1980 toulouse retrouvailleNB 800

Για το βιβλίο ΗΚ - Αναζητώντας τη χαμένη ταυτότητα - Ένα εβραιόπουλο στη δίνη του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου, της Chochana Boukhobza (μτφρ. Γιώργος Ξενάριος, εκδ. Στερέωμα). Ένα αφήγημα για άγνωστες πλευρές του πολέμου, για τις ιστορίες των «μικρών» ανθρώπων. 

Του Κώστα Κατσουλάρη

Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος άνοιξε πληγές στο σώμα της Ευρώπης που παραμένουν ανοιχτές ακόμη και σήμερα. Πέρα από τα εκατομμύρια των νεκρών, είτε στα πεδία των μαχών είτε στα στρατόπεδα συγκέντρωσης είτε από τους μαζικούς βομβαρδισμούς αμάχων, χιλιάδες οικογένειες, ειδικότερα Εβραίων, διαλύθηκαν και διαμελίστηκαν, αφήνοντας πίσω τους μεγάλο αριθμό από «ορφανά» παιδιά, που μεγάλωσαν στη σκιά της Ιστορίας, στερημένα από την ίδια τους την ταυτότητα. Ειδικότερα στη Γαλλία, όπου κατέφυγαν πάρα πολλές εβραϊκές οικογένειες όταν ο Ναζισμός άρχισε να δείχνει το τερατώδες του πρόσωπο, κυρίως από τη Γερμανία και την Αυστρία, η δημιουργία του «υβριδικού» καθεστώτος του Βισσύ συνέβαλε επιπλέον στην καλλιέργεια της κρυψίνοιας και της ενοχής, αφού ο αντισημιτισμός έγινε σταδιακά επίσημη πολιτική της κυβέρνησης του Στρατάρχη Πεταίν.

guy 4 5 ans
       Ο Γκυ, σε ηλικία 5 ετών.
 
1936 helen
     Η Έλεν, στη Βιέννη, το 1936.
 

Μια τέτοια ιστορία, εμβληματική και την ίδια στιγμή εντελώς ιδιαίτερη, είναι η ιστορία του αυστριακής καταγωγής Γκυ Μπρεν (Guy Brun), ενός παιδιού του πολέμου, που γεννήθηκε στη Γαλλία το 1941, μα που δεν γνώρισε τη μάνα του παρά σαράντα χρόνια μετά, έπειτα από έναν αγώνα που κράτησε σε όλη την ενήλικη ζωή του (στην κεντρική φωτογραφία, ο Γκυ, λίγα λεπτά μετά απ' όταν συνάντησε για πρώτη φορά τη μητέρα του Έλεν Κάλμους, το 1980). Η συγκινητική συνάντηση με τη μητέρα του θα ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο στη ζωή του, μα ταυτόχρονα θα τον γεμίσει με απορίες σχετικά με την καταγωγή του, την αληθινή ταυτότητα του πατέρα του, τις πραγματικές συνθήκες κάτω από τις οποίες ήρθε στον κόσμο και στη συνέχεια εγκαταλείφθηκε στις καλόγριες. Έτσι, αμέσως μετά τον θάνατο της μητέρας του, θα ξεκινήσει μια καινούργια έρευνα, σε αναζήτηση του πατέρα του αυτή τη φορά, που και πάλι τον έφερε αντιμέτωπο με την περίπλοκη πραγματικότητα του πολέμου.

Η γαλλίδα συγγραφέας Σοσάνα Μπουχόμπζα (Chochana Boukhobza) θα πλησιάσει τον Γκυ Μπρεν με ευαισθησία και υπομονή και θα εντρυφήσει στο τεράστιο αρχειακό υλικό της υπόθεσης, που συναντιέται με άλλες γνωστές υποθέσεις της εποχής, με προεξάρχουσα εκείνη των αδερφών Ρομπέρ και Ζεράλντ Φυναλύ, των οποίων η ιστορία συγκλόνισε τη Γαλλία τη δεκαετία του 50. Το αποτέλεσμα είναι ένα βιβλίο στο οποίο τα μεγάλα ρεύματα της Ιστορίας συναντιούνται με τις προσωπικές ιστορίες ασήμαντων ανθρώπων, παρασύροντάς τους και σκορπώντας τους στα τέσσερα σημεία της γης, που ξεχωρίζει μεταξύ άλλων για τον μεγάλο όγκο πληροφοριών σχετικά με τη ζωή υπό το καθεστώς του Βισσύ στη Γαλλία, μαζί βέβαια με πολλές και γλαφυρές πληροφορίες από τον σπαραξικάρδιο ξεριζωμό της μεγάλης και ιδιαίτερα ανεπτυγμένης πολιτιστικά και οικονομικά εβραϊκής κοινότητας της Βιέννης.

1930 famille kalmus
    Η οικογένεια Κάλμους, στα χρόνια της ζωής στη Βιέννη, πριν την εκδίωξή της από τους Ναζί. Η Έλεν, στα αριστερά.

Η ιστορία του Γκυ ξεκινάει κατά κάποιο τρόπο το 1938, όταν η μελλοντική μητέρα του Έλεν, σε ηλικία μόλις 17 ετών, καταφεύγει μόνη της στη Γαλλία, με την υπόλοιπη οικογένεια να μένει πίσω, εωσότου καταφέρουν κι εκείνοι να γλιτώσουν, κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή, φεύγοντας για τις ΗΠΑ τρία χρόνια αργότερα, το 1941, με το κόκκινο J(ew) του εβραϊκού «στίγματος» στο διαβατήριο (βλ. φωτογραφία από κάτω). Έχουμε στο μεταξύ παρακολουθήσει, με ιδιαίτερα παραστατικό τρόπο, το δράμα της εβραϊκής κοινότητας της Βιέννης, μέσα από την περιπέτεια της οικογένειας των Κάλμους καθώς ο ναζιστικός κλοιός κλείνει γύρω τους, με στέρηση δικαιωμάτων, απολύσεις, δεσμεύσεις περιουσιών και τραπεζικών λογαριασμών, έως και απροκάλυπτη χρήση βίας στους δρόμους. Η περιπλάνηση της Έλεν στη Γαλλία πριν από την έναρξη της γερμανικής επίθεσης, αλλά και κατά τους πρώτους μήνες της Κατοχής, είναι από τις πιο ζωντανές κι εντυπωτικές σελίδες του βιβλίου, με τις εικόνες πανικού και χάους που επικρατούν, ενόσω παράλληλα συγκροτείται το ντροπιαστικό καθεστώς του Βισσύ. Ορδές ανθρώπων που μετακινούνται με τα πόδια στην ενδοχώρα, προσπαθώντας να απομακρυνθούν από τα γαλλογερμανικά σύνορα, βρίσκονται αργά ή γρήγορα όμηροι του Καθεστώτος, ζώντας σε συνθήκες απάνθρωπες. Η συγγραφέας παρακολουθεί τόσο την πορεία της Έλεν, μέχρι την φυγή της στις ΗΠΑ, όσο και την πορεία του πατέρα του Γκυ –όπως την αναπλάθει η συγγραφέας, ποιητική αδεία, με βάση τις πληροφορίες που συγκέντρωσε–, φέρνοντας στο φως τις αντιφάσεις και τα χιλιάδες μικρά δράματα του πολέμου.

Passeport Gertrud Sara Kulmus small
    Το διαβατήριο της μητέρας
    της Έλεν, με το κόκκινο J.
 

Σε περισσότερες από 400 σελίδες, η Σοσάνα Μπουχόμπζα σκιαγραφεί μια σειρά από πρόσωπα που διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στη ζωή της Έλεν ή του Γκυ, όσο και στη ζωή του πατέρα του τελευταίου. Η ζωή των περισσότερων εξ αυτών, ειδικότερα των Εβραίων της Βιέννης, κύλησε μέσα στον τρόμο και την αμφιβολία, και συχνά είχε τραγική κατάληξη (στο νου έρχονται οι εμβληματικές μορφές του Στέφαν Τσβάιχ και του Βάλτερ Μπένγιαμιν και το δικό τους τραγικό τέλος). Φωτεινές εξαιρέσεις, τα δυο αδέλφια Φυναλύ, που βρήκαν τελικά την ευρύτερη οικογένειά τους (οι γονείς τους δολοφονήθηκαν στο Άουσβιτς) και τη γαλήνη τους στο Ισραήλ, και βέβαια ο ίδιος ο Γκυ, που διεκδίκησε την αλήθεια του και το παρελθόν του καταφέρνοντας τελικά να κερδίσει όλα όσα η ζωή αρχικά του στέρησε: την μητρική αγάπη, την θέρμη μιας οικογένειας, την αλήθεια της προσωπικής του ιστορίας και αυτής των δικών του ανθρώπων. Κι εμείς, ως αναγνώστες, με βιβλία σαν κι αυτό –σε θαυμάσια μετάφραση του Γιώργου Ξενάριου–, καταφέρνουμε να δούμε μέσα από τη μεγάλη εικόνα του Πολέμου και του Ολοκαυτώματος τη βιωμένη ιστορία των «μικρών» ανθρώπων που, είτε μέσα από τη μυθοπλασία, όπως γίνεται στα μυθιστορήματα, είτε μέσα από τα ντοκουμέντα και την έρευνα, όπως εδώ, γίνονται τελικά οι ίδιοι το αληθινό μέτρο της ανθρώπινης εμπειρίας.

* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΤΣΟΥΛΑΡΗΣ είναι συγγραφέας.

HK 15 2 2016ΗΚ - Αναζητώντας τη χαμένη ταυτότητα
Ένα εβραιόπουλο στη δίνη του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου
Chochana Boukhobza
Μτφρ. Γιώργος Ξενάριος
Εκδ. Στερέωμα 2016
Σελ. 432, τιμή εκδότη: € 19,08

 politeia link

 

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το φαινόμενο της προσκόλλησης, του Πίτερ Λάβενχαϊμ

Το φαινόμενο της προσκόλλησης, του Πίτερ Λάβενχαϊμ

Για το βιβλίο «Το φαινόμενο της προσκόλλησης» του Peter Lovenheim (μτφρ. Χριστόδουλος Λιθαρής, εκδ. Διόπτρα). Η συναισθηματική «προσκόλληση» και η σημασία της για τις σχέσεις μας.

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

Η θεωρία της προσκόλλησης (“attachment theory”) αποτ...

Μια φορά κι έναν καιρό… των Φωτεινής Μηλιώνη και Βασιλικής Μηλιώνη

Μια φορά κι έναν καιρό… των Φωτεινής Μηλιώνη και Βασιλικής Μηλιώνη

Για τις μελέτες των Φωτεινής Μηλιώνη και Βασιλικής Μηλιώνη «Μια φορά κι έναν καιρό… – Μελέτες για τα αναμορφωτήρια και την παραβατικότητα των ανηλίκων» (εκδόσεις ΑΩ).

Της Διώνης Δημητριάδου

Παραβατικότητα ανηλίκων κ...

Η λυρική γενιά, του Φρανσουά Ρικάρ

Η λυρική γενιά, του Φρανσουά Ρικάρ

Για το δοκίμιο του François Ricard «Η λυρική γενιά – Δοκίμιο για τη ζωή και το έργο των πρώτων baby boomers» (μτφρ. Γιώργος Καράμπελας, επίμ. Λάκης Προγκίδης εκδ. Μάγμα).

Του Γιώργου Δρίτσα

Αποτελεί γεγονός ότι πο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ