mitera kentriki

Για την ποιητική συλλογή της Ιουλίτας Ηλιοπούλου «Γη μήτηρ» (εκδ. Ύψιλον). Κεντρική εικόνα: Πίνακας του James Abbott McNeill Whistler «Arrangement in Grey and Black: Portrait of the Artist’s Mother» (1881) / Philadelphia Museum of Art.

Γράφει η Paola Maria Minucci

Βρισκόμουν στην Αθήνα, και συναντήθηκα με την Ιουλίτα Ηλιοπούλου την ίδια μέρα που κυκλοφόρησε το βιβλίο της, αφιερωμένο στη μητέρα της. Ανοίγοντας το βιβλίο, ένιωσα μια βαθιά συγκίνηση από τους πρώτους κιόλας στίχους που διάβασα. Από τότε άρχισα να διαβάζω αυτά τα 28 ποιήματα, σχεδόν μεταφράζοντάς τα.

Γιατί η μετάφραση είναι ο καλύτερος και βαθύτερος τρόπος ανάγνωσης, που εδραιώνει μια διαδικασία σταδιακής συνταύτισης.

Την ίδια αρχική συγκίνηση ένιωθα πάλι σε κάθε ανάγνωση, να μεταδίδεται από ένα λεπτό και συγκρατημένο συναίσθημα που οι στίχοι «μοιράζουν απλόχερα», αποφεύγοντας κάθε ρητορική και συναισθηματισμό.

ypsilon iliopoulou gi mitir

Να εμπιστευτείς το πένθος σου για μια μεγάλη απώλεια στην ποίηση είναι ένας δύσκολος δρόμος με πολλούς κινδύνους, αλλά όχι για τους αληθινούς ποιητές που έχουν «σταθερή ανάγκη έκφρασης μέσα απ' την γλώσσα», λόγια δανεισμένα από την ίδια την Ηλιοπούλου. Αυτή ακριβώς η ανάγκη γίνεται κίνητρο για να γράψει κανείς, και τότε η γραφή –όπως επισημαίνει εύστοχα ο καθηγητής Αντώνης Κωτίδης– είναι μια άμυνα, ένας τρόπος διάσωσης του αγαπημένου και χαμένου αντικειμένου ή προσώπου από τον πραγματικό θάνατο και τη λήθη.

Έτσι, κάθε γεγονός της ζωής παύει να ανήκει στη βιογραφία του συγγραφέα και αποκτά αξία και μήνυμα συλλογικά. Η προσωπική ιστορία του συγγραφέα εκφράζει τα συναισθήματα αγάπης, θλίψης και πένθους που αντιπροσωπεύουν και τα δικά μας συναισθήματα, τα συναισθήματα του αναγνώστη.

Μια λεπτή συγκίνηση διαφαίνεται αμέσως στις πρώτες λέξεις της συλλογής, και καθρεφτίζεται στη φύση που ταυτίζεται με τη μορφή της μητέρας· το βραδινό φως σβήνει, γύρω κυριαρχεί μόνο σιωπή, μια σιωπή που συνοδεύει την αναπνοή της μητέρας... χωρίς ήχο:

«Φως του εσπερινού
Ένα ανάσασμα άηχο»

Οι στίχοι έχουν μια αργή, μακρόσυρτη μουσική, σχεδόν ένα γλυκό νανούρισμα, της ψυχής που φεύγει. 
Κάθε λέξη αποκτά βάθος, γίνεται προμήνυμα για όσα θα ακολουθήσουν και αφήνει τον απόηχο μιας βαθύτερης σημασίας:

Ωσάν κλαρί λεπτό
Ευκαλύπτου που γέρασε
                         Μαμά μου

Όπως λουλούδι που μαραίνεται
                          Στεναγμός

Ψίθυροι σαν αναστεναγμός που γίνονται λέξεις, ένα βλέμμα που σβήνει και αποξενώνεται όλο και περισσότερο από το σώμα στο οποίο πριν έδινε ζωή, και τώρα το εγκαταλείπει.

Οι λέξεις προσεγγίζουν απαλά αυτά τα βαθιά, κρυμμένα συναισθήματα και απελευθερώνουν μια γλυκιά τρυφερή μουσική που αντηχεί σε κάθε στίχο. Όλα είναι τόσο λεπτά και εύθραυστα που φοβάσαι ότι με μια απλή ματιά θα τα συντρίψεις.

Aπο το σύνολο της συλλογής, καθώς και από όλο το ποιητικό έργο της Ιουλίτας Ηλιοπούλου, ιδίως το πιο πρόσφατο, αναδύονται τρία κυρίαρχα χαρακτηριστικά: η ποιητική ειλικρίνεια και εντιμότητα, η λεπτότητα συναισθήματος και γλώσσας, η μουσικότητα.

Aπο το σύνολο της συλλογής, καθώς και από όλο το ποιητικό έργο της Ιουλίτας Ηλιοπούλου, ιδίως το πιο πρόσφατο, αναδύονται τρία κυρίαρχα χαρακτηριστικά: η ποιητική ειλικρίνεια και εντιμότητα, η λεπτότητα συναισθήματος και γλώσσας, η μουσικότητα.

Όταν μιλάω για ειλικρίνεια, ποιητική ειλικρίνεια, εννοώ ότι τα γλωσσικά μέσα που συναντάμε, όπως επαναλήψεις, συνηχήσεις, μεταθέσεις, γραμματικές και συντακτικές παραβάσεις που συμβάλλουν στη λυρικότητα και τη μουσικότητα των στίχων, δεν είναι τεχνάσματα, αλλά βρίσκουν δικαίωση και λόγο ύπαρξης στην εσωτερική τους αναγκαιότητα και στην αλήθεια του συναισθήματος.

Δεν είναι γλωσσικές υπερδομές, είναι απλώς οι σωστές, φυσικές λέξεις, οι μόνες δυνατές για να εκφράσουν τα κρυμμένα συναισθήματα της ανθρώπινης ψυχής, που αλλιώς είναι ανείπωτα.

Έτσι, το ρεφρέν «μαμά μου», που επανέρχεται επανειλημμένα, εκφράζει κάθε φορά ένα κρεσέντο συναισθημάτων σε στίχους είτε φόβου και προαίσθησης, σχεδόν μια έκκληση μπροστά στο αναπόφευκτο: Όχι, όχι ακόμα, είτε κραυγής και σπαραγμού: Ξέφτια ξέφτια ξέφτια ψυχής /Μαμά μου, είτε αγάπης και υποστήριξης: Μία Παναγία χάρτινη, κλαμένη /Να επιβλέπει / Τη μετοικεσία. Μαμά μου. Άλλοτε πάλι είναι η επίκληση και η κραυγή για βοήθεια κάποιου που ξαναέγινε παιδί και διεκδικεί τρυφερά μητρικά χάδια:

Χάδια
Χάδια μόνο να φέρεις
Σ'ένα κεφάλι πάλι παιδικό
Που σε ζητάει
Μαμά μου. Χάδια!

Αλλού οι στίχοι σηματοδοτούν τη συνειδητοποίηση της πραγματικότητας:

Ξυπνώ
Είναι αλήθεια. Μαμά μου...

Μέχρι τον τελευταίο αποχαιρετισμό:

Μες στο χιόνι του ουρανού
Έφυγε.

Αντίο
Αντίο, μαμά μου.

Τώρα δίνουν ζωή στην εικόνα της μητέρας που φαίνεται να κοιτάζει αρχικά με έκπληξη και μετά με αμφιβολία, με φόβο την αναχώρησή της:

Κοιτάς
Ξαφνιάζεσαι
Απορείς
Φοβάσαι
Που φεύγεις

Αυτές είναι οι λέξεις που μόνο η ποίηση μπορεί να βρει για να εκφράσει τα ρίγη της ευμετάβλητης ανθρώπινης ψυχής, μετατρέποντας την απουσία σε εικόνα και την εικόνα σε ήχο και μουσική.

Η PAOLA MARIA MINUCCI είναι Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Ρώμης «La Sapienza». 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Σας αρέσουν τα σονέτα;» του Νίκου Παπάνα (κριτική) – Το ποιητικό μυστήριο του έρωτα

«Σας αρέσουν τα σονέτα;» του Νίκου Παπάνα (κριτική) – Το ποιητικό μυστήριο του έρωτα

Για την ποιητική συλλογή του Νίκου Παπάνα «Σας αρέσουν τα σονέτα;» (εκδ. Ιωλκός). Κεντρική εικόνα: O πίνακας του Jean Pierre Saint-Ours «Η επανένωση του Έρωτα και της Ψυχής».

Γράφει η Ελένη Παπανδρέου

Ο Νίκος Παπάνας με την...

«Προτελευταία αλήθεια» του Κυριάκου Ευθυμίου (κριτική) – Εκταφές και Αναστάσεις

«Προτελευταία αλήθεια» του Κυριάκου Ευθυμίου (κριτική) – Εκταφές και Αναστάσεις

Για την ποιητική συλλογή του Κυριάκου Ευθυμίου «Προτελευταία αλήθεια» (εκδ. Σαιξπηρικόν). Κεντρική εικόνα: πίνακας της Berthe Morisot.  

Γράφει η Έλσα Κορνέτη  

Ο ποιητής διακατέχεται από ένα είδος πνευμ...

«Ο Χριστός παρακαλάει το σώμα του να κατέβει απ' τον σταυρό» του Γιάννη Πάσχου (κριτική)

«Ο Χριστός παρακαλάει το σώμα του να κατέβει απ' τον σταυρό» του Γιάννη Πάσχου (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Γιάννη Πάσχου «Ο Χριστός παρακαλάει το σώμα του να κατέβει απ' τον σταυρό» (εκδ. Περισπωμένη). Κεντρική εικόνα: Μέρος από τον πίνακα του Σαλβαδόρ Νταλί Christ of Saint John of the Cross (1951).

Γράφει η Άσπα Χασιώτη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

«Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» της Ναταλί Ρονβό (προδημοσίευση)

«Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» της Ναταλί Ρονβό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Λουξεμβουργιανής συγγραφέως Ναταλί Ρονβό [Nathalie Ronvaux] «Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» (μτφρ. Χάρης Παπαϊωάννου), η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

Έρχονται ημέρες Euro 2024: Τρία πρόσφατα βιβλία που μας θυμίζουν πως το ποδόσφαιρο είναι μαγεία, συγκινήσεις και σπουδαία κατορθώματα

Έρχονται ημέρες Euro 2024: Τρία πρόσφατα βιβλία που μας θυμίζουν πως το ποδόσφαιρο είναι μαγεία, συγκινήσεις και σπουδαία κατορθώματα

Σε λίγες ημέρες ξεκινάει το Euro 2024 στη Γερμανία κι όλη η ποδοσφαιρική Ευρώπη ετοιμάζεται να ζήσει τη γιορτή. Σας προτείνουμε τρία πρόσφατα βιβλία, αμιγώς ποδοσφαιρικά, που θα σας βάλουν στο κλίμα της διοργάνωσης. Κεντρική εικόνα: Ο Θοδωρής Ζαγοράκης σηκώνει την βαρύτιμη κούπα του Euro μέσα στο Στάδιο Ντα Λουζ της...

Τζον Γκρίσαμ: Ο μετρ του δικαστικού θρίλερ επιστρέφει

Τζον Γκρίσαμ: Ο μετρ του δικαστικού θρίλερ επιστρέφει

Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του «Η λίστα του δικαστή» (μτφρ. Γιώργος Μπαρουξής, εκδ. Ελληνικά Γράμματα) εξετάζουμε την ξεχωριστή περίπτωση του Αμερικανού συγγραφέα που είναι μετρ των δικαστικών θρίλερ (και όχι μόνο), με πωλήσεις που ξεπερνούν τα 300 εκατ. αντίτυπα παγκοσμίως. Κεντρική εικόνα: © achiev...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ