vuilard kentriki

Για το μυθιστόρημα του Éric Vuillard «Ο πόλεμος των φτωχών» (μτφρ. Γιώργος Φαράκλας, εκδ. Πόλις). 

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Ο Ερίκ Βυϊγιάρ σε τούτο το βιβλίο του, όπως και στο 14η Ιουλίου (μτφρ. Μανώλης Πιμπλής, εκδ. Πόλις), καταρρίπτει πολλές κοινοτοπίες που ακούγονται στον δημόσιο λόγο στη χώρα μας σχετικά με τη διαχρονική θέση της βίας στην ιστορία. Η πολύ ορθή καταδίκη της βίας των τρομοκρατών, της εγκληματικότητας αλλά και  των δολοφονημένων της Marfin εντάσσεται σ’ ένα πλαίσιο καταδίκης της βίας «απ’ όπου και αν προέρχεται». Σωστό, αν μιλούμε για δημοκρατίες και απόλυτα λανθασμένο αν μιλάμε για κοινωνίες που η μόνη αντίσταση στην αυθαιρεσία και τον ολοκληρωτισμό της εξουσίας είναι η βία. Ο Γάλλος συγγραφέας όχι μόνο αναδεικνύει τον ρόλο της βίας στις προδημοκρατικές κοινωνίες, αλλά και συντάσσεται με τους φορείς της. 

Αν η βία είναι ένα φαινόμενο που δεν ταιριάζει στις δημοκρατίες, αυτό δεν σημαίνει πως φτάσαμε σ’ αυτές χωρίς βία. Η φράση για τη βία ως μαμή της ιστορίας αποδίδεται στον Μαρξ ξεκομμένη από το πλαίσιο που εκείνος την ενέτασσε. Αυτός έγραφε πως «η βία είναι η μαμή κάθε παλιάς κοινωνίας που κυοφορεί μια καινούργια. Η ίδια αποτελεί οικονομική δύναμη». Αναφερόταν στη βία που ασκούν «οι μέθοδοι πρωταρχικής συσσώρευσης που χρησιμοποιούν την κρατική εξουσία, τη συγκεντρωμένη και οργανωμένη βία της κοινωνίας, για να επιταχύνουν σαν σε θερμοκήπιο τη διαδικασία μετατροπής του φεουδαρχικού τρόπου παραγωγής σε κεφαλαιοκρατικό» (24ο κεφάλαιο του Πρώτου Τόμου του «Κεφαλαίου»). Αποκόπτοντας αυτή τη φράση από τα συμφραζόμενά της οι νεοσυντηρητικοί μας τη μετατρέπουν σε απειλή, την καταντούν πολύτιμο εργαλείο στα χέρια κάθε αρνητή της προόδου. Γιατί, μαμή της ιστορίας, δηλαδή της προόδου, ήταν εκείνοι οι σημαντικοί άνθρωποι που άρπαξαν την αίσθηση για την κοινωνική αδικία και τις ανισότητες και την έκαναν λαϊκή διεκδίκηση.

Ο συγγραφέας δεν κρύβει την υποστήριξή του προς το πάθος, τη βία αλλά και τη συνοδευόμενη από λυρισμό αυταπάρνηση και συντροφικότητα των αγροτών, τους οποίους ο Θεός κοιτούσε σιωπηλός, ο κλήρος εξαπατούσε και οι ευγενείς εκμεταλλεύονταν.

Ο γάλλος συγγραφέας και σ’ αυτό το βιβλίο του αναδεικνύει τον ρόλο των μαζών στην ιστορία από κοινού όμως με τον ρόλο πνευματικών ανθρώπων όπως ο Τζων Ουίκλιφ, αλλά και αγροτών όπως ο Τζων Μπωλ και ο Γουάτ Τάυλερ, οι οποίοι προκάλεσαν δυο αγροτικές εξεγέρσεις το 1380 και 1450 αντίστοιχα. Κυρίως όμως μένει στον «πόλεμο των χωρικών» το 1524 υπό τον ιερωμένο Τόμας Μύντσερ. Ο συγγραφέας δεν κρύβει την υποστήριξή του προς το πάθος, τη βία αλλά και τη συνοδευόμενη από λυρισμό αυταπάρνηση και συντροφικότητα των αγροτών, τους οποίους ο Θεός κοιτούσε σιωπηλός, ο κλήρος εξαπατούσε και οι ευγενείς εκμεταλλεύονταν. Με ύφος ωμό και συνάμα ειρωνικό ο Βυϊγιάρ υμνεί τον αγώνα των απλών, συνήθως, ανθρώπων για μια καλύτερη ζωή. Ταυτοχρόνως, απογυμνώνει τις παρηγοριές της Εκκλησίας για την ισότητα στον ουρανό. «Γιατί να μην έχουμε ισότητα τώρα, εδώ στη γη;» Αναρωτούνται οι άνθρωποι που εξεγείρονται. Ο συγγραφέας αποκαλύπτει τον απάνθρωπο τρόπο λειτουργίας των κυρίαρχων τάξεων κατά τον 14ο έως τις αρχές του 16ου αιώνα, όπου εκτείνεται κι η μυθιστορηματική του ιστορία. 

Ο Τζων Ουίκλιφ είχε «ανακαλύψει» μια τόσο μικρή ιδέα. Για τη σχέση των ανθρώπων με τον Θεό δεν χρειάζονται διαμεσολαβητές. Η απευθείας σχέση με τον Θεό δεν έμενε μόνο εκεί, συμπεριελάμβανε και την άρνηση της δέκατης, την κριτική στην επίδειξη πλούτου των καρδινάλιων και την αγάπη προς τους φτωχούς. «Ο πάπας θύμωσε, και όταν ο πάπας θυμώνει, βρέχει παπικές βούλες» (σ. 18). Αυτή η ιδεούλα ήταν το φυτίλι που άναψε το μπαρούτι της Εξέγερσης των Χωρικών υπό τον απλό αγρότη Τζων Μπωλ, μαθητή των ιδεών του Ουίκλιφ. Αυτός δεν συμβιβάζεται με τη μοίρα του δουλοπάροικου αλλά «πάει από κτήμα σε κτήμα, από χωριό σε χωριό, βγάζει κηρύγματα ενάντια στους ισχυρούς και τους πλούσιους, απευθύνεται στους άστεγους, στους δούλους, τους αλήτες» (σ. 21). Όλοι αυτοί είναι το έμψυχο υλικό του πολύ καλού συγγραφέα στην προσπάθεια του να καταδικάσει την κοινωνική αδικία και τις ανισότητες. Όταν το 1380 το Κοινοβούλιο ψήφισε άλλον ένα κεφαλικό φόρο, ο Μπωλ αντέτεινε την ανθρώπινη ισότητα. Συλλαμβάνεται και φυλακίζεται. Τότε ξυπνά και ένας άλλος πρώην στρατιώτης και νυν αγρότης, ο Γουάτ Τάυλερ, του οποίου βίασε την δεκαπεντάχρονη κόρη ο εισπράκτορας του κεφαλικού φόρου. Οι αγρότες του Κεντ ξεσηκώνονται και αν και το επόμενο έτος ηττήθηκαν, είχαν προλάβει να τρομοκρατήσουν ανώτερο κλήρο, ευγενείς και βασιλιά. Άσκησαν βία; Βεβαίως και άσκησαν. Αποκεφάλισαν τον αρχιεπίσκοπο του Καρντέρμπερι, τον λόρδο επί των οικονομικών, τον σερίφη του Κεντ και πολλούς άλλους. Δεν τους δόθηκε όμως καμία εναλλακτική. Η ίδια η εξουσία προσπάθησε αρχικά να τους παραπλανήσει με υποσχέσεις και στο τέλος να τους εξοντώσει. Το κατάφερε, αλλά δεν κατάφερε να εξαφανίσει και τις αιτίες που προκάλεσαν αυτήν την εξέγερση. Έτσι, το 1450 ο Μπωλ μετενσαρκώνεται σε Τζακ Κέηντ. Αυτός τότε τίθεται επικεφαλής μια στρατιάς πέντε χιλιάδων αγροτών, τεχνιτών, μικροεμπόρων, πρώην στρατιωτών. Δολοφονείται ύπουλα και αυτός. Οι άνθρωποί του εξεγείρονται αλλά η «ανταρσία» τους καταπνίγεται στο αίμα.

Eric Vuillard mesa

Ο Ερίκ Βυϊγιάρ γεννήθηκε το 1968 στη Λυών. Σπούδασε νομικά, πολιτικές επιστήμες και φιλοσοφία (με τον Ζακ Ντεριντά). Έχει δημοσιεύσει ποιήματα και μυθιστορήματα και έχει σκηνοθετήσει δύο ταινίες. Έχει τιμηθεί, μεταξύ άλλων, με τα βραβεία Franz Hessel και Alexandre-Vialatte, καθώς και με το βραβείο Goncourt 2017 για την Ημερήσια διάταξη.

 

Το νήμα πιάνει στη Βοημία ο Τσέχος μεταρρυθμιστής Γιαν Χους που βροντοφωνάζει πως η μετάνοια δεν έρχεται από το χρήμα και τα συγχωροχάρτια. Αυτή δεν πιστοποιείται από το χρήμα, την εξουσία και τους ηγεμόνες. Αυτό όμως ήταν επανάσταση. «Και ο Γιαν Χους καίγεται, καίγεται σαν το ξύλο, σαν τα άχυρα. Σαν την καρδιά» (σ. 35). Κι αυτή η καρδιά μετακομίζει τώρα στον Τόμας Μύντσερ. Αυτός είδε τον πατέρα του κρεμασμένο επειδή αμφισβήτησε την κυριαρχία του Πάπα. Παρόλα αυτά καταφέρνει να γίνει ιερέας. Τον διώχνουν όμως από κάθε ενορία που πηγαίνει, επειδή κηρύσσει στους πιστούς πως ο Θεός και ο λαός μιλούν την ίδια γλώσσα. Τάσσεται υπέρ της μετάφρασης της Βίβλου από τα λατινικά στη γλώσσα του λαού. Γράφει το «Μανιφέστο της Πράγας» και την περίφημη «Διαμαρτυρία» του απευθυνόμενους στους φτωχούς πιστούς και των τριών μονοθεϊστικών θρησκειών αλλά και στους ουκ ολίγους παγανιστές ζητώντας τους να εξεγερθούν κατά της σημερινής τους μιζέριας. Στον ναό του Άλλστεντ που λειτουργεί στα γερμανικά απευθύνεται σ’ αυτούς που δεν ξέρουν γράμματα. Τα βάζει ακόμη και με την μετριοπάθεια του ορθού λόγου ενός Έρασμου και ενός Σενέκα. Κρίσιμη εμπειρία γι’ αυτόν είναι ο πόνος. Οι ισχυροί είναι άπιστοι, αλλά αυτό δεν τον εμποδίζει να κηρύττει και στους ηγεμόνες. Αυτοί όμως όχι μόνο δεν τον ακούν, όπως ήταν αναμενόμενο, αλλά θέτουν σε λειτουργία και τους μηχανισμούς καταστολής. Ο Μύντσερ ζητά να τους αφαιρεθεί η ρομφαία και να δοθεί στον λαό. Παραθέτει αποσπάσματα από τη Βίβλο που κάνουν έκκληση υπέρ της βίας για το συμφέρον των απλών ανθρώπων. Κάνει τα πάντα για να γίνει αγαπητός στους φτωχούς κι ο πιο μισητός άνθρωπος στους πλούσιους. Ο ξεσηκωμός των απλών ανθρώπων ξεσπά το 1525. Ξεσπά ο Πόλεμος των Χωρικών. Στη μάχη του Φρανκεχάουζεν το 1525 τελειώνουν όλα για τους φτωχούς χωρικούς. Ο Μύντσερ αποκεφαλίζεται. 

Ο Πόλεμος των φτωχών είναι μια ιστορική μελέτη για την πραγματική θέση της βίας στην ιστορία. Είναι όμως και μια ελεγεία κατά της κοινωνικής αδικίας, κατά του ψέματος των ισχυρών, το οποίο ασμένως ευαγγελίζονται και κάποιοι «οργανικοί διανοούμενοι» πασών των εξουσιών. Κι όλα αυτά με την προϋπόθεση της γνώσης πως οι Δημοκρατίες είναι το μοναδικό πολίτευμα για το οποίο δεν χρειάζεται να χύσεις αίμα για να αλλάξεις την κυβέρνηση.

Τίποτα το περιττό δεν υπάρχει σ’ αυτό το βιβλίο. Διαβάζεται σαν να βλέπει κανείς κινηματογραφική ταινία για τη βία στην ιστορία και τη βία της ιστορίας. Ο Βυϊγιάρ δεν είναι όμως ένας αποστασιοποιημένος σκηνοθέτης που παρατηρεί και διορθώνει τους πρωταγωνιστές και τους κομπάρσους του. Συμμετέχει και συμμερίζεται τις αγωνίες, τα πάθη, τις ελπίδες, τις εμμονές, το μίσος κατά της αδικίας και κατά των βάναυσων αρχόντων, απεχθάνεται το ψέμα της Εκκλησίας και τέλος πεθαίνει μαζί με τους αδικημένους. Ο Πόλεμος των φτωχών είναι μια ιστορική μελέτη για την πραγματική θέση της βίας στην ιστορία. Είναι όμως και μια ελεγεία κατά της κοινωνικής αδικίας, κατά του ψέματος των ισχυρών, το οποίο ασμένως ευαγγελίζονται και κάποιοι «οργανικοί διανοούμενοι» πασών των εξουσιών. Κι όλα αυτά με την προϋπόθεση της γνώσης πως οι Δημοκρατίες είναι το μοναδικό πολίτευμα για το οποίο δεν χρειάζεται να χύσεις αίμα για να αλλάξεις την κυβέρνηση. Σ’ όλα τα άλλα, δυστυχώς, χρειάζεται. Ο Βυϊγιάρ μέσα σε κλίμα λυρισμού και έπους μάς δείχνει ότι χωρίς τη βία των φτωχών ποτέ δεν θα είχαμε γνωρίσει τη Δημοκρατία. Εξαιρετική η μετάφραση του καθηγητή Πολιτικής Φιλοσοφίας Γιώργου Φαράκλα, δεν διασπά ούτε για μια στιγμή τη χειμαρρώδη γραφή του συγγραφέα. 

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΑΚΑΝΤΑΡΗΣ είναι συγγραφέας και δρ Κοινωνιολογίας. Τελευταίο βιβλίο του, η μελέτη «Το πρωτείο της δημοκρατίας - Σοσιαλδημοκρατία μετά τη σοσιαλδημοκρατία» (εκδ. Αλεξάνδρεια).


vuilard exΟ πόλεμος των φτωχών
ÉRIC VUILLARD
Μτφρ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΦΑΡΑΚΛΑΣ
ΠΟΛΙΣ 2021
Σελ. 96, τιμή εκδότη €12,00

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ÉRIC VUILLARD 

 

 

 


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Δεν εξεγείρεται ο Θεός αλλά η αγγαρεία, τα μισθώματα, οι δέκατες, η απαγόρευση του διαθέτειν, το ενοίκιο, ο φόρος ακινήτων, η μετάληψη του ετοιμοθάνατου, η περισυλλογή του άχυρου, το δικαίωμα της πρώτης νυκτός, οι κομμένες μύτες, τα βγαλμένα μάτια, τα καμένα, κτυπημένα, μαχαιρωμένα σώματα. Οι περί του επέκεινα διαμάχες αφορούν στην πραγματικότητα τα εγκόσμια. Αυτό εξηγεί την επίδραση που συνεχίζουν να έχουν πάνω μας οι επιθετικές θεολογίες. Μόνο και μόνο γι’ αυτό κατανοούμε τη γλώσσα τους. Η ορμητικότητα τους είναι μια βίαιη έκφραση της μαύρης φτώχειας. Η πλέμπα αφηνιάζει. Το άχυρο στους αγρότες! Το κάρβουνο στους εργάτες! Η σκόνη στους σκαφτιάδες! Η παράσταση στους πλανόδιους; Και σε μας οι λέξεις! Οι λέξεις, που είναι ένας άλλος σπασμός των πραγμάτων» (σ. 71). 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Καιρός, της Τζένυ Όφιλ

Καιρός, της Τζένυ Όφιλ

Για το μυθιστόρημα της Jenny Offill «Καιρός» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά, εκδ. Στερέωμα).

Του Διονύση Μαρίνου

Υποσημειώσεις ενός κόσμου που ακόμη δεν έχει αναδυθεί και ουδείς γνωρίζει αν αυτό θα συμβεί κάποτε ή αν πρέπει να συμβεί. Η πρώτη σκέψη που μου ήρθε...

Αβεσσαλώμ, Αβεσσαλώμ!, του Ουίλιαμ Φώκνερ

Αβεσσαλώμ, Αβεσσαλώμ!, του Ουίλιαμ Φώκνερ

Για το μυθιστόρημα του William Faulkner «Αβεσσαλώμ, Αβεσσαλώμ!» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Gutenberg). 

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Οι αρχαίες τραγωδίες είναι έργα με λιανό κορμί. Βλέπεις τον σκελετό κάτω από τους λεπτούς και σκληρούς μυς να πετ...

Άντα ή Πάθος, του Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ

Άντα ή Πάθος, του Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ

Για το μυθιστόρημα του Vladimir Nabokov «Άντα ή πάθος – Ένα οικογενειακό χρονικό» (μτφρ. Μυρτώ Αναγνωστοπούλου, εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Meredith Frampton «Portrait of a Young Woman» (1935).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Παρεξηγημένη έν...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Ερωταποκρίσεις από παλαιότερες συνομιλίες και συνεντεύξεις με ποιητές και μεταφραστές.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Πώς επιλέγουμε τα κείμενα που μεταφράζουμε;

Με ποικίλους τρόπους και για όλους τους δυνατ...

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

«Η Καγκελάριος» είναι μια καθηλωτική πολιτική βιογραφία και ταυτόχρονα μια προσωπική ανθρώπινη ιστορία ενός αουτσάιντερ: μιας χημικού, κόρης πάστορα, η οποία μεγάλωσε στην Ανατολική Γερμανία και κατάφερε να γίνει η άτυπη ηγέτιδα της Δύσης. Στα ελληνικά θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Ψυχογιός στις 21 Οκτωβρίου...

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στις «Προσωπικότητες» Σεπτεμβρίου 2021 παρουσιάζει τον Στέλιο Ράμφο.

Επιμέλεια: Book Press

Στέλιος Ράμφος: κορυφαίος στοχαστής, πολυγραφότατος συγγραφέας και από τους πλέον επιδραστικούς σύγχρονους φιλοσόφους.

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ