Διαβάζοντας με τον Αργύρη Πανταζάρα

/Ποιο βιβλίο διαβάζετε αυτό τον καιρό;
Διαβάζω τα απάντα του Γκαίτε και ό,τι υπάρχει γύρω απο τον Φάουστ. Ερευνώ το κίνημα "Θύελλα και Ορμή" και την δομή της φιλοσοφικής σκέψης εκείνης της εποχής.
/Πώς ήρθαν στα χέρια σας;
Πήγα εγώ σε αυτά...
/Γενικά, πώς επιλέγετε βιβλία;
Όταν με απασχολεί ενα ζήτημα, ρωτάω τους κατάλληλους ανθρώπους και σιγά σιγά περιτριγυρίζω ότι έχει σχέση με αυτό.
/Έχετε βιβλίο στην τσάντα σας;
Πάντα φροντίζω να έχω μαζί μου ένα βιβλίο ακόμα και αν πρέπει να ανέβω σε ένα φαράγγι στη μέση του πουθενά. Το έχω σαν μια συντροφιά, μια όμορφη σκέψη που θα γεμίσει τη σιωπή μου όταν θα την εέω ανάγκη, να συμπληρώσει έναν εσωτερικό μου διάλογο ή να αρχίσει ένα καινούργιο.
/Διαβάζετε στο Μετρό, σε καφέ ή σε άλλους εξωτερικούς χώρους;
Δεν συχνάζω στο Μετρό γιατί περπατάω πολύ ή κάνω ποδήλατο. Σε καφέ όταν διαβάζω πρέπει να οργανώσω ολόκληρο εργαστήριο πρώτα. Το κλασικό μου αναγνωστήριο είναι ο υπαίθριος χώρος στο αστεροσκοπείο στην Πνύκα.
/Σε ποια στάση σας αρέσει να διαβάζετε;
Συνηθίζω να στήνω το αναλόγιο και να διαβάζω όρθιος... Είναι κάποιο κατάλοιπο από την μελέτη στο βιολί. Όμως στη συνέχεια περνάω από όλες τις στάσεις. Από όρθιος μετά κάθομαι σε καρέκλα, μετά πέφτω στο πάτωμα και καταλήγω να διαβάζω περπατώντας πάνω στα έπιπλα του σπιτιού...
/Αφού τα διαβάσετε, φυλάτε τα βιβλία σας και τα μεταφέρετε από σπίτι σε σπίτι όταν μετακομίζετε;
Η βιβλιοθήκη ειναι από κοινού με την αδερφή μου, αυτή μου έμαθε να την οργανώνω, να την φροντίζω και να την εμπλουτίζω.
/Πόσο οργανωμένη είναι; Μπορείτε να βρείτε ένα βιβλίο άμα το ψάχνετε;
Ναι, είναι οργανωμένη ανά είδος και συγγραφείς. Βέβαια δεν είναι και τόσο μεγάλη η συλλογή μου που να μη ξέρω τι έχω,τα θυμάμαι όλα.
/Προσέχετε τα βιβλία σας ή τα τσακίζετε, τα υπογραμμίζετε και σημειώνετε επάνω σ’ αυτά;
Πάντα υπογραμμίζω μια φράση ή μια λέξη κλειδί. Είναι ένας τρόπος να εμπλακείς λίγο παραπάνω στην ανάγνωση, να γίνει ένα στίγμα, μια προσωπική στιγμή με το κείμενο. Είναι μια κίνηση που συνηθίζω από την μελέτη μου στα θεατρικά κείμενα, ψάχνωντας την "χρυσή φράση" που οδηγεί μια σκηνή, έναν ρόλο, καμιά φορά ακόμα και όλο το έργο.
Η φθορά στο βιβλίο ειναι όπως και η φθορά στα παπούτσια. Σου λέει πόσο δρόμο έχει διανύσει, μέχρι πού έχει ταξιδέψει και κάτω απο ποιες συνθήκες... Και για να μην παρεξηγηθώ, είμαι δεμένος με τα δικά μου παπούτσια... όπως και με τα βιβλία μου.
/Έχει τύχει ποτέ να «κολλήσετε» με βιβλίο; Τι συνέβη;
Με τον Ακατονόμαστο του Samuel Beckett. Όταν άνοιγα το βιβλίο ανησυχούσα μην φύγουν οι λέξεις απο μέσα του. Μην αρχίσει να παραμιλάει ο κόσμος γύρω μου. Είναι ένα συνειρμικό ψυχογράφημα, που δεν ανήκει σε κανένα είδος. Είναι μια προσωπική κατάθεση μιας αλληγορίας ενός άλλου εαυτού. Μια προσευχή της εσωτερικής μας ανησυχίας. Γεμάτο εικόνες, έννοιες, αρχέγονα άλυτα ζητήματα. Γεμάτο χιούμορ, σκοτάδι και ελπίδα. Δεν έχω διαβάσει κάτι πιο γενναιόδωρο από τα μέσα, από την ψυχή του ανθρώπου, σε μια σισυφική προσπάθεια να ξετυλίξει το νήμα όλων των αισθήσεων. Ένιωσα ευγνωμοσύνη! Με επηρρέασε τόσο αυτή η απενοχοποίηση της σκέψης, ο συνειρμικός λόγος ως μέσο επικοινωνίας και η σκέψη ως η αρχιτεκτονική του κόσμου, που επέλεξα κι εγώ να το κάνω παράσταση, το "ΑΩ" σε μορφή μονολόγου που ανέβηκε πέρυσι στο Θέατρο της οδού Κυκλάδων-Λευτέρης Βογιατζής. Είναι το κείμενο του Μπέκετ που τελειώνει με την φράση: "Πρέπει να συνεχίσω, δεν μπορώ να συνεχίσω, θα συνεχίσω...."
/Αφήνετε στη μέση βιβλία που σας κάνουν να βαριέστε; Πόσο συχνά;
Όχι. Τα τελειώνω πάντα και μάλιστα συνεχίζω την έρευνά τους μέσα απο τις αναφορές τους και όλων των ειδών τις πηγές. Δεν διαβάζω για να περάσει η ώρα, δεν μου αρέσει καν το διάβασμα... Μου αρέσει να ψάχνω και να κάνω έρευνα, αλλιώς δεν ανοίγω βιβλία.
/Έχει τύχει να σας συναρπάσει, μετά από χρόνια, βιβλίο που στην πρώτη ανάγνωση σας είχε απογοητεύσει;
Όχι, δεν ξαναδιαβάζω κάτι που με έχει απογοητεύσει, δεν υπάρχει αυτή η πολυτέλεια χρόνου. Το βιβλίο είναι σαν μια παράσταση. Ποιος θα πήγαινε να ξαναδεί μια παράσταση που δεν του άρεσε;

Η φθορά στο βιβλίο είναι όπως και η φθορά στα παπούτσια. Σου λέει πόσο δρόμο έχει διανύσει, μέχρι πού έχει ταξιδέψει και κάτω από ποιες συνθήκες... Και για να μην παρεξηγηθώ, είμαι δεμένος με τα δικά μου παπούτσια - όπως και με τα βιβλία μου.

/Έχετε πετάξει ποτέ βιβλίο σε άνθρωπο από τα νεύρα σας;
Προτιμώ να πετάξω τον άνθρωπο στο βιβλίο.
/Στα σκουπίδια;
Όχι.
/Κάνετε δώρο βιβλία;
Μόνο αν θέλω να δει κάποιος κάτι από τον κόσμο μου. Ή να του "πω" κάτι που κάποιος άλλος τα είπε καλύτερα!
/Θα συμμετείχατε ποτέ σε Λέσχη Ανάγνωσης;
Ναι, έχω σκοπό να κάνω "Λέσχη" και σπίτι μου... Ο μόνος λόγος που με κρατά στο θέατρο είναι ότι η έρευνα και η εξέλιξη καθορίζονται καθαρά και μόνο απο σένα. Είναι ο μόνος τρόπος να συνεχίζεις την σπουδή σου. Οπότε μια συνάντηση στο πλαίσιο αναζήτησης και μελέτης της δραματουργίας και της γραφής, κάτι που λείπει απο το ελληνικό θέατρο, ένας κύκλος δημιουργών και θεατών, συγγραφέων, μελετητών και αναγνωστών είναι απολύτως αναγκαία.
/Σας έχει συμβεί να δανείσετε αγαπημένο βιβλίο και να μην σας επιστραφεί;
Σπάνια θα το ξεχάσω... σπάνια δεν θα επιστραφεί. Για να αποφύγω αυτό το δυσάρεστο συναίσθημα προτιμώ να τα χαρίζω. Το υλικό της βιβλιοθήκης μου είναι ενα δίκτυο επιρροών, εμπνεύσεων και μιας προσωπικής μου συνομιλίας με τους συγγραφείς, αν μου στερήσει κάποιος ενα κομμάτι του παζλ τότε αρχίζει το βραχυκύκλωμα.
/Ποιο ήταν το αγαπημένο σας βιβλίο όταν ήσασταν παιδί;
Όταν ήμουνα παιδί, κανένα. Ίσως λίγο να αγαπούσα το βιβλίο της Ιστορίας του σχολείου, γιατί πάνω σε αυτό άρχισα να εικονογραφώ την παράδοση του μαθήματος. Εκεί ανακάλυψα την προσωπική μου συγκέντρωση και εμπλοκή με τα βιβλία.
/Το έχετε ξαναδιαβάσει έκτοτε;
Όχι δεν το εχω ξαναδιαβάσει. Όμως αυτό που μου έμεινε, είναι το να κρατάω σημειώσεις με σκίτσα και τώρα κάνω παράλληλα με το θέατρο εικονογράφηση για βιβλία και storyboard για σενάρια.
/Μέσα σε ποια ιστορία που έχετε διαβάσει θαθέλατε να ζείτε;
Στον Λεόντιο και Λένα του Γκεόργκ Μπύχνερ. Ένα πολύ μικρό θεατρικό παραμύθι. Ένας περίπατος δυο νέων έξω από την κοινωνία που καταλήγει στο βασίλειο του έρωτα!
/Με ποιον ή ποια συγγραφέα θα θέλατε να δειπνήσετε;
Με τον Οδυσσέα Ελύτη.
/Λένε ότι ορισμένα βιβλία «μας βρίσκουν» σχεδόν μαγικά τη στιγμή που τα χρειαζόμαστε. Είχατε ποτέ τέτοια εμπειρία;
Συχνά έχω αυτήν την αίσθηση. Αυτό επαληθεύει την δύναμη του πνεύματος και το συλλογικό ασυνείδητο. Όταν διάβασα Την απολογία του Σωκράτη. Ένιωσα ότι στο κόσμο δεν έχει αλλάξει τίποτα, ούτε ήταν διαφορετικό ποτέ. Ένιωσα τις δυο δυνάμεις του ανθρώπου να μάχονται αιώνια στο ίδιο τερέν. Έκτοτε το διαβάζω κάθε χρόνο την άνοιξη, είναι μια γενέθλιος συνάντηση με το πνεύμα αυτού του πλανόδιου φιλοσόφου.
/Για ποιο βιβλίο θα λέγατε: αυτό το βιβλίο μου άλλαξε τη ζωή;
Για το Αν αυτό είναι ο άνθρωπος του Primo Levi. Έχει ένα σπάνιο τρόπο να καταγράφει την ιστορία μέσα από τα ανθρώπινα συναίσθηματα καθώς και την ανθρώπινη ψυχή μέσα από τα γεγονότα. Εκεί η ανθρωπότητα για άλλη μια φορά έδειξε τον χειρότερό της εαυτό. Και συνειδητοποίησα ότι η επιβίωση ειναι καθαρά θέμα τύχης.
/Ποιο βιβλίο προτείνετε ενθέρμως αυτή την εποχή;
Όλον τον Αρκά!
/Ποιος είναι για σας ο ορισμός του καλού βιβλίου;
Ο διάλογος με το παρελθόν, το μέλλον και το παρόν.

Info
Ο Αργύρης Πανταζάρας θα ερμηνεύσει τον ρόλο του Μεφιστοφελή στην παράσταση «Φάουστ», σε σκηνοθεσία της Κατερίνας Ευαγγελάκου και τον Νίκο Κουρή στον ρόλο του Φάουστ, η οποία θα ανέβει στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, στις 11 Δεκεμβρίου.

* Φωτογραφία: Νίκος Πανταζάρας