alt

Μπόρχες, πάντα και παντού.

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

Ο Μπόρχες (Borges) είναι ο χάρτης της Παγκόσμιας Λογοτεχνίας. Τον συναντάς πάντα και παντού. Ακόμα και στην pop κουλτούρα υπάρχει μια περίοπτη θέση για τον Μπόρχες. Ή μάλλον πολλές. Τον βλέπεις σε μια πολύ κρίσιμη στιγμή της δυναμικής ταινίας Performance (1970) του Nicholas Roeg. Τον ακούς να λέει ότι ακούει Beatles καθώς συνομιλεί με τον άλλο τιτάνα, τον Ερνέστο Σάμπατο. Τον συναντάς στο Όνομα του Ρόδου, του Ουμπέρτο Έκο, ως Χόρχε του Μπούργκος, και στην Άντα του Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ, αναγραμματισμένο, ως Osberg. Η σκιά του κάνει ένα σημαντικό πέρασμα στην ταινία του Βιμ Βέντερς Τα Φτερά του Έρωτα, ως Όμηρος στον λαβύρινθο της Βιβλιοθήκης.

Ο Φιόρδα συνθέτει ένα πανηγυρικό στην μπορχεσιανή τεχνοτροπία και νοοτροπία, μας καλεί σ᾽ ένα γλέντι της λογοτεχνίας, όπου ο ευφυής αλλά μάλλον ανάλαφρος στοχασμός σχετικά με τα όρια της μυθοπλασίας χορεύει παρέα με το χαρούμενο χιούμορ και την ανέμελη ευρυμάθεια.

Στο πιο πρόσφατο, και συναρπαστικά χορταστικό, μυθιστόρημα του Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες (Juan Gabriel Vásquez, Μπογκοτά, 1973) Η μορφή των λειψάνων (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Ίκαρος), εμφανίζονται κάμποσα πονήματα του Μπόρχες και, κυρίως, δεσπόζει ένα είδος μπορχεσιανής λογικής σχεδόν σε όλες τις 680 σελίδες του έργου. Λίγο πριν ξεκοκαλίσω το μυθιστόρημα του Vásquez (για το οποίο έγραψε εκτενώς ο Διονύσης Μαρίνος), απόλαυσα το ευφυώς αναιδές μίνι μυθιστόρημα του Γκαστόν Φιόρδα (Gastón Fiorda, Μπουένος Άιρες, 1979) Η συνωμοσία Μπόρχες (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Opera), όπου ο μέγας Μπόρχες εικάζεται ότι δεν ήταν παρά ένας ημιατάλαντος γραφιάς και ότι ο μύθος Μπόρχες δεν είναι παρά ένα κατασκεύασμα των λογοτεχνών του περιοδικού «Sur», το προϊόν μιας αλλόκοτης συμφωνίας — στη διάρκεια μιας απολύτως μυστικής συνάντησης με τον Αδόλφο Μπιόι Κασάρες, την Βικτόρια Οκάμπο, και άλλα μέλη της ομάδας του «Sur», ο ημιατάλαντος γραφιάς θα συμφωνήσει να «κατασκευαστεί» ο Μύθος Μπόρχες, να αλλάξει την εξωτερική του εμφάνιση, να υπογράφει κείμενα γραμμένα συλλογικά, να προσποιηθεί ακόμα και ότι είναι τυφλός, και πάει λέγοντας.

Ο Μπόρχες υπάρχει για το σύμπαν της λογοτεχνίας, αλλά ο αληθινός Μπόρχες δεν είναι παρά ένας αχυράνθρωπος, ένα επινόημα, μια μυθοπλασία. Ο Φιόρδα στήνει αυτήν την υποτυπώδη πλοκή σαν σκηνικό για να αρχίσει να κάνει ταχυδακτυλουργικά κόλπα με τους τόπους και τους τρόπους της λογοτεχνίας, με τα όρια ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασία, με τη βιβλιοφιλία και τις εξωφρενικές συνέπειες μιας άκρατης και άκριτης βιβλιομανίας. Η μία περιπλοκή οδηγεί στην άλλη, νήματα απλώνονται και μπερδεύονται, συγγραφείς και ποιητές εμφανίζονται εδώ κι εκεί, το Άγνωστο Πανεπιστήμιο του Ρομπέρτο Μπολάνιο κάνει παρέα με το Πόλεμος από αέρος και λογοτεχνία του Β. Γκ. Ζέμπαλντ, ένας πανηλίθιος και σκοτεινός βιβλιοπώλης, ονόματι Αγόστο Λασάγιε, περιπλέκει τις ήδη περιπεπεπλεγμένες πλέξεις ανάγνωσης, γυναίκες μυστηριώδεις και μη εμφανίζονται αναπάντεχα, ακούγεται η κιθάρα του Αταουάλπα Γιουπάνκι, τσιτσιρίζουν τσιτάτα του Χέγκελ και του Σπένσερ, και το μυθιστόρημα με τίτλο Η συνωμοσία Μπόρχες γίνεται μια αίθουσα με πολλαπλά κάτοπτρα από όπου δεν λείπουν οι πυροβολισμοί. Ο Φιόρδα συνθέτει ένα πανηγυρικό στην μπορχεσιανή τεχνοτροπία και νοοτροπία, μας καλεί σ᾽ ένα γλέντι της λογοτεχνίας, όπου ο ευφυής αλλά μάλλον ανάλαφρος στοχασμός σχετικά με τα όρια της μυθοπλασίας χορεύει παρέα με το χαρούμενο χιούμορ και την ανέμελη ευρυμάθεια.

alt
Gastón Fiorda – Hernán Ronsino 

Οι μηχανορραφίες και τα περίπλοκα παιχνίδια της πολιτικής πάλλονται κάτω από την κρούστα των αφηγήσεων που συμπλέκονται στον νου του αναγνώστη, ο χορός των ημερομηνιών γίνεται ένα μακάβριο φόντο που θα βαφτεί με αίμα.

Σ' αυτό το γλέντι παρίσταται και ο ιρλανδικής καταγωγής Αργεντινός συγγραφέας Ροδόλφο Ουόλς (Rodolfo Walsh, 1927-1977), ο οποίος, δυστυχώς, «εξαφανίστηκε» στη διάρκεια της δικτατορίας του Βιντέλα, και ο οποίος είχε γράψει το συγκλονιστικό μυθιστόρημα-ντοκουμέντο Επιχείρηση Μακελειό (Operación Masacre, 1957) όπου ιστορείται η σφαγή άμαχων πολιτών στην κοινότητα Χοσέ Λεόν Σουάρες, κοντά στο Μπουένος Άιρες, από άντρες της πολιτοφυλακής. Το εν λόγω βιβλίο διατρέχει το σύντομο, επίσης μπορχεσιανό, καίτοι σκληρά ρεαλιστικό, μυθιστόρημα Το τελευταίο τρένο από το Μπουένος Άιρες (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Opera) του Ερνάν Ρονσίνο (Hernán Ronsino, Τσιβιλκόι, 1975) όπου μέσω τεσσάρων αφηγητών (Βισέντε Βάρδεμαν, Μπίτσο Σόουσα, Μιγκελίτο Μπάριος, και Ραμόν Φολκάδα) και τεσσάρων ημερομηνιών (Οκτώβριος 1973, Δεκέμβριος 1984, Ιούλιος 1966, και Δεκέμβριος 1959) μας κοινωνείται ένα τρομερό επεισόδιο πάθους, χαμέρπειας, εκδίκησης και συγχώρεσης, ενώ ακούγεται διαρκώς το σφύριγμα του τρένου από ένα περιλάλητο γουέστερν με τον Κερκ Ντάγκλας και τον Άντονι Κουίν. Οι μηχανορραφίες και τα περίπλοκα παιχνίδια της πολιτικής πάλλονται κάτω από την κρούστα των αφηγήσεων που συμπλέκονται στον νου του αναγνώστη, ο χορός των ημερομηνιών γίνεται ένα μακάβριο φόντο που θα βαφτεί με αίμα, ο κινηματογράφος εκτροχιάζεται μες στη λογοτεχνία, και οι λέξεις, γερά δουλεμένες από την πένα του Ρονσίνο, γίνονται ασπρόμαυρες κινούμενες εικόνες.

altΆλλα δύο βιβλία, παλαιότερα, μπορούν να συμπληρώσουν το μπορχεσιανό παζλ. Πρόκειται για την Νέα παγκόσμια ιστορία της ατιμίας (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Πόλις) του δαιμόνιου Ουαλού Ρις Χιουζ (Rhys Hughes, Κάρντιφ, 1966), ένα σπαρταριστό και λίαν ευφάνταστο sequel της Παγκόσμιας Ιστορίας της Ατιμίας (1935), του πιο δημοφιλούς βιβλίου του Μπόρχες. Ο Χιουζ παρωδεί δημιουργικά τον Μπόρχες που ήδη παρωδούσε, επίσης δημιουργικά, τα λαϊκά αφηγήματα και τις ιστορίες διαβόητων κακοποιών. Η ελληνική έκδοση, χάρη στον μεταφραστή της, εμπλουτίζεται μάλιστα με ένα δεύτερο μέρος υπό τον τίτλο Borgesiana, όπου μάλιστα, στο διήγημα «Ημιουργός» εμφανίζονται οι ποδοσφαιριστές Τραϊανός Δέλλας και Άγγελος Χαριστέας, η τραγουδίστρια Σαββίνα Γιαννάτου, και ο συγκριτιστής εστέτ και μεταφραστής Αχιλλέας Κυριακίδης!

altO Βραζιλιάνος συγγραφέας Λουίς Φερνάντο Βερίσσιμο (Luís Fernando Veríssimo, Πόρτο Αλέγρε, 1936), συνθέτει ένα διασκεδαστικότατο αστυνομικό μυθιστόρημα, με τον εύγλωττο τίτλο Ο Μπόρχες και οι αιώνιοι ουραγκοτάγκοι (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος, εκδ. Άγρα), όπου ένας μοναχικός μεσόκοπος, ο Φολγκενστάιν, που ζει με τον γάτο του, ο οποίος φέρει το μπορχεσιανό όνομα Άλεφ, γνωρίζει τον Μπόρχες σε ένα συνέδριο για τον γενάρχη της λογοτεχνίας μυστηρίου Έντγκαρ Άλαν Πόου, και από κοινού καταπιάνονται με την εξιχνίαση του φόνου ενός εκ των συνέδρων, του Γερμανού Ρότκοπφ. Ο αναγνώστης διασκεδάζει με τις περίτεχνες επινοήσεις του Βερίσσιμο, με τις μνείες στα έργα του Πόου και του Μπόρχες, με το πέρασμα του στοχαστή Βάλτερ Μπένγιαμιν από τις σελίδες του μυθιστορήματος, ίσως του μοναδικού στο οποίο πρωταγωνιστεί ο Μπόρχες.

Αξίζει να θυμίσουμε, κλείνοντας, ότι ο ποιητής Νίκος Καρούζος είναι ο πρώτος που μετέφρασε Μπόρχες στα ελληνικά, ήδη τη δεκαετία του 1960! 

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.


Αποσπάσματα από τα βιβλία

«Υπάρχει κάτι στο Μπουένος Άιρες που δεν είναι διόλου δυσάρεστο: η ανωνυμία με την οποία περιδιαβαίνουν τα πλάσματά του. Είναι σαν μεγεθυσμένοι ίσκιοι, που αναζητούν κάποια ακαθόριστα σημεία στην άλλη άκρη της πόλης. Εξ ου και η ατομικότητα διαμορφώνεται σ᾽ ένα κίβδηλο παρόν που, σιγά σιγά, ξεχνάει τον ίδιο το σκοπό του». Γκαστόν Φιόρδα, Η Συνωμοσία Μπόρχες (σ. 59)

«Μ' αρέσουν οι ταινίες όπου αυτοί που περιμένουν να τουφεκιστούν δε δείχνουν τον παραμικρό φόβο, είναι στημένοι μπροστά στο απόσπασμα, γενναίοι, ενώ, αντίθετα, οι δειλοί είναιοι δήμιοι, που σημαδεύουν και προσπαθούν ν᾽ αποφύγουν το βλέμμα του μελλοθάνατου». Ερνάν Ρονσίνο, Το τελευταίο τρένο από το Μπουένος Άιρες (σ. 50)

«Ένα γραφείο για τον συγγραφέα Τόμας Πίντσον, που οι εσωτερικοί του τοίχοι, το ταβάνι και το πάτωμα είναι όλα στρωμένα με ανεμφάνιστες φωτογραφικές πλάκες». Ρις Χιουζ, Νέα Παγκόσμια Ιστορία της Ατιμίας (σ. 230)

«Τώρα όμως βρισκόμουν μέσα στη βιβλιοθήκη του Χόρχε Λουίς Μπόρχες. Είχα φτάσει στο κέντρο του λαβυρίνθου και το τέρας μού πρόσφερε τσάι, μάτε ή σέρρυ. Βρισκόμουν ανάμεσα στα βιβλία σου, κάτω από τις γκραβούρες του Πιρανέζι, έπινα το αληθινά εγγλέζικο τσάι σου κι εσύ με άκουγες. Κι αυτή τη φορά δεν ήταν ένα όνειρο. Όπως η θλίψη και η απογοήτευση πάλευαν για την εξουσία στο πρόσωπό σου, η ναυτία και η έκσταση μάχονταν στο στομάχι μου». Λουίς Φερνάντο Βερίσσιμο, Ο Μπόρχες και οι αιώνιοι ουραγκοτάγκοι (σ. 50)


altΗ συνωμοσία Μπόρχες
Γκαστόν Φιόρδα
Μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης
Opera 2018
Σελ. 160, τιμή εκδότη €10,60

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ GASTON FIORDA

 

 

 

altΤο τελευταίο τρένο από το Μπουένος Άιρες
Ερνάν Ρονσίνο
Μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης
Opera 2018
Σελ. 80, τιμή εκδότη €7,40

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ HERNAN RONSINO

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

Για το μυθιστόρημα του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν «Ο πρίγκιπας της ομίχλης» (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Ψυχογιός), πρώτο βιβλίο της εξαιρετικά επιτυχημένης Τριλογίας της Ομίχλης.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Βρισκόμαστε στο Λονδίνο,...

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

Για το μυθιστόρημα του Λερντ Χαντ (Laird Hunt) «Ο νυχτερινός δρόμος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις, σε εξαιρετική μετάφραση του Χρήστου Οικονόμου. Φωτογραφία: Λόρενς Μπέιτλερ 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη


...

«Stella Maris» του Κόρμακ ΜακΚάρθι (κριτική)

«Stella Maris» του Κόρμακ ΜακΚάρθι (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Κόρμακ ΜακΚάρθι [Cormac McCarthy] «Stella Maris» (μτφρ. Γιώργος Κυριαζής, εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Μου είναι αδύνατον να κρίνω όπως θα ήθελα αυτό το βιβλίο για συγκεκριμένους λόγους. Ο πλέον προφανής είναι ότι...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Συνέντευξη της πρωτοεμφανιζόμενης Ματίνας Αποστόλου, η οποία διαχειρίζεται τον γνωστό βιβλιοφιλικό λογαριασμό του Instagram με το όνομα Intellectual thighs. Τα «Σωματίδια», το πρώτο της βιβλίο, κυκλοφόρησε προσφάτως από τις εκδόσεις Ποταμός.

Του Σόλωνα Παπαγεωργίου ...

Η Εταιρεία Συγγραφέων καταδικάζει τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Η Εταιρεία Συγγραφέων καταδικάζει τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Η Εταιρεία Συγγραφέων εξέδωσε ανακοίνωση για τη σύλληψη του συγγραφέα Πέτρου Τατσόπουλου έξω από το βιβλιοπωλείο Free Thinking Zone μετά το τέλος εκδήλωσης με θέμα «Είναι παιδεία και θρησκεία έννοιες ασύμβατες;». 

Επιμέλεια: Book Press

...
«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

Το ανατρεπτικό έργο του καταξιωμένου Ευριπίδη Λασκαρίδη παρουσιάζεται για δεύτερη φορά στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023. Φωτογραφίες: Julian Mommert.

Επιμέλεια: Book Press

16 – ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ