12 years a slave

Για το μυθιστόρημα του Ta-Nehisi Coates «Ο χορευτής του νερού» (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη, εκδ. Ίκαρος), μια ανανεωμένη ματιά στην ιστορία της σκλαβιάς στην Αμερική του 19ου αιώνα και νωρίτερα.  

Του Νίκου Ξένιου

Ο Χορευτής του Νερού, το πρώτο μυθιστόρημα του Τα-Νεχάσι Κόουτς, είναι μια χειμαρρώδης πρωτοπρόσωπη αφήγηση για την περίοδο της δουλείας στην Αμερική, με στοιχεία «fantasy». Το μυθιστόρημα φέρνει στο προσκήνιο την «Αφρόκρεμα», τους εκμεταλλευτές, ιδιοκτήτες γης και δουλεμπόρους λευκούς και τα τσιράκια τους, τους «Παρακατιανούς», και βέβαια τους μαύρους σκλάβους που γδύνονται, κρανιομετρούνται, ταπεινώνονται, κακοποιούνται και δημοπρατούνται σαν ζώα. 

O συμπαθέστατος, ανεπιτήδευτος Τα-Νεχάσι Κόουτς έγινε γνωστός στις Ηνωμένες Πολιτείες με το πρώτο του βιβλίο, το Between the World and Me, καθώς και με τα επόμενα τρία, επίσης non fiction, τα The Beautiful StruggleBetween the World και We Were Eight Years in Power (το βιβλίο του για την Προεδρία Ομπάμα). Όμως τόσο με τη δουλειά του για τη σειρά κόμικ Black Panther της Μάρβελ, όσο και με τον Χορευτή του νερού (Water danser), η φήμη του εκτοξεύτηκε. 

Κοινωνική ιεραρχία και τοπογραφία

Στο καταφανούς αδικίας και βιαιότητας σκηνικό της ζωής των σκλάβων επικρέμαται διαρκώς ως φόβητρο η μεταφορά τους στη φρικτή πόλη Νάτσεζ, τόπο απομόνωσης από τα αγαπημένα πρόσωπα και οριστικής υποδούλωσης (πόλη του Μισσισιπή, κέντρο δουλεμπορίου και τόπος καταναγκαστικών έργων των νέγρων σε φυτείες βαμβακιού και ζαχαροκάλαμου στις αρχές του 19ου αιώνα). Ο αφηγητής και κεντρικός χαρακτήρας, ο μιγάς Χάιραμ Γουόκερ, έχει ισχυρή φωτογραφική μνήμη, με μοναδική εξαίρεση τη μορφή της μητέρας του, η οποία, όταν ο Χάιραμ ήταν μικρός, πουλήθηκε ως σκλάβα από τον πατέρα του Γουόκερ, ιδιοκτήτη μιας φάρμας της Βιρτζίνια που φέρει το όνομα Λόκλες και βρίσκεται στο Στάρφολ, στην κομητεία του Ελμ.

«Με σήκωσαν, σαν πράγμα που ήμουν, και με έβαλαν στο πίσω μέρος της άμαξας».

Ο λευκός πατέρας/αφέντης έχει φέρει τον Χάιραμ στο σπίτι του Λόκλες και τον έχει εντάξει στο οικιακό υπηρετικό του προσωπικό, του έχει αναθέσει δε τη φροντίδα του λευκού ετεροθαλούς αδελφού του, του Μέιναρντ. Παρά το γεγονός ότι οι μαύροι σκλάβοι έχουν πρόσβαση στην κύρια κατοικία μόνο μέσω μιας υπόγειας σήραγγας, και παρότι εκεί επιστρέφουν κάθε βράδυ για να κοιμηθούν, ο Χάιραμ αισθάνεται πως η μοίρα τού επιφυλάσσει κοινωνική ανέλιξη στις τάξεις της «Αφρόκρεμας», ενώ η Θίνα, γεροντότερη σκλάβα και θετή μητέρα του, δεν παύει να τον προσγειώνει. Είναι ενδιαφέρον το ότι στην ταξική διαστρωμάτωση του μυθιστορήματος οι φτωχοί, αγράμματοι λευκοί που επίσης υπηρετούν ως επιστάτες την «Αφρόκρεμας» φέρουν τον χαρακτηρισμό «Low» –οι ίδιοι συναπαρτίζουν τις ομάδες των Ανθρωποκυνηγών, που κυνηγούν μαύρους που προσπαθούν να δραπετεύσουν– και φυσικά υπάρχουν και οι απελευθερωμένοι, πρώην σκλάβοι, οι οποίοι όμως πόρρω απέχουν από το να απολαμβάνουν ίσα δικαιώματα.

Η γυναίκα που χόρευε στη γέφυρα

Τον Χάιραμ τον διακρίνει η περίεργη ιδιότητα της «Μεταφοράς», δηλαδή η υπερφυσική ικανότητα να μεταβιβάζεται αυτόματα σε άλλους τόπους στην επαφή του με το νερό και να μπορεί να μεταφέρει μαζί του και κάποιον άλλον, με την προϋπόθεση, όμως, να έχει μιαν εικόνα της χαμένης του μητέρας. Μια μέρα, καθώς συνοδεύει τον λευκό του αδελφό μιαν ιππήλατη άμαξα πάνω από ένα γεφύρι, ο Χάιραμ βλέπει σε όραμα τη μητέρα του να χορεύει τον «χορό του νερού», έναν παραδοσιακό αφρικανικό χορό τελετής με στάμνα νερού στο κεφάλι για τον οποίο ήταν φημισμένη, ο οποίος ανασύρει στη μνήμη του μια βαθύτατη φυλετική εγγραφή, καθώς και ένα καταλύτη χειραφέτησης.

Ο ποταμός Γκους, ως τοπογραφική αναφορά, λειτουργεί ως χώρος λογοτεχνικού μαγικού ρεαλισμού, με τον τρόπο του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες.

Το όραμα ενεργεί καταλυτικά γιατί, πριν καλά καλά το καταλάβει, βρίσκεται μαζί με την άμαξα και τον αδελφό του στα άγρια και δολοφονικά νερά του ποταμού. Εκεί, ο Μέιναρντ πνίγεται ενώ ο ίδιος γλιτώνει. Ο ποταμός Γκους, ως τοπογραφική αναφορά, λειτουργεί ως χώρος λογοτεχνικού μαγικού ρεαλισμού, με τον τρόπο του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες.

Ta Nehis Coates
 O Τα-Νεχάσι Κόουτς είναι Αμερικανός συγγραφέας και δημοσιογράφος. Γεννήθηκε στη Βαλτιμόρη το 1975 και θεωρείται ως ένας από τους πιο σημαντικούς διανοούμενους των ΗΠΑ. O Coates γράφει τακτικά στο περιοδικό The Atlantic, σχετικά με την πολιτική, την κοινωνία, καθώς και για ζητήματα διαρθρωτικού ρατσισμού και «λευκής υπεροχής». Ο «Χορευτής του νερού» είναι το πρώτο του μυθιστόρημα. Ζει στη Νέα Υόρκη με την οικογένειά του.
 

Πέραν του χωρισμού στους «πάνω» και στους «κάτω», πέρα από την αφομοιωμένη αίσθηση κατωτερότητας των μαύρων, υπάρχουν κι άλλες διαχωριστικές γραμμές: η ενδυμασία, η κοινωνική ζωή και οι εκδηλώσεις επίδειξης υπεροχής των μελών της «Αφρόκρεμας» που παίρνουν διαστάσεις μιας νοσηρής κανονικότητας που τους διαχωρίζει, πλέον, ως «είδος» από τους άξιους κι αποτελεσματικούς σκλάβους τους, παράλληλα όμως αναδεικνύει τη δική τους ανικανότητα και εξάρτηση από τις παραγωγικές τάξεις που έχουν υποτάξει δια της βίας: έτσι, στο μυθιστόρημα του Κόουτς τα επίθετα Χάουελ και Μέιναρντ λειτουργούν ως αλληγορία της ηθικής σήψης και παρακμής της πολιτείας της Βιρτζίνια. Με την παρακμή της καπνοφυτείας κάποιοι θα μετακινηθούν προς τη Δύση και τα κέντρα της εξουσίας θα μετατεθούν.

Δισημίες και σύμβολα φυγής

Εκτός από τη διακριτή ευφυία και την οξεία μνήμη του, εκτός από τα διαβάσματα που τον διαφοροποιούν από την τάξη του, ο Χάιραμ θα ενώσει τη μοίρα του με το τοπικό «Υπόγειο Δίκτυο», προσφέροντας την ιδιότητά του της Μεταφοράς στην υπηρεσία της απελευθέρωσης των μαύρων σκλάβων. Αυτό το εύρημα, κατ’ αναλογία με το μυθιστόρημα του Κόλσον Γουάιτχεντ Υπόγειος Σιδηρόδρομος, εντάσσει το έργο του Κόουτς σε μια χορεία μυθιστορημάτων που, εκκινώντας από την Καλύβα του Μπαρμπα-Θωμά της Χάριετ Μπήτσερ Στόου και φτάνοντας ως την Τόνι Μόρισον, τον Μπούκερ Ουάσιγκτον και τον Τζέιμς Μπόλντουϊν, αποτυπώνουν τη συλλογική μνήμη αυτής της τεράστιας ιστορικής αδικίας εις βάρος του συνανθρώπου που βρίσκεται στην ίδια τη δομή της αμερικανικής δημοκρατίας.

Πέρα από τη διακριτή ευφυία και την οξεία μνήμη του, πέρα από τα διαβάσματα που τον διαφοροποιούν από την τάξη του, ο Χάιραμ θα ενώσει τη μοίρα του με το τοπικό «Υπόγειο Δίκτυο»...

Ο Κόουτς μεταπλάθει δημιουργικά τον ευσεβή πόθο κάθε σκλαβωμένου ανθρώπου και φτιάχνει μια λογοτεχνική πραγματικότητα πολύ οικεία στο αφροαμερικανικό φολκλόρ. Η υική αφοσίωση του Χάιραμ στον δυνάστη πατέρα, όπως και η αίσθηση ελευθερίας στη Φιλαδέλφεια εντάσσονται στα αμφίσημα σημεία του αφηγήματος. Επίσης, στο βιβλίο κυρίαρχη είναι μια παράδοξη αίσθηση «πατρίδας» (homeland) ως νοερού τόπου επιστροφής. Η βιβλιοθήκη που επισκέπτεται ο ήρωας είναι, επίσης, ένας χαρακτηριστικός τόπος διατήρησης της μνήμης. Τέλος, η ιστορική αναφορά στην ακτιβίστρια Χάριετ Τάμπμαν, προασπίστρια της κατάργησης της δουλείας, υπηρετεί απόλυτα την αληθοφάνεια του κειμένου.

Ο Κόουτς αρέσκεται σε πληθώρα συμβολικών/τελετουργικών εικόνων, όπως π.χ. η αναπαράσταση ιστοριών για φαντάσματα του Λόκλες που εμφανίζονται στη συνείδηση του αφηγητή. Το μπαστούνι από καουτσουκόδεντρο της Χάριετ συμβολίζει τις φρικτές μέρες της νεότητάς της, η μνήμη των οποίων διατηρεί ενεργή τη συνείδησή της. Το χάλκινο νόμισμα είναι, τρόπον τινά, το «εισιτήριο» της μεγάλης Εξόδου που ονειρεύεται ο Χάιραμ και η απώλειά του ταυτίζεται με την απομύθευση κάθε ονείρου ταξικής εξίσωσης με τους λευκούς. Η γέφυρα πάνω από τον ποταμό Γκους κατ’ ουσίαν είναι ένα όριο, ένα μεταβατικό (liminal) σημείο ανάμεσα στον χώρο των ζωντανών κι εκείνον των νεκρών, τον υπερβατικό, ενώ και ψυχολογικά βιώνεται έτσι, εφόσον οδηγεί στο αποτρόπαιο εμπόριο ανθρώπινων ψυχών της Νάτσεζ. Η μετάφραση της Βάσιας Τζανακάρη μάς μεταφέρει σε μιαν εποχή τόσο μακρινή χωρίς εκκεντρικότητες, σε μια γλώσσα απλή και κατανοητή.

 * Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική). 


water danserΟ χορευτής του νερού
TA-NEHISI COATES 
Μτφρ. ΒΑΣΙΑ ΤΖΑΝΑΚΑΡΗ
ΙΚΑΡΟΣ 2021
Σελ. 528, τιμή εκδότη: €17,70

 

politeia link more

 

 

 

 

 

 

 


Απόσπασμα από το μυθιστόρημα

«Υπήρχαν πολλοί τρόποι να είσαι σκλάβος στη Βιρτζίνια, τρόποι πέρα από τα χωράφια, τις κουζίνες ή την αποθήκη. Υπήρχε σκλαβιά όχι και τόσο υλική. Πρόσφερες ψυχαγωγία, μοιραζόσουν σοφία. Και υπήρχε και πιο σκοτεινή σκλαβιά. Να είσαι τα μάτια και τα αυτιά τους, οι πληροφορίες τους ανάμεσα στους άλλους σκλάβους, ώστε εκείνοι, οι αφέντες, να ξέρουν ποιος χαμογελούσε μπροστά και κορόιδευε από πίσω, ποιος τους έκλεβε, ποιος είχε κάψει τον αχυρώνα, ποιος είχε δηλητηριάσει και ποιος συνωμοτούσε. Συνέπεια τούτου ήταν μια κάποια επαγρύπνηση μεταξύ των σκλάβων, ιδίως ανάμεσα σε αυτούς που δεν γνωρίζονταν» (σελ. 145)

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Άμνετ» της Μάγκι Ο' Φάρελ (κριτική)

«Άμνετ» της Μάγκι Ο' Φάρελ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Μάγκι Ο' Φάρελ «Άμνετ» (μτφρ. Αύγουστος Κορτώ, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία για τον Ουίλιαμ Σαίξπηρ «All Is True» (2018).

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Άμνετ, ήταν το ό...

«Μια φιλία» της Σίλβια Αβαλόνε (κριτική)

«Μια φιλία» της Σίλβια Αβαλόνε (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Σίλβια Αβαλόνε «Μια φιλία» (μτφρ. Λούλα Καραγιαννάκη. εκδ. Αίολος). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Ginger and Rosa» (2012).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Με ποια κριτήρια επιλέγουμε το...

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

Για το μυθιστόρημα του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν «Ο πρίγκιπας της ομίχλης» (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Ψυχογιός), πρώτο βιβλίο της εξαιρετικά επιτυχημένης Τριλογίας της Ομίχλης.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Βρισκόμαστε στο Λονδίνο,...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

Ένας χρόνος χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή + ένα σπάνιο διήγημά της

Ένας χρόνος χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή + ένα σπάνιο διήγημά της

Με αφορμή τη συμπλήρωση σήμερα, 6 Φεβρουαρίου, ενός χρόνου χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή κοντά μας, αναδημοσιεύουμε ένα σπάνιο διήγημά της του 1971 – ίσως το μοναδικό που έχει γράψει.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Η ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ