Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση.
Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός
Ο κριτικός κινηματογράφου Γιάννης Ζουμπουλάκης απαντά σε 25 κλασικές ή αναπάντεχες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.
>Ποιο βιβλίο διαβάζετε αυτό τον καιρό;
To Δάσος των κρεμασμένων του Λίβιου Ρεμπρεάνου.
>Πώς ήρθε στα χέρια σας;
Μιλούσα με τον φίλο Πέτρο Μινώπετρο, ιερέα και σκηνοθέτη και μου ανέφερε την ομότιτλη ρουμάνικη ταινία του Λίβιου Τσουλέι. Την αναζήτησα και βρήκα ότι βασίζεται στο μυθιστόρημα του Ρουμάνου Ρεμπρεάνου. Κέδρος 1961, εξαντλημένο. Βρήκα ένα αντίτυπο στο παλαιοπωλείο Ελεύθερη Σκέψη, στην Ιπποκράτους. Πρόλογος: Κοσμάς Πολίτης, μετάφραση: Μ. Δημητριάδη - Παπαϊωάννου. Ένιωσα ανακούφιση όταν το έπιασα στα χέρια μου και ήξερα ότι είναι δικό μου. Δεκατρία ευρώ κόστισε. Θα έδινα πολύ περισσότερα.
>Γενικά, πώς επιλέγετε βιβλία;
Δεν έχει τύχει να το σκεφτώ. Είναι σαν να με ρωτάτε πώς αναπνέω.
>Έχετε βιβλίο στην τσάντα σας;
Πάντα. Έχει τύχει να επιστρέψω σπίτι να το πάρω επειδή το είχα ξεχάσει.
>Διαβάζετε στο Μετρό, σε καφέ ή σε άλλους εξωτερικούς χώρους;
Παντού.
>Σε ποια στάση σας αρέσει να διαβάζετε;
Μπρούμητα.
>Αφού τα διαβάσετε, φυλάτε τα βιβλία σας και τα μεταφέρετε από σπίτι σε σπίτι όταν μετακομίζετε;
Όλα υπάρχουν στο πατρικό σπίτι μου.
>Πόσο οργανωμένη είναι η βιβλιοθήκη σας; Μπορείτε να βρείτε ένα βιβλίο άμα το ψάχνετε;
Η βιβλιοθήκη πάσχει σε οργάνωση αλλά όπως συμβαίνει με όλους του «είδους» μου, ξέρω πού βρίσκονται τα πάντα.
>Προσέχετε τα βιβλία σας ή τα τσακίζετε, τα υπογραμμίζετε και σημειώνετε επάνω σ' αυτά;
Στο τσάκισμα της ράχης, έχω θέμα. Όμως από σημειώσεις και υπογραμμίσεις δεν έχω σταματημό. Στο Έμφυτο Ελάττωμα του Τόμας Πίντσον πρέπει να έχω τέσσερις με πέντε σελίδες σημειώσεις. Όταν τις είδε ο Πολ Τόμας Άντερσον, που έκανε την ομότιτλη ταινία και του έκανα συνέντευξη στο Παρίσι, έδειξε ειλικρινά εντυπωσιασμένος.
>Έχει τύχει ποτέ να «κολλήσετε» με βιβλίο; Τι συνέβη;
Αν εννοείτε να μην θέλω να τελειώσει, μου έχει συμβεί στο παρελθόν με αστυνομικά μυθιστορήματα του Τζέιμς Χάντλεϊ Τσέιζ, εκδόσεις Βίπερ. Θυμάμαι χαρακτηριστικά δύο τίτλους: Πλήρωσε για να ζήσεις και Το κορίτσι των γκάνγκστερ.
>Αφήνετε στη μέση βιβλία που σας κάνουν να βαριέστε; Πόσο συχνά;
Σπάνια. Θα πρέπει να έχω αφήσει ανολοκλήρωτα 4 - 5. Ένα από αυτά ήταν η Υπεραιχμή, επίσης του Πίντσον.
>Έχει τύχει να σας συναρπάσει, μετά από χρόνια, βιβλίο που στην πρώτη ανάγνωση σας είχε απογοητεύσει;
Σπανίως διαβάζω ξανά βιβλία που έχω διαβάσει. Ο χρόνος για αυτά που απομένουν να διαβάσω είναι, στην ουσία, πάρα πολύ λίγος. Επίσης, αντίθετα με τις ταινίες που ξαναβλέπω, δεν θέλω να ξαναδιαβάσω κάτι που με είχε συναρπάσει στο παρελθόν και τώρα υπάρχει κίνδυνος να μην το θεωρήσω συναρπαστικό. Μη με ρωτήσετε γιατί. Δεν ξέρω.
>Έχετε κλάψει ποτέ διαβάζοντας ένα βιβλίο;
Ο Μικρούλης του Ιουλίου Βερν. Ο σκοτωμός του γλάρου με είχε σοκάρει. Αλλά ήμουν μικρούλης.
>Τι κάνετε με τα βιβλία που δεν τα θέλετε πια; Τα πετάτε; Τα χαρίζετε; Τα κρύβετε σε σκοτεινά υπόγεια;
Δεν υπάρχουν βιβλία που «δεν θέλω πια». Υπάρχουν βιβλία που τα έχω δύο ή τρεις φορές οπότε κάνω ανταλλαγές σε ένα βιβλιοπωλείο στο Μοναστηράκι προκειμένου να αποκτήσω τίτλους που δεν έχω.
Σπανίως διαβάζω ξανά βιβλία που έχω διαβάσει. Ο χρόνος για αυτά που απομένουν να διαβάσω είναι, στην ουσία, πάρα πολύ λίγος. Επίσης, αντίθετα με τις ταινίες που ξαναβλέπω, δεν θέλω να ξαναδιαβάσω κάτι που με είχε συναρπάσει στο παρελθόν και τώρα υπάρχει κίνδυνος να μην το θεωρήσω συναρπαστικό. Μη με ρωτήσετε γιατί. Δεν ξέρω.
>Υπάρχει κάποιο βιβλίο που έχετε δωρίσει σε περισσότερους από έναν άνθρωπο;
Περιέργως, δεν συνηθίζω να δωρίζω βιβλία.
>Θα συμμετείχατε ποτέ σε Λέσχη Ανάγνωσης;
Ίσως. Όχι με ιδιαίτερο πάθος, όμως. Τα βιβλία, οι ταινίες, ένας πίνακας, κάθε έργο Τέχνης, είναι κατ' αρχάς προσωπική υπόθεση του κάθε αποδέκτη.
>Σας έχει συμβεί να δανείσετε αγαπημένο βιβλίο και να μην σας επιστραφεί;
Μου έχει συμβεί και δεν θέλετε να ξέρετε.
>Ποιο ήταν το αγαπημένο σας βιβλίο όταν ήσασταν μικρός;
Οι Περιπέτειες του Ρομπέν των Δασών.
>Το έχετε ξαναδιαβάσει έκτοτε;
Όχι. Αλλά τότε, παιδί, το είχα διαβάσει, ξέρω 'γω, 50 φορές; Το ξεφύλλιζα συνέχεια. Και φυσικά το έχω ακόμα.
>Μέσα σε ποια ιστορία που έχετε διαβάσει θα θέλατε να ζείτε;
Η πραγματική ζωή υπερισχύει, δυστυχώς, της μυθοπλασίας ακόμα και όταν η μυθπλασία αντλείται από την ζωή. Κλείνοντας τα μάτια λίγο πριν κοιμηθώ ίσως να μπαίνω κι εγώ στην ιστορία όπως το εννοείτε, όμως κρατά λίγο. Το άγχος, το αύριο, οι εκκρεμότητες, αυτοί είναι οι πραγματικοί «ήρωες» της ζωής μας. Και επιβάλλονται.
>Με ποιον ή ποια συγγραφέα θα θέλατε να δειπνήσετε;
Με πολλούς. Δυο που σκέφτομαι είναι ο Στέφαν Τσβάιχ και η Πατρίτσια Χάισμιθ. Με την Χάισμιθ έχω αλληλογραφήσει ως απλός αναγνώστης της. Έχω δειπνήσει με τον Γκιγιέρμο Αριάγα προσκεκλημένος της τότε διευθύντριας του φεστιβάλ Θεσσαλονίκης Δέσποινας Μουζάκη. Το δείπνο δεν θυμάμαι να είχε κάτι ιδιαίτερο ως εμπειρία, παρότι ο Αριάγα είναι ένας πολύ ενδιαφέρον άνθρωπος. Αλλά δεν είμασταν μόνοι.
>Λένε ότι ορισμένα βιβλία «μας βρίσκουν» σχεδόν μαγικά τη στιγμή που τα χρειαζόμαστε. Είχατε ποτέ τέτοια εμπειρία;
Όχι ακριβώς. Όταν όμως διάβαζα την Παρεξήγηση στη Μόσχα της Σιμόν Ντε Μποβουάρ, ένιωθα σαν να διάβαζα για κάτι πολύ προσωπικό που ζούσα εκείνη ακριβώς την περίοδο. Δεν ήμουν ευτυχής που το βιβλίο «με είχε βρει» και δεν ένιωθα καμία μαγεία διότι αυτό το προσωπικό στο οποίο αναφέρομαι δεν ήταν ευχάριστο.
>Για ποιο βιβλίο θα λέγατε: αυτό το βιβλίο μου άλλαξε τη ζωή;
Για όλα, ή για κανένα.
>Ποιος είναι για σας ο ορισμός του καλού βιβλίου;
Πολύ καλή ερώτηση, πολύ δύσκολη απάντηση.
>Ποιο βιβλίο προτείνετε ενθέρμως αυτή την εποχή;
Το κάλπικο ζύγι του Γιόζεφ Ροτ, εκδόσεις Άγρα. Όλα τα βιβλία του Ροτ πρέπει να διαβαστούν. Από όλους.
Info
Ο Γιάννης Ζουμπουλάκης είναι κριτικός κινηματογράφου, μέλος της Πανελλήνιας Ένωσης Κριτικών Κινηματογράφου (ΠΕΚΚ). Από το 1999 είναι ο κριτικός κινηματογράφου και υπεύθυνος των κινηματογραφικών θεμάτων της εφημερίδας ΤΟ ΒΗΜΑ. Κάθε Σάββατο στον Βήμα FM 99,5 επιμελείται την εκπομπή Ακούμε σινεμά.
