aganaktismenoi_mountza

{jcomments on}Του Κώστα Κατσουλάρη

Η άρνηση της πραγματικότητας δεν θα φέρει το καινούργιο

Όταν λίγους μήνες νωρίτερα κυκλοφόρησε και στη χώρα μας η μετάφραση του «Αγανακτήστε!», που πουλιόταν σαν ζεστό ψωμάκι το φθινόπωρο στη Γαλλία, όλα έδειχναν ότι το μόλις 60 σελίδων βιβλιαράκι θα περνούσε μάλλον απαρατήρητο στα καθ’ ημάς.

Λογικό: Ποιος στη χώρα μας γνωρίζει τον 93χρονο σήμερα Στεφάν Εσσέλ (Stéphane Hessel), ο οποίος παρότι γεννήθηκε Γερμανός, πολιτογραφήθηκε Γάλλος, γλίτωσε ως εκ θαύματος από τα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης και, μετά από πολλές περιπέτειες, πρωτοστάτησε στη συγγραφή της «Οικουμενικής διακήρυξης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα»; Βλέπετε, ο Εσσέλ είναι κομμάτι της σύγχρονης Ευρωπαϊκής Ιστορίας, για την οποία οι νεοέλληνες θέλουμε να γνωρίζουμε μόνο ό,τι ενισχύει την εθνική μας οίηση (βλ. «οι ήρωες πολεμούν σαν Έλληνες») και τίποτε που να την κλονίζει ή να την αμφισβητεί (βλ. εξολόθρευση της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης, δοσιλογισμός κ.ά).

Από την άλλη, το ίδιο το κείμενο, μια κατάθεση γενικών αρχών που καλούν στην εγρήγορση και στην αγανάκτηση ενάντια στην κοινωνική αδικία, στην ξενοφοβία, στην υποχώρηση του Κράτους Πρόνοιας, στην αδικία που υφίστανται οι Παλαιστίνιοι από το Κράτος του Ισραήλ (σημειωτέον, ο Εσσέλ είναι Εβραίος), δεν είναι από αυτά που συγκινούν το ευρύ ελληνικό κοινό. Δεν διαθέτει ίχνος συνομωσιολογίας ή αντιαμερικανισμού, δεν στηλιτεύει αόρατα κέντρα εξουσίας, δεν καλεί έστω σε συστράτευση για τη λαϊκή εξουσία. Ίσα ίσα που, παρά τις πολλές δυσάρεστες διαπιστώσεις του, ο Εσσέλ κάνει λόγο για «ειρηνική επανάσταση» και τίθεται εναντίον κάθε μορφής βίας: «Η βία γυρίζει την πλάτη στην ελπίδα», λέει χαρακτηριστικά.

stephane-hesselΤο βιβλίο του Εσσέλ ανήκει σε αυτά τα κείμενα που δεν σου επιτρέπουν εύκολα να διαφωνήσεις. Έχοντας πάρει –και με το βάρος της προσωπικής του ιστορίας– το μέρος του «καλού», ο συγγραφέας του δεν σου αφήνει άλλο δρόμο παρά αυτόν της συγκατάνευσης. Κανείς εχέφρων άνθρωπος δεν τάσσεται υπέρ της διεύρυνσης του χάσματος μεταξύ πλουσίων και φτωχών, ουδείς συμπαθεί τους μεγιστάνες του Τύπου και των ΜΜΕ που διαμορφώνουν σαθρές συνειδήσεις, κι ελάχιστοι τρέφουν αληθινή συμπάθεια προς το Κράτος του Ισραήλ όταν επιδίδεται σε σκληρά αντίποινα ή σε πολεμικές επιχειρήσεις σπέρνοντας τον τρόμο επί δικαίων και αδίκων.

Αυτή η ιδιότητα του "Αγανακτήστε!", το ότι δεν σου επιτρέπει δηλαδή να διαφωνήσεις μαζί του, αν κι εκ πρώτοις προβληματική, απεδείχθη το κλειδί της επιτυχίας του: Διαμορφώνει έναν ελάχιστο κοινό παρονομαστή, μια μίνιμουμ κοινωνική συμφωνία γύρω από το τι είναι καλό και τι όχι, τι είναι θεμιτό και τι όχι, σε μια εποχή τρομερής και επώδυνης σύγχυσης. Διαβάζοντας τον Εσσέλ, άνθρωποι με διαφορετικό κοινωνικό υπόβαθρο και διαφορετικές προσλαμβάνουσες, μπορούν να ανακράξουν: «Καλά τα λέει ο τύπος, κάτι πρέπει να κάνουμε!»

Με το ξέσπασμα της ελληνικής εκδοχής του κινήματος των «αγανακτισμένων», το βιβλιαράκι του Εσσέλ ζει μια δεύτερη –εμπορικά– ζωή, αναπάντεχα ζωηρή, παρότι η δική του πρόσκληση για αγανάκτηση δεν "επικοινωνεί" (απ’ όσο γνωρίζω) με το κίνημα των Αγανακτισμένων όπως αυτό εκφράστηκε στην Ισπανία και το οποίο «ενέπνευσε» και το δικό μας. Αν μάλιστα λάβει κανείς υπόψη του και την εξέλιξη του ελληνικού κινήματος από μια φρέσκια, ανατρεπτική, ανεξάρτητη και παιχνιδιάρικη γιορτή σε κίνημα γενικευμένης άρνησης της πραγματικότητας και αυτοκαταστροφικής μέθεξης*, τότε γίνεται ακόμη πιο φανερό ότι η αγανάκτηση του Εσσέλ και η αγανάκτηση της ελληνικής πλατείας έχουν διαφορετικές αφετηρίες, τόσο ιδεολογικές όσο και πολιτισμικές.

Ολοκληρώνοντας, παραθέτω μερικά λόγια με τα οποία επέλεξε ο ίδιος ο συγγραφέας να κλείσει το κείμενό του, «δάνειο» από διακήρυξη που είχαν βγάλει οι παλαίμαχοι της Γαλλικής Αντίστασης επτά χρόνια νωρίτερα, το 2004. Σε αυτό, μεταξύ άλλων, γίνεται έκκληση «για μια αληθινά ειρηνική εξέγερση και αντίσταση στα μέσα μαζικής ενημέρωσης που παρουσιάζουν ως μοναδική προοπτική για τη νεολαία τη μαζική κατανάλωση, την περιφρόνηση για τους αδύναμους, την αδιαφορία για τον πολιτισμό, τη γενικευμένη αμνησία και τον ξέφρενο ανταγωνισμό όλων εναντίων όλων.»

Διαβλέπει κανείς σήμερα τίποτε από αυτά στο Σύνταγμα ή στις άλλες πλατείες όπου λαμβάνει χώρα το θέατρο της αγανάκτησης; Ή μήπως η κουλτούρα της μούντζας και η ναρκισσιστική καθήλωση στο βολικό «για όλα φταίνε οι άλλοι» έχει εξανεμίσει κάθε ελπίδα για ένα κίνημα πραγματικά παιγνιώδες και τολμηρό;

* Δεν θα ήθελα να φανεί ότι "τσουβαλιάζω" ένα ετερόκλητο κίνημα κάτω από ταμπέλες και εύκολες κατηγοριοποιήσεις. Ερμηνείες κάνω, όπως κάνουμε όλοι. Μια ματιά όμως στα συνθήματα που κυριαρχούν στα πανό του Συντάγματος ("Η Βουλή θα γίνει ο τάφος σας", "Αν ψηφίσετε το μνημόνιο σας περιμένει το Γουδή" κ.ά.) δεν αφήνει πολλά περιθώρια για αμφιβολίες, κι άρα για αισιοδοξία: οι παρανοϊκές θεωρήσεις της πολιτικής και της Ιστορίας -τύπου Deptocracy- έχουν "μολύνει" ανεπανόρθωτα τους θαμώνες της πλατείας, με αποτέλεσμα οι περισσότεροι να νομίζουν ότι το χρέος -και η ενδεχόμενη χρεοκοπία- είναι κάτι σαν τα δακρυγόνα - αρκεί να φυσήξει λίγος αέρας αριστερόστροφης αμεριμνησίας και όλα τα βάσανα θα εξανεμιστούν...   

aganakthste-patakisΑγανακτήστε!
Stéphane Hessel
Μτφρ. Σώτη Τριανταφύλλου
Πατάκης 2011

politeia_order

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το φαινόμενο της προσκόλλησης, του Πίτερ Λάβενχαϊμ

Το φαινόμενο της προσκόλλησης, του Πίτερ Λάβενχαϊμ

Για το βιβλίο «Το φαινόμενο της προσκόλλησης» του Peter Lovenheim (μτφρ. Χριστόδουλος Λιθαρής, εκδ. Διόπτρα). Η συναισθηματική «προσκόλληση» και η σημασία της για τις σχέσεις μας.

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

Η θεωρία της προσκόλλησης (“attachment theory”) αποτ...

Μια φορά κι έναν καιρό… των Φωτεινής Μηλιώνη και Βασιλικής Μηλιώνη

Μια φορά κι έναν καιρό… των Φωτεινής Μηλιώνη και Βασιλικής Μηλιώνη

Για τις μελέτες των Φωτεινής Μηλιώνη και Βασιλικής Μηλιώνη «Μια φορά κι έναν καιρό… – Μελέτες για τα αναμορφωτήρια και την παραβατικότητα των ανηλίκων» (εκδόσεις ΑΩ).

Της Διώνης Δημητριάδου

Παραβατικότητα ανηλίκων κ...

Η λυρική γενιά, του Φρανσουά Ρικάρ

Η λυρική γενιά, του Φρανσουά Ρικάρ

Για το δοκίμιο του François Ricard «Η λυρική γενιά – Δοκίμιο για τη ζωή και το έργο των πρώτων baby boomers» (μτφρ. Γιώργος Καράμπελας, επίμ. Λάκης Προγκίδης εκδ. Μάγμα).

Του Γιώργου Δρίτσα

Αποτελεί γεγονός ότι πο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ιστορίες από τη ζωή

Ιστορίες από τη ζωή

Ιστορίες από τη ζωή των αρχαίων ημών – και όχι μόνο.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Συγγενής και σύντροφος του Αλκιβιάδη, ο Αξίοχος (γράφει ο Λυσίας) τον ακολούθησε στην Άβυδο. Εκεί και οι δυο τους νυμφεύθηκαν τη Μεδοντιάδα. Όταν από τον γάμο των τριών γεννήθηκ...

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Για το βιβλίο του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι «Κράτα το φιλί – Σύντομα μαθήματα για τον έρωτα», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέλευθος στη σειρά Μικρή βιβλιοθήκη, σε μετάφραση του Χρήστου Πονηρού. Στην κεντρική φωτογραφία, ο Αντέρως, θεός του ώριμου έρωτα, αδερφός του Έρωτα, όπως αναπαρίσταται στην κορυφή συντριβανιού ...

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή που συνέγραψε ο Γιάννης Στίγκας με τον Νικόλα Ευαντινό, «Κωμωδία» (εκδ. Άγρα).

Της Τιτίκας Δημητρούλια

Ο Γιάννης Στίγκας και ο Νικόλας Ευαντινός μας παραδίδουν σήμερα μια νέα ποιητική Κωμωδία ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Τα χρόνια» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, επίμετρο: Νίκος Μπακουνάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 14 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σε τούτη την ασπρόμαυρη φωτογραφ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ