black children playing leap frog

Για το μυθιστόρημα του Τζέιμς Μπόλντουιν [James Baldwin] «Ανέβα στο βουνό να το φωνάξεις» (μτφρ. Χρήστος Οικονόμου, εκδ. Πόλις). Kεντρική εικόνα: © U.S. National Archives and Records Administration.

Γράφει η Αργυρώ Μαντόγλου

Σε όλα τα μυθιστορήματα του Τζέιμς Μπόλντουιν υπάρχουν δικά του βιώματα, αλλά το Ανέβα στο βουνό να το φωνάξεις (μτφρ. Χρήστος Οικονόμου, εκδ. Πόλις), το πρώτο δημοσιευμένο έργο του, είναι ένα κατεξοχήν αυτοβιογραφικό έργο ενηλικίωσης.

Ο ίδιος είχε δηλώσει πως το συγκεκριμένο μυθιστόρημα τον βοήθησε να συμφιλιωθεί με τις δυσκολίες που αντιμετώπισε μεγαλώνοντας στο Χάρλεμ και πως όφειλε να το γράψει, πριν γράψει οτιδήποτε άλλο. Μέσα από τον κεντρικό ήρωά του, τον Τζον Γκράιμς, περιγράφονται η παιδική ηλικία, η φτώχια και η στέρηση, ο ρατσισμός αλλά και ο ανταγωνισμός με τον τυραννικό πατέρα του που ήταν ιεροκήρυκας, η εσωτερική του πάλη, η αμφισβήτηση των επιβεβλημένων θρησκευτικών δογμάτων αλλά και η ομοφυλοφιλία του που θα είναι το κεντρικό θέμα του επόμενου μυθιστορήματός του Το Δωμάτιο του Τζοβάνι (μτφρ. Τερέζα Βεκιαρέλλη, εκδ. Μεταίχμιο). 

Και τα δυο έργα ολοκληρώθηκαν στο Παρίσι, όπου ο Μπόλντουιν κατέφυγε το 1948 σε ηλικία 24 χρόνων, αφήνοντας πίσω τη Νέα Υόρκη με λιγότερα από είκοσι δολάρια στην τσέπη και με ελάχιστη γνώση της Γαλλικής γλώσσας. Τα πρώτα χρόνια στο εξωτερικό πέρασαν σε άθλιες συνθήκες, με φτώχεια, αρρώστιες και μοναξιά, όμως η παραμονή του εκεί, του πρόσφερε την ελευθερία, την αίσθηση της απαλλαγής από τον ρατσισμό και την απομόνωση που τον καταδυνάστευαν στην πατρίδα του καθώς οι μαύροι Αμερικάνοι γίνονταν εύκολα δεκτοί στους καλλιτεχνικούς Παρισινούς κύκλους των εκπατρισμένων Αμερικανών.

Αυτοβιογραφική ποιότητα

Το Ανέβα στο βουνό να το φωνάξεις, χρειάστηκε πολλά χρόνια για να ολοκληρωθεί. Η μεγαλύτερη δυσκολία οφειλόταν στην αυτοβιογραφική ποιότητα του έργου και στο θέμα το οποίο έξυνε παλιά ψυχικά τραύματα, ιδιαίτερα εκείνα που αφορούσαν τη σχέση με τον πατριό του τον οποίο, μέχρι την εφηβεία, θεωρούσε και φυσικό του πατέρα.

Η συγγραφή του βιβλίου επέφερε και μια κάποιου είδους κάθαρση, απαλλάσσοντας τον από τον θυμό, τον φόβο, προσφέροντας του τη συμφιλίωση με τις ρίζες και το παρελθόν του καθώς αναγκάστηκε να αντιμετωπίσει τα βίαια αυτά συναισθήματα προκειμένου να μετουσιωθούν σε τέχνη. Το επόμενο μυθιστόρημα του είχε ακόμα περισσότερες δυσκολίες δημοσίευσης λόγω του ομοφυλοφιλικού περιεχομένου, αλλά παρά τις αναστολές του, δεν εγκατέλειψε τη γραφή του.

Ο Μπόλντουιν, νιώθοντας μια σχετική ασφάλεια στη Γαλλία, «εκμεταλλεύτηκε» την απόσταση, για να αποσπάσει μια προοπτική του εαυτού του και των δεινών που υφίστανται οι μαύροι της Αμερικής.

Ο Μπόλντουιν, νιώθοντας μια σχετική ασφάλεια στη Γαλλία, «εκμεταλλεύτηκε» όπως ο Χένρυ Τζέιμς, (ένας ακόμα εκπατρισμένος Αμερικάνος που έζησε και έγραψε στο Παρίσι) την απόσταση, για να αποσπάσει μια προοπτική του εαυτού του και των δεινών που υφίστανται οι μαύροι της Αμερικής.

Μη έχοντας απαλλαγεί από την εμπειρία της αμερικανικής κουλτούρας, αλλά όντας ελεύθερος από αυτή, άρχισε να ανακαλύπτει τους τρόπους που το προσωπικό βίωμα συνδέεται με το δημόσιο. Όπως ο Χένρυ Τζέιμς άρχισε κι αυτός να διακρίνει στις μικρές πράξεις των ανθρώπων που ζουν μέσα στο πλαίσιο μιας κουλτούρας κάποιους μεταφορικούς υπαινιγμούς που αντανακλούν την ιδιαιτερότητα και τις συνήθειες ενός κοινωνικού συνόλου.

Η ανάγνωση των έργων του μεγάλου Αμερικάνου εκπατρισμένου συγγραφέα του έδωσε την ιδέα να περιγράψει την περιπέτεια και την εξέλιξη μιας κεντρικής συνείδησης (του ήρωά του) ώστε η δράση του μυθιστορήματος να περιστρέφεται γύρω από μια κρίσιμη στιγμή της ζωής του: τα δέκατα τέταρτα γενέθλια του.

Είσοδος στην εφηβεία

Στο μυθιστόρημα υπάρχει η αφήγηση της ιστορίας του νεαρού Τζον Γκράιμς που μεγαλώνει σε μια φτωχή οικογένεια του Χάρλεμ με πατέρα τον Γκάμπριελ Γκράιμς, ιεροκήρυκα στη μικρή τοπική εκκλησία των πεντηκοστιανών. Όλοι θεωρούν πως κάποια μέρα ο Τζον θα γίνει κι αυτός ένας σπουδαίος ιεροκήρυκας, όμως ο ίδιος, μπαίνοντας στην εφηβεία αρχίζει να σκέφτεται τρόπους για να δραπετεύσει.

Η επιθυμία διαφυγής οφείλεται εν μέρει στην έλξη που ασκεί πάνω του το άγνωστο, αλλά και στον τρόμο που του δημιουργεί ο τυραννικός πατέρας του, παρά την προστασία που του παρέχουν η μητέρα του, Ελίζαμπεθ, και της θεία του, Φλόρενς, οι οποίες λειτουργούν ως κυματοθραύστες της πατρικής οργής, ωστόσο ξεσπάει επάνω τους αδικαιολόγητα πολλές φορές.

james baldwin

Ο Τζέιμς Μπόλντουιν γεννήθηκε στο Χάρλεμ της Νέας Υόρκης στις 2 Αυγούστου του 1924. Το πρώτο του μυθιστόρημα "Go Tell It on the Mountain", εκδόθηκε το 1953. Kέρδισε βραβεία, υποτροφίες και επιχορηγήσεις, ενώ το 1986 παρασημοφορήθηκε από τη Λεγεώνα της Τιμής. Πέθανε το 1987 στο σπίτι του στη Γαλλία.

Στο πρώτο κεφάλαιο περιγράφεται η οικογενειακή ζωή του Τζον, ο θυμός, η φτώχια και οι ενοχές του κάθε μέλους ξεχωριστά. Η ένταση κλιμακώνεται μέχρι να οδηγηθούμε στο πέμπτο και τελευταίο κεφάλαιο, όπου, μετά από μια ολονύχτια παραμονή στην εκκλησία, ο Τζον γίνεται αποδεκτός από την εκκλησιαστική κοινότητα, έχοντας προηγουμένως βιώσει μια κατανυκτική εμπειρία ως νεοφώτιστος, η οποία περιγράφεται ως μια, κάποιου είδους, πνευματική κατάληψη.

Λεπτομερής τοιχογραφία

Στα ενδιάμεσα κεφάλαια περιγράφονται οι περιπέτειες της θείας του, της μητέρας του αλλά και του πατέρα του που αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν από το Νότο στη Νέα Υόρκη, η σκληρή ζωή τους και οι αδικίες που υπέστησαν οι οποίες αντανακλώνται τώρα στη ζωή του Τζον.

Παρότι φαινομενικά στο μυθιστόρημα καταγράφεται η ιστορία μιας οικογένειας μαύρων στο Χάρλεμ, ο Μπόλντουν κατορθώνει να συνθέσει μια ιδιαίτερα λεπτομερή τοιχογραφία της συγκεκριμένης κοινότητας, χρησιμοποιώντας το κάθε μέλος ξεχωριστά ως όχημα προκειμένου να αποτυπωθούν οι επιμέρους ιδιαιτερότητές της.

Το κεντρικό δράμα του βιβλίου αφορά στον αγώνα του Τζον να συνθηκολογήσει με τον εαυτό του, με το παρελθόν του, το παρόν και το μέλλον.

Ταυτόχρονα, αποδίδοντας στα θέματα που πραγματεύεται μια οικουμενική βαρύτητα τα καθιστά ικανά να ξεφύγουν από τα όρια του μικρόκοσμου του Χάρλεμ και από τα δεινά μιας οικογένειας μαύρων κατά τη δεκαετία του τριάντα, παρουσιάζοντας τους Γκράιμς ως χαρακτήρες μιας βιβλικής ιστορίας οι οποίοι σηκώνουν το βάρος της ανθρώπινης οδύνης, ενώ το μίσος, ο έρωτας, η εκδίκηση, η ενοχή και άλλα βαθιά συναισθήματα που βιώνουν υπερβαίνουν το κοινωνικό περιβάλλον στο οποίο ο συγγραφέας τους τοποθετεί και αποκτούν μια διαχρονική, πανανθρώπινη ποιότητα.

«Η Οδός της Απώλειας»

Το κεντρικό δράμα του βιβλίου αφορά στον αγώνα του Τζον να συνθηκολογήσει με τον εαυτό του, με το παρελθόν του, το παρόν και το μέλλον. Ο αγώνας αυτός αφορά, επίσης στη συνθηκολόγηση με τα μεγαλύτερα μέλη της οικογένειας του που μετά από μια σειρά ψυχικών και φυσικών κακουχιών μοιάζουν παγιδευμένα, από ισχυρότερες από αυτούς δυνάμεις, σε ένα παρόν που δεν επέλεξαν.

Το εντονότερο συναίσθημα στρέφεται ενάντια στον πατριό του, μια εχθρότητα που ο Τζον αγωνίζεται να ξεπεράσει. Ταυτόχρονα παλεύει με τους πειρασμούς που ελλοχεύουν σε κάθε βήμα του, πειρασμοί που αφθονούν στον εξωτερικό κόσμο, στην «Οδό της Απώλειας»: τη σεξουαλικότητα, την οκνηρία, την αμαρτία, ακόμα και την ελευθερία. Αλλά το μεγαλύτερο εμπόδιο είναι η ενοχή για τις αμαρτωλές του παρορμήσεις, οι οποίες ενσαρκώνονται στην έλξη που αισθάνεται για έναν μεγαλύτερο νεαρό, τον Ελάιζα.

polis baldwin aneva sto vouno na to fonaxeis1Η καταστολή των διλημμάτων του επέρχεται με τη μεταστροφή του μετά από τη δυνατή υπερβατική του εμπειρία στον ναό, καθώς ο Τζον βγαίνει από το εκστατικό παραλήρημα με την αίσθηση πως έχει τουλάχιστον προσωρινά σωθεί, αν και βαθιά μέσα του γνωρίζει πως η νίκη του είναι προσωρινή και πως οι δυνάμεις του σκότους δεν έχουν οριστικά οπισθοχωρήσει: ο αγώνας του θα συνεχιστεί γιατί δεν έχει ακόμα απαλλαγεί από τον θυμό ενάντια στον πατέρα του, επιπλέον η συγκίνηση που ένιωσε από το φιλί που του έδωσε στο μέτωπο ο Ελάιζα δεν τον έχει εγκαταλείψει.

Το πρώτο αυτό έργο του Μπόλντουιν πραγματεύεται δυο βασικά θέματα της ιστορίας της αμερικάνικης λογοτεχνίας του εικοστού αιώνα: το ρόλο της εκκλησίας και τις σχέσεις ανάμεσα σε μαύρους και λευκούς.

Η σχέση αυτή παρότι δεν δηλώνεται, υπονοείται σιωπηρά και αποτελεί κεντρικό μέρος της αφήγησης καθώς, εν μέρει εξηγείται και ο λόγος που ο Χριστιανισμός υπήρξε πόλος έλξης για τους υποτελείς: η υπόσχεση ενός καλύτερου μελλοντικού κόσμου τους έδινε τη δύναμη να σηκώσουν τα βάρη της παρούσας μίζερης καθημερινότητάς τους και κατέστειλε την ορμή της επιθυμίας για χειραφέτηση και την ανάγκη απόδοσης δικαιοσύνης.

 Η ΑΡΓΥΡΩ ΜΑΝΤΟΓΛΟΥ είναι συγγραφέας και μεταφράστρια. Το μυθιστόρημά της «Τρικυμίες παθών» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.


Απόσπασμα από το βιβλίο

Αλλά το να κοιτάζει κανείς πίσω του τον δρόμο που τον οδήγησε στην άγονη πεδιάδα δεν είναι καθόλου ίδιο με το να τον περπατάει: η οπτική, αν μη τι άλλο, αλλάζει μόνο με το ταξίδι﮲ μόνο όταν ο δρόμος, εντελώς αιφνίδια και ύπουλα και με τρόπο τόσο απόλυτο που δεν επιτρέπει καμία συζήτηση, στρίψει ή γίνει κατηφόρα ή ανηφόρα, τότε μόνο μπορεί κανείς να δει όλα εκείνα που δεν μπορούσε να δει από κανένα άλλο σημείο.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πηγάδι» του Χουάν Κάρλος Ονέτι (κριτική) – Ένας υπαρξιστής από την Ουρουγουάη

«Το πηγάδι» του Χουάν Κάρλος Ονέτι (κριτική) – Ένας υπαρξιστής από την Ουρουγουάη

Για το ευσύνοπτο μυθιστόρημα του ουρουγουανού Χουάν Κάρλος Ονέτι [Juan Carlos Onetti] «Το πηγάδι» (μτφρ. Λευτέρης Μακεδόνας, εκδ. Μάγμα). Στην κεντρική εικόνα, λεπτομέρεια από το εξώφυλλο της πορτογαλικής έκδοσης. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

...
«Σαράκι» της Λάιλα Μαρτίνεθ (κριτική) – Μια σύγχρονη ιστορία μαγισσών

«Σαράκι» της Λάιλα Μαρτίνεθ (κριτική) – Μια σύγχρονη ιστορία μαγισσών

Για το βιβλίο της Λάιλα Μαρτίνεθ [Layla Martinez] «Σαράκι» (μτφρ. Ασπασία Καμπύλη, εκδ. Carnivora). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «The abandoned». 

Γράφει η Μαριάννα Τσότρα 

Ένα σπίτι που χυμάει στους ενοίκους τ...

«Κορίτσι» της Καμίγ Λοράνς (κριτική) – Σε ποιον ανήκει το γυναικείο σώμα;

«Κορίτσι» της Καμίγ Λοράνς (κριτική) – Σε ποιον ανήκει το γυναικείο σώμα;

Για το μυθιστόρημα της Καμίγ Λοράνς [Camille Laurens] «Κορίτσι» (μτφρ. Στέλα Ζουμπουλάκη, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Φωτογραφία της Λοράνς, από το εξώφυλλο της γαλλικής έκδοσης του βιβλίου.

Γράφει η Φανή Χατζή

Το ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβείο Dylan Thomas 2024: στον Κέιλεμπ Αζουμά Νέλσον το φετινό βραβείο

Βραβείο Dylan Thomas 2024: στον Κέιλεμπ Αζουμά Νέλσον το φετινό βραβείο

O Βρετανο-Γκανέζος συγγραφέας Caleb Azumah Nelson κέρδισε για δεύτερη συνεχόμενη φορά το Dylan Thomas Prize που είναι αφιερωμένο από το Πανεπιοστήμιο του Swansea στον Ντύλαν Τόμας. Credit: Caleb Azumah Nelson/Instagram

Επιμέλεια: Book Press

...
ΔΕΒΘ 2024: Η αυλαία πέφτει, νέα εποχή ξεκινά; – Ένας πρώτος απολογισμός

ΔΕΒΘ 2024: Η αυλαία πέφτει, νέα εποχή ξεκινά; – Ένας πρώτος απολογισμός

Τέσσερις μέρες γεμάτες βιβλία, εκδότες, συγγραφείς και αναγνώστες. Η 20ή Διεθνής Eκθεση Bιβλίου Θεσσαλονίκης ρίχνει σήμερα αυλαία και αυτός είναι ένας πρώτος απολογισμός. Σε κάθε περίπτωση, η φετινή Έκθεση είναι η τελευταία που διοργανώνεται από το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού, εν αναμονή του νέου φορέα για το βι...

ΔΕΒΘ 2024: Μέρα 2η − Συζητήσεις για τη μετάφραση

ΔΕΒΘ 2024: Μέρα 2η − Συζητήσεις για τη μετάφραση

Συζητήσεις για τη μετάφραση και τα μεταφραστικά προγράμματα ως μέσο προώθησης των εθνικών λογοτεχνιών, ταυτότητα και διαπολιτισμική γέφυρα μεταξύ των χωρών, πραγματοποιήθηκαν την Παρασκευή σε διοργάνωση του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού στο πλαίσιο της 20ής ΔΕΒΘ.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

«Επικράτειες» του Κωνσταντίνου Βλαχογιάννη (προδημοσίευση)

«Επικράτειες» του Κωνσταντίνου Βλαχογιάννη (προδημοσίευση)

Απόσπασμα από το λογοτεχνικό έργο του Κωνσταντίνου Βλαχογιάννη «Επικράτειες» που κυκλοφορεί στις 23 Μαΐου από τις εκδόσεις Περικείμενο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

[Κάθε μεμονωμένη επικράτεια]

Εγώ σωπ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

Από το Βυζάντιο έως το Brexit: 12 ιστορικά βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα

Από το Βυζάντιο έως το Brexit: 12 ιστορικά βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα

Από το Βυζάντιο έως τον Βενιζέλο κι από τη μάχη του Στάλιγκραντ έως τη σημερινή μορφή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επιλέγουμε δώδεκα ιστορικά βιβλία που ανοίγουν διάλογο ανάμεσα στο χθες και το σήμερα. Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία από το εξώφυλλο του βιβλίου του Μενέλαου Χαραλαμπίδη «Οι δωσίλογοι» (εκδ. Αλεξάνδρεια).&...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ