Για το μυθιστόρημα του George Pelecanos Το δίδυμο (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης, εκδ. Πατάκη).
Της Χίλντας Παπαδημητρίου
Ο Σπίρο Λούκας, βετεράνος πεζοναύτης του Ιράκ, εργάζεται ως ιδιωτικός ερευνητής για τον μεγαλοδικηγόρο της Ουάσινγκτον Τομ Πίτερσεν, και συγχρόνως αναλαμβάνει υποθέσεις που ξυπνούν το ενδιαφέρον του –άλλοτε για οικονομικούς κι άλλοτε για λόγους ηθικής τάξης. Έτσι, στην αρχή του βιβλίου, παρακολουθούμε τον Λούκας να αναζητά στοιχεία για να απαλλάξει έναν πελάτη του Πίτερσεν ο οποίος κατηγορείται για φόνο, ενώ παράλληλα προσπαθεί να ανακτήσει έναν κλεμμένο πίνακα. Ο πίνακας με τίτλο το Δίδυμο έχει κλαπεί από το διαμέρισμα της δικηγόρου Γκρέις Κινκέιντ, πιθανότατα από τον πρώην εραστή της Μπίλυ Χάντερ. Η αναζήτηση πληροφοριών μέσω ίντερνετ οδηγεί τον Λούκας στα ίχνη μιας τριμελούς συμμορίας κακοποιών, η οποία κλέβει ό,τι μπορεί να μετατραπεί εύκολα σε μετρητά – υπολογιστές, πίνακες, νομίσματα, τιμαλφή. Είναι πια ώρα για δράση, και χάρη στη βοήθεια ενός δικτύου συνεργατών –οι περισσότεροι από τους οποίους είναι βετεράνοι του Ιράκ– ο Λούκας θα φτάσει ως την κρυψώνα της σπείρας και θα ανακτήσει τον πίνακα. Όταν ο επικεφαλής της συμμορίας Μπίλυ Κινγκ (όπως είναι το πραγματικό όνομα του Μπίλυ Χάντερ) θα τον προκαλέσει σε «μονομαχία» –μια καθαρά κινηματογραφική σύγκρουση που θυμίζει πιστολέρο στην Άγρια Δύση– ο Λούκας θα σκοτώσει τον Μπίλυ Κινγκ, χωρίς ενοχές. «Ήθελε να με σκοτώσει».
Ακολουθώντας τη μέθοδο των κλασικών συγγραφέων του νουάρ, ο Πελεκάνος μας εξοικειώνει με τις ιδιαιτερότητες του χαρακτήρα του Λούκας, μας ωθεί να ταυτιστούμε με τις συμπαθείς αλλά και με τις αντιφατικές πλευρές του χαρακτήρα του.
Στη δεύτερη περιπέτεια του Σπίρο Λούκας, παρατηρούμε τον Πελεκάνος να επανέρχεται μεθοδικά στις λεπτομέρειες της ζωής του καινούργιου ήρωά του, τον οποίο γνωρίσαμε πριν δύο χρόνια στην Προμήθεια. Μας ξαναθυμίζει την καθημερινή ρουτίνα του Λούκας, η οποία περιλαμβάνει λίγη δουλειά, πολλή σωματική άσκηση, καυτό σεξ, επισκέψεις στην οικογενειακή εστία αλλά και στο κέντρο αποκατάστασης βετεράνων. Ακολουθώντας τη μέθοδο των κλασικών συγγραφέων του νουάρ, ο Πελεκάνος μας εξοικειώνει με τις ιδιαιτερότητες του χαρακτήρα του Λούκας, μας ωθεί να ταυτιστούμε με τις συμπαθείς αλλά και με τις αντιφατικές πλευρές του χαρακτήρα του. Ο Σπίρο κάνει το σταυρό του μηχανικά, καθώς είναι υιοθετημένο παιδί μιας οικογένειας ελλήνων μεταναστών. Αγαπάει τη μπύρα, τη μουσική funk και το dub, διαβάζει πολλά βιβλία, ασκείται συστηματικά, κάνοντας ποδήλατο και καγιάκ. Καπνίζει μπάφους για να χαλαρώσει, ντύνεται με ρούχα σπορ αλλά προσεγμένα, αρέσει στις γυναίκες – η παρουσία του δεν περνάει ποτέ απαρατήρητη στα καφέ και τα εστιατόρια έθνικ όπου συχνάζει. Ξέρει απέξω κι ανακατωτά την Ουάσινγκτον και την ευρύτερη περιοχή αλλά περνάει στη δράση αφού πρώτα κάνει ενδελεχή ιντερνετική έρευνα. Νιώθει νοσταλγία για την παλιά, «μαύρη» Ουάσινγκτον – γνωστή ως Chocolate City, πριν την αναβάθμιση των υποβαθμισμένων περιοχών.
Τρεις πλοκές, μία ιστορία
Όπως στην Προμήθεια, η πλοκή ξεκινάει όταν ο Πίτερσεν αναθέτει στον Λούκας να βρει στοιχεία που θα ξελασπώσουν έναν πελάτη του – ο οποίος είναι ένοχος. Και μέσα απ’ αυτή τη δευτερεύουσα πλοκή, αναδύεται το κύριο θέμα του βιβλίου· εν προκειμένω, η δολοφονία μιας μαθήτριας του λυκείου. Ο Λούκας μοιάζει να αναλαμβάνει την εξιχνίαση υποθέσεων που δεν θα του αποφέρουν οικονομικό όφελος, σαν να προσπαθεί να εξιλεωθεί για τις βρομοδουλειές που του αναθέτει ο μεγαλοδικηγόρος. Στο Δίδυμο υπάρχει και μια τρίτη πλοκή, η οποία καταλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου, και είναι η αναζήτηση του κλεμμένου πίνακα.
Όσο κι αν μας είναι συμπαθής, όσο κι αν ταυτιζόμαστε μαζί του, στο μυαλό μας τριγυρίζει το ερώτημα: πώς «ξεμαθαίνει» να σκοτώνει ένας στρατιώτης που θεωρεί καθήκον του την εξολόθρευση του εχθρού – μάχιμου ή άμαχου;
Σε αρκετά σημεία του βιβλίου, ο Λούκας ισχυρίζεται ότι δεν κουβαλάει κατάλοιπα του μετατραυματικού στρες που βασανίζει τους βετεράνους. Ωστόσο, αποσπασματικές εικόνες από τις μάχες στη Φαλούτζα διεισδύουν στην αφήγηση και συνδέονται αριστοτεχνικά με την κύρια δράση. Ο Λούκας σκοτώνει όταν πρέπει, για να σώσει τη ζωή του ή τη ζωή αθώων, αλλά κι όταν θα μπορούσε να το αποφύγει, ενώ δεν διστάζει να βασανίσει ένα γκαλερίστα για να μάθει τις πληροφορίες που χρειάζεται. Όσο κι αν μας είναι συμπαθής, όσο κι αν ταυτιζόμαστε μαζί του, στο μυαλό μας τριγυρίζει το ερώτημα: πώς «ξεμαθαίνει» να σκοτώνει ένας στρατιώτης που θεωρεί καθήκον του την εξολόθρευση του εχθρού – μάχιμου ή άμαχου;
Το Δίδυμο του κλεμμένου πίνακα είναι δυο άνδρες, οι οποίοι στέκονται ο ένας δίπλα στον άλλο. Ποιοι είναι αυτοί οι άνδρες; Οι απαντήσεις είναι δύο - ή και περισσότερες. Ίσως είναι ο Λούκας και ο Κινγκ, διότι αν και βρίσκονται σε αντίπαλα στρατόπεδα, έχουν πάρα πολλά κοινά: είναι βίαιοι, macho, ικανοί για τα πάντα. Μια άλλη απάντηση είναι ότι το Δίδυμο συμβολίζει τη διττή φύση κάθε ανθρώπου - και του Λούκας, φυσικά. Ο 30χρονος Σπίρο είναι ο τίμιος, θρησκευόμενος υιοθετημένος γιος των εργατικών ελλήνων μεταναστών, ο οποίος κατατάχτηκε στους πεζοναύτες μετά την 11η Σεπτεμβρίου, για να πολεμήσει την τρομοκρατία. Από την άλλη, είναι μια πολεμική μηχανή που σκότωνε χωρίς τύψεις, ένας άνθρωπος που απελευθέρωσε τα πιο βίαια ένστικτά του χάρη σε μια «ιερή» δικαιολογία, κερδίζοντας έτσι την αποδοχή της αμερικάνικης κοινωνίας.
Η ερωτική σχέση του Λούκας με την παντρεμένη Σάρλοτ αποκαλύπτει την ευάλωτη πλευρά του χαρακτήρα του, κι αυτή ακριβώς τον κάνει πιο συμπαθή στον αναγνώστη. Η συμπεριφορά του απέναντι στις γυναίκες εμπεριέχει ένα σεβασμό που ίσως οφείλεται στην οικογενειακή του ανατροφή, ή ίσως στην πολιτική ορθότητα των καιρών μας. Το μυθιστόρημα κλείνει με την εξιχνίαση του φόνου της μαθήτριας, μια υπόθεση που σχεδόν είχαμε ξεχάσει – αλλά ο συγγραφέας θεωρεί μάλλον πιο σημαντική από τους κλεμμένους πίνακες και τις μονομαχίες στο Ελ Πάσο της Ουάσινγκτον.
Ο Σπίρο, στο τέλος του βιβλίου, συλλογίζεται: «Έχω σκοτώσει. Και θα το ξανακάνω. Ποιος το όφελος; Σε τι έχει βοηθήσει;» Και καταλήγει: «Όλα καλά. Είμαι μια χαρά».
* Η ΧΙΛΝΤΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ είναι μεταφράστρια και συγγραφέας.
Το δίδυμο
George Pelecanos
Μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης
Εκδ. Πατάκη 2014
Σελ. 336, τιμή εκδότη € 14,40
