειώσει;
Δε νομίζω ότι μιλάω σε κάποιον άμεσα – εκτός κι αν τύχει να το φέρει η κουβέντα.
/Υπάρχει κάποιο βιβλίο που έχετε δωρίσει παραπάνω από μία φορά;
Ναι, τους Τέσσερις Τοίχους του Χατζηγιαννίδη.
/Τι κάνετε αν δανείσετε ένα βιβλίο και δεν σας επιστραφεί;
Από κάποια στιγμή και μετά, και αφού έχασα αρκετά ή ξαναγόρασα άλλα, αποφάσισα να ξεκαθαρίζω σε όποιον μου ζητήσει ότι είναι αρχή μου να μη δανείζω βιβλία. Επίσης δεν μου αρέσει να δανείζομαι βιβλία.
/Μέσα σε ποια ιστορία που έχετε διαβάσει θα θέλατε να ζείτε;
Θα ήθελα να είμαι ο φασουλής στο Τι είδε το φεγγάρι. Επίσης με είχε συναρπάσει το Άρωμα του Πάτρικ Ζίσκιντ.
/Λένε ότι ορισμένα βιβλία «μας βρίσκουν» σχεδόν μαγικά τη στιγμή που τα χρειαζόμαστε. Σας έχει συμβεί;
Νομίζω ότι όντως ισχύει αυτό. Ή τουλάχιστον έτσι πιστεύω από τότε που διάβασα το Αναζητώντας το χαμένο χρόνο.
/Για ποιο βιβλίο θα λέγατε: αυτό το βιβλίο μου άλλαξε τη ζωή;
Τα τελευταία τρία χρόνια είχα την ευτυχία να διαβάσω δυο βιβλία που τα χω για φυλαχτό: το Σαν κι εμένα καμωμένοι του Δημήτρη Παπανικολάου και το Χαίρε, Ναπολέων του Τάκη Σπετσιώτη.
/Τι είναι για σας ένα καλό βιβλίο;
Δεν ξέρω, δεν έχω διαβάσει αρκετά ώστε να μπορώ να σας πω.
Info
Ο Αντώνης Γκρίτσης σπούδασε κλασική φιλολογία στην Κρήτη και υποκριτική στο Θέατρο Τέχνης. Από τις 2 Οκτωβρίου έως τις 28 Νοεμβρίου θα παίζει στην παράσταση «Ναπολέων», στο Θέατρο του Νέου Κόσμου. Παράσταση βασισμένη σε κείμενα του Γιώργου Ιωάννου και του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, σε σκηνοθεσία Γιάννη Σκουρλέτη.
