«Ξημέρωσε ο θεός τη μέρα» των Τάσου Ζαφειριάδη και Θανάση Πέτρου

Το graphic novel Ξημέρωσε ο θεός τη μέρα είναι βασισμένο στην ηχογραφημένη αφήγηση του παππού του Τάσου Ζαφειριάδη, που πολέμησε στον ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940-1941. Πρόκειται για μία νέα συνεργασία του Ζαφειριάδη με τον Θανάση Πέτρου δέκα χρόνια μετά το Πτώμα (εκδ. Jemma Press, 2011) και τέσσερα μετά το Γρα-Γρου (εκδ. Ίκαρος, 2017).

Η αφήγηση παρακολουθεί τα χνάρια του Τάσου Σ. Ζαφειριάδη μαζί με το 67ο Σύνταγμα Πεζικού στο Μέτωπο της Αλβανίας. Το πρώτο σάλπισμα της επιστράτευσης οδηγεί στην εκπαίδευση στον Τριπόταμο της Βέροιας κι από εκεί στο μέτωπο ως πολυβολητής. Η ατμόσφαιρα του πολέμου είναι απειλητικά παρούσα: η πείνα, το κρύο, οι ψείρες, οι κακουχίες· οι αλλεπάλληλες μάχες κι οι προελάσεις· οι φιλίες κι οι αποχωρισμοί· το «σφαγείο» του Υψώματος 731 κι ο τραυματισμός του πρωταγωνιστή.

Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει το ολοζώντανο γλωσσικό ιδίωμα του αφηγητή, αλλά και η ενδελεχής μελέτη του Τάσου Ζαφειριάδη προκειμένου να διορθώσει ή και να συμπληρώσει τα κενά στην αφήγηση του παππού του.

Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει το ολοζώντανο γλωσσικό ιδίωμα του αφηγητή, αλλά και η ενδελεχής μελέτη του Τάσου Ζαφειριάδη προκειμένου να διορθώσει ή και να συμπληρώσει τα κενά στην αφήγηση του παππού του. Η ασπρόμαυρη εικονογράφηση (με προσεγμένες αποχρώσεις πράσινου) από τον Θανάση Πέτρου είναι απέριττη, μινιμαλιστική, μεταφέροντας με επιτυχία τις δύσβατες συνθήκες του πολέμου: η μάχη στο βροχερό Πόγραδετς ή το χιονισμένο τοπίο αμέσως μετά τις Ιταλικές Παράγκες αποτελούν δύο ενδεικτικά παραδείγματα – ειδικά οι καιρικές συνθήκες εντυπώνονται για τα καλά στο μυαλό αλλά και στο δέρμα του αναγνώστη.

Μετά το τέλος της διήγησης, υπάρχουν αρκετές σελίδες διευκρινίσεων-επεξηγήσεων για διάφορα συμβάντα από την εξιστόρηση του Τάσου Σ. Ζαφειριάδη, καθώς και φωτογραφικό υλικό της εποχής. Το Ξημέρωσε ο θεός τη μέρα αποτελεί ένα «τεκμήριο» σε μορφή εικονογραφημένης νουβέλας – και ορθώς το επισημαίνει ο Τάσος Ζαφειριάδης στον επίλογο του βιβλίου, που προσέγγισε με σεβασμό την προφορική μαρτυρία του παππού του: «Προβληματίστηκα πολλές φορές για το ποια θα ήταν η “σωστότερη” επέμβαση. Σαφώς το υλικό θα μπορούσε να τροποποιηθεί σε λογοτεχνική μυθοπλασία, επέλεξα όμως την οδό του “τεκμηρίου”». Συμπερασματικά, δεν θα ήταν υπερβολή εάν κάναμε λόγο για ένα κομψοτέχνημα: ο Τάσος Ζαφειριάδης κι ο Θανάσης Πέτρου, στηριζόμενοι σε μια προφορική ιστορία, κατάφεραν να ανασυγκροτήσουν την ατομική και συλλογική μνήμη, δίνοντας έμφαση στον άνθρωπο ως ξεχωριστή οντότητα· στη μικρή ιστορία ενός ανθρώπου που ανασαίνει και πάλλεται μέσα στη μεγάλη ιστορία του κόσμου.

* O ΚΩΣΤΑΣ ΔΡΟΥΓΑΛΑΣ είναι συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Το τελευταίο τραγούδι του Ντύλαν» (εκδ. Πικραμένος).