crash kentriki

Για το μυθιστόρημα του J.G. Ballard «Crash» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης & Σώτη Τριανταφύλλου, πρόλογος: Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, επίμετρο: Σώτη Τριανταφύλλου, εκδ. Κέδρος).

Της Νίκης Κώτσιου

Θανατόφιλο, ερωτοπαθές, φετιχιστικό, προκλητικό, ακραίο, το αμφιλεγόμενο Crash (1973) του σπουδαίου Τζέιμς Μπάλαρντ (1930-2009) είναι ένα διεστραμμένο αριστούργημα (ή ίσως «αρρωστούργημα») στον χώρο της επιστημονικής φαντασίας, αλλά και στον χώρο της μεγάλης λογοτεχνίας. Η σύζευξη του έρωτα με τον θάνατο, έτσι όπως διαδραματίζεται στα αιματοβαμμένα σκηνικά των τροχαίων ατυχημάτων όπου εκτυλίσσεται, γίνεται με τους όρους μιας ανατριχιαστικής τελετουργίας και μιας θυσιαστικής πρακτικής που δεν μπορεί παρά να σοκάρει. Τελετάρχης και ιερουργός σ' αυτά τα μακάβρια σκηνικά είναι ο Βον, ένας διαταραγμένος επιστήμονας του ολέθρου που εξιτάρεται και ερωτικά από τη βία που εμπεριέχουν οι, προκαλούμενοι από τροχαία, θάνατοι. Σκοπός του είναι να ζήσει την απόλυτη σύγκρουση τρακάροντας τη λιμουζίνα της Ελίζαμπεθ Τέιλορ, αυτό είναι το όνειρο και η προσδοκία του, πάνω σ΄ αυτό τον αιματηρό καμβά προπονείται εντατικά και καταστρώνει σχέδια και προσομοιώσεις. Η προοπτική ενός βίαιου θανάτου από σύγκρουση γίνεται στο μυαλό του η κορυφαία ερωτική φαντασίωση και του προσπορίζει άφατη ηδονή και ικανοποίηση.

Η προοπτική ενός βίαιου θανάτου από σύγκρουση γίνεται στο μυαλό του η κορυφαία ερωτική φαντασίωση και του προσπορίζει άφατη ηδονή και ικανοποίηση.

Μέσα σ' αυτό το πλαίσιο, το αυτοκίνητο αποτελεί το προνομιακό όχημα που οδηγεί κατευθείαν στην αποκαλυψιακή εμπειρία μιας ολικής εκμηδένισης. Η φρενήρης οδήγηση μετατρέπεται σε μια «μεταφυσική» υπέρβαση κάθε ανθρώπινου ορίου καθώς ανοίγει τον δρόμο για τη βίωση μιας απόλυτης καταστροφής. Η αιματηρή συνάντηση με το μοιραίο προσφέρει ερωτική διέγερση και το συντετριμμένο ανθρώπινο σώμα μες στα χαλάσματα της σύγκρουσης μετατρέπεται σε μια παράδοξη αισθητική και καλλιτεχνική αξία. Για τον Βον, η σκηνή του θανατηφόρου τροχαίου εκφράζει μιαν ανεπανάληπτη «ποιητική του θανάτου», που τον εμπνέει να πειραματιστεί και να εξερευνήσει κάθε δυνατότητα αυτοκαταστροφικού σεναρίου μέχρι τις απώτατες συνέπειές του. Ο βίαιος θάνατος μέσα στις στραπατσαρισμένες λαμαρίνες αποκτά τη μυσταγωγική λειτουργία ενός αιρετικού έργου τέχνης που αντιστρατεύεται παράφορα κάθε κανόνα αισθητικής ομορφιάς καταργώντας με σφοδρότητα την αυταξία της ζωής. Μέσα σ' αυτή την ακραία υπαρξιακή απορρύθμιση, ο Βον δεξιώνεται τον θάνατο με αναπάντεχη άνεση και ευχαρίστηση, σαν έτοιμος από καιρό για το κορυφαίο του, συντριπτικό διάβημα.

crash
«Ο Βον ξεκάθαρα επιδιώκει τον θάνατο στην πιο αποτρόπαιη, την πιο εκτροχιασμένη μορφή του. Φλερτάρει εξακολουθητικά με το μοιραίο και, όταν φτάσει η ώρα, δεν ορρωδεί προ ουδενός. Ευαγγελίζεται τον πόνο και τον θάνατο, καλλιεργεί συστηματικά και με μεθόδους ακριβείας το αποτρόπαιο και το αρρωστημένο».

 

Για τον Βον και τους μύστες της σκοτεινής, ανίερης «θρησκείας» του, το τροχαίο είναι, επίσης, το κορυφαίο αφροδισιακό. Η αχαλίνωτη ταχύτητα δυναμιτίζει ορμές και πάθη, απελευθερώνει και αποθηριώνει. Ενίοτε οι επιβάτες θυσιάζονται στον βωμό αυτής της ανεξέλεγκτης παραφοράς, που γίνεται θανατηφόρα έκσταση και παρασύρει σε μια δίνη παράνοιας. Πίσω από τα παράλογα φερσίματα του Βον, κρύβεται μια μυσταγωγική θανατολαγνεία, μια λατρευτική πρακτική που δεν οφείλεται στην άγνοια κινδύνου αλλά την πλήρη επίγνωσή του. Ο Βον ξεκάθαρα επιδιώκει τον θάνατο στην πιο αποτρόπαιη, την πιο εκτροχιασμένη μορφή του. Φλερτάρει εξακολουθητικά με το μοιραίο και, όταν φτάσει η ώρα, δεν ορρωδεί προ ουδενός. Ευαγγελίζεται τον πόνο και τον θάνατο, καλλιεργεί συστηματικά και με μεθόδους ακριβείας το αποτρόπαιο και το αρρωστημένο.

ballard 2
Το Crash του Ballard είναι ένα από τα πιο πολυσυζητημένα
και αμφιλεγόμενα μυθιστορήματα στον χώρο των βιβλίων της επιστημονικής φαντασίας (και όχι μόνο). Ενδεικτική
είναι η αναφορά ενός αναγνώστη σε κάποιον εκδοτικό
οίκο, μετά την ανάγνωση του χειρόγραφου του Crash: «Ο συγγραφέας ούτε με ψυχίατρο δεν σώζεται. Να μην εκδοθεί!». Όταν τελικά εκδόθηκε το 1973 οι New York
Times έγραψαν: «Μην αγγίζετε: Το Crash είναι το
πιο απωθητικό βιβλίο που διαβάσαμε μέχρι σήμερα».
Ο χρόνος και ο David Cronenberg, όμως, είχαν διαφορετική γνώμη.


Μέσα στις συνθήκες καλπάζουσας τεχνολογικής προόδου που περιγράφει γλαφυρά το Crash, με το αυτοκίνητο να συνοψίζει το αποκορύφωμα της τότε τεχνολογικής έκρηξης, οι άνθρωποι μοιάζουν να μετατρέπονται σε υποχείρια και έρμαια των μηχανών, σε απλά εξαρτήματα και γρανάζια τους. Ο Βον και οι φίλοι του παγιδεύονται δραματικά σ' ένα εφιαλτικό τεχνολογικό όραμα και δεν μπορούν να φανταστούν τον εαυτό τους πέρα από τις συντεταγμένες και την πορεία του αυτοκινήτου, μια πορεία που οδηγεί απαρέγκλιτα σ' έναν τελετουργικό και μαρτυρικό θάνατο. Η μηχανή διαστρέφει τα κίνητρα και τις αξίες, επιβάλλει τον δικό της ρυθμό, αλλοτριώνει βαθιά και κατευθύνει προς μια πραγματική και συμβολική συντριβή. Το όραμά τους εμπεριέχει έκσταση και θάνατο. Η ταχύτητα απελευθερώνει με τίμημα τον όλεθρο. Το αυτοκίνητο γίνεται το άρμα που οδηγεί σε μια υπερβατική και βλάσφημη θέωση. Η παράταιρη δραστηριότητα του Βον, που συγκεράζει έρωτα και θάνατο μέσα σ' ένα σκηνικό άφατης νοσηρότητας, παίρνει διαστάσεις βέβηλης ιερουργίας.

Στα μακρινά sixties όπου τοποθετείται η δράση, το αυτοκίνητο φαινόταν να συμπυκνώνει την αιχμή της τεχνολογίας ωθώντας τον συγγραφέα Μπάλαρντ να οραματίζεται δυστοπικά σενάρια με επίκεντρο τους τέσσερις τροχούς. Μέσα σε μεταβιομηχανικές πόλεις φτιαγμένες από μπετόν και γυαλί, οι οδικές αρτηρίες δίνουν παλμό και ρυθμό στο ψυχρό αστικό τοπίο και χαράσσουν τις διαδρομές, πραγματικές και συμβολικές, που καλείται να ακολουθήσει η ζωή των ανθρώπων. Μέσα σ' αυτή την αδιατάρακτη ροή, οι πρωταγωνιστές αναζητούν τις παρεκκλίνουσες ατραπούς του θανάτου σκηνοθετώντας αιματηρά πλάνα με τον πιο αυτοκαταστροφικό οίστρο.

Ήδη θεοποιημένο από τους φουτουριστές, που το θεωρούσαν απαύγασμα απόλυτης ομορφιάς, το αυτοκίνητο γίνεται στο Crash ένας κινούμενος εφιάλτης, ένας αδιανόητος δαίμονας, που πραγματοποιεί ακραίες φαντασιώσεις.

Οι συγκλονιστικές σκηνές από τη δολοφονία του Κενέντι που εκτελέστηκε εν κινήσει αλλά και το τροχαίο μυθικών διαστάσεων που στοίχισε τη ζωή του κινηματογραφικού αστέρα Τζέιμς Ντιν πυρπόλησαν τη φαντασία με πυρακτωμένες εικόνες και σφράγισαν ανεξίτηλα τη συλλογική μνήμη. Το αυτοκίνητο υποδήλωνε χειραφέτηση και ευδαιμονία, δάμαζε το χώρο και το χρόνο, πρόσφερε δυνατότητες και απολαύσεις. Ήταν ένα ελκυστικό μέσο εκπλήρωσης προσδοκιών, ακόμη και ερωτικών, οδηγούσε σε μια νέα θεώρηση του κόσμου και του ατόμου γιατί υποσχόταν και πραγματοποιούσε πολλά. Ήδη θεοποιημένο από τους φουτουριστές, που το θεωρούσαν απαύγασμα απόλυτης ομορφιάς, το αυτοκίνητο γίνεται στο Crash ένας κινούμενος εφιάλτης, ένας αδιανόητος δαίμονας, που πραγματοποιεί ακραίες φαντασιώσεις.

Το κορυφαίο αριστούργημα του Τζέιμς Μπάλαρντ (που έγινε και ταινία από τον Ντέιβιντ Κρόνενμπεργκ) επανακυκλοφορεί από τον Κέδρο σε αναθεωρημένη μετάφραση των Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη και Σώτης Τριανταφύλλου, που υπογράφουν μια συγκλονιστική απόδοση, ένα επίτευγμα ψυχρού ύφους και λεπτουργημένης ακρίβειας. Η έκδοση συνοδεύεται από εμβριθή ερμηνευτικά κείμενα των μεταφραστών.

* Η ΝΙΚΗ ΚΩΤΣΙΟΥ είναι φιλόλογος.

Στις εικόνες, πλάνα από την ομότιτλη ταινία του David Cronenberg.


ballardCrash
J.G. BALLARD
Μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης & Σώτη Τριανταφύλλου
Πρόλογος: Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης
Επίμετρο: Σώτη Τριανταφύλλου
Κέδρος 2019
Σελ. 272, τιμή εκδότη €13,30 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ J.G. BALLARD


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Neverhome, του Λερντ Χαντ - Μια ιστορία του Αμερικανικού Εμφυλίου

Neverhome, του Λερντ Χαντ - Μια ιστορία του Αμερικανικού Εμφυλίου

Για το μυθιστόρημα του Laird Hunt «Neverhome» (μτφρ. Χρήστος Οικονόμου, εκδ. Πόλις). Φωτογραφία: Η Φράνσις Κλέιτον κατά τη διάρκεια του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου. © Library of Congress.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Ποιος είπε...

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Για τη συλλογή διηγημάτων της María Fernanda Ampuero «Κοκορομαχία» (μτφρ. Ιφιγένεια Ντούμη, εκδ. Σκαρίφημα). Φωτογραφία: Rinaldo Wurglitsch, σε ανάρτηση του Borgen Project για το Human Trafficking στο Εκουαδόρ.

Του Διονύση Μαρίνου

Σ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ντροπή διήγημα της Χαράς Κούππα

Ντροπή διήγημα της Χαράς Κούππα

Ο κεντρικός πεζόδρομος έχει για τα καλά ησυχάσει. Μοναδική παραφωνία ο ήχος μιας πλαστικής σακούλας που σουσουρίζει δίπλα από τον σκουπιδοτενεκέ, παραδομένη στη δίνη μιας ξαφνικής ριπής ανέμου.

Της Χαράς Κούππα

Ο μήνας είναι Μάρτιος κι η ατμόσφαιρα ίσα ...

Ιζαμπέλ Ιπέρ ξανά στη Στέγη με «Γυάλινο κόσμο»

Ιζαμπέλ Ιπέρ ξανά στη Στέγη με «Γυάλινο κόσμο»

Ο «Γυάλινος Κόσμος» του Tennessee Williams, σε σκηνοθεσία του Ivo van Hove, με την Isabelle Huppert, παρουσιάζεται στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης για μόνο 3 παραστάσεις στις 13 & 14 Νοεμβρίου.

Επιμέλεια: Book Press

Δυο σταρ του θεάτρου, ο Ίβο ...

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ