Η φίλη μου η Έλλη Παππά, ΧΑΡΑ ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ-ΚΟΥΜΟΥΛΛΗ

Πολλές φορές σκέφτομαι, είμαι βέβαιη, πως, αν μας κρατούσαν στην Απομόνωση της Ασφάλειας ως σήμερα (εννοεί το χρόνο που γράφει αυτό το βιβλίο, 1945-1996), 45 ολόκληρα χρόνια, θα μπορούσαμε να επιζήσουμε, και κάτι περισσότερο: Θα ήμασταν ευτυχισμένοι, γιατί μέσα εκεί όπου μας έκλεισαν, για να μας συντρίψουν, μπορέσαμε να έχουμε μια πλήρη ζωή. Δεν μπορώ παρά να παραδεχτώ πως είχαμε ένα προνόμιο που σε λίγους ανθρώπους έλαχε - αν υποτεθεί πως υπάρχει παρόμοιο προηγούμενο. Είχαμε την αγάπη μας. Μέσα στο ανυπόφορο σκοτάδι του κελιού μου και στο ανυπόφορο νυχτοήμερα ηλεκτρικό του κελιού του Νίκου, εμείς ζούσαμε τον δικό μας έρωτα, που έδινε το δικό του φως στην ψυχή και όχι μόνο. Στην ψυχή και στο μυαλό μας. Είχαμε το μεγάλο προνόμιο αυτή η αγάπη, αυτός ο έρωτας, να τρέφεται από την κοινότητα των σκέψεών μας, της απόφασής μας που τη φέραμε μαζί μας πολύ πριν πέσουμε στα χέρια τους - να μην αφήσουμε να μας συντρίψουν σωματικά και ψυχικά και πνευματικά, μα το αντίθετο: να συντρίψουμε εμείς τα σχέδια και τις μεθόδους τους. Νομίζω ότι τα καταφέραμε κι αυτό μας κάνει περήφανους και, τολμώ να πω, χαρούμενους. Σαρκάζαμε τους βασανιστές μας - κι αυτό μας έκανε να γελάμε. Αποκαλύπταμε τη δειλία τους, αποκαλύπταμε κάτω από τους επηρμένους "εξουσιαστές" αυτό που πραγματικά ήταν, δειλά, τιποτένια ανθρωπάκια - και το χαιρόμασταν. Αποφασισμένοι να πεθάνουμε, κάναμε σχέδια για το μέλλον, βάζοντας πάντα μπροστά το "αν ζήσουμε" - και τα βλέπαμε να ζωντανεύουν. Μέσα από την αλληλογραφία μας σπάζαμε το βασανιστήριο της Απομόνωσης - κι αυτό ήταν η ευτυχία μας. Μεγαλώναμε το παιδί μας μέσα σ' εκείνα τα κελιά - και λαχταρούσαμε την καινούργια ζωή που θ' αφήναμε πίσω μας. Πρέπει να το ομολογήσω: Ήμασταν προνομιούχοι. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)