europe728

Για το βιβλίο του Τίμοθι Γκάρτον Ας [Timothy Garton Ash] «Πατρίδες – Μια προσωπική ιστορία της Ευρώπης» (μτφρ. Δημήτρης Δουλγερίδης, εκδ. Ψυχογιός). Κεντρική εικόνα: πρώην Ανατολικογερμανοί προσπαθούν να περάσουν από το Τείχος του Βερολίνου στην Potsdamer Platz, το 1989. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Θα μπορούσε να είναι μια παλιά αριστοκράτισσα, σαν εκείνες που σκιαγραφούσε με κομψό και πονετικό τρόπο ο Γιόζεφ Ροτ στο γύρισμα της Ιστορίας, τότε που ο παλαιός κόσμος των μεγάλων αυτοκρατοριών αποχωρούσε ηττημένος και ο νέος ερχόταν πλησίστιος και με πάταγο. Η Ευρώπη, ως Γηραιά Ήπειρος, υπήρξε πάντα με το ένα πόδι στο παρελθόν και με το άλλο στο μέλλον. Ισως γι’ αυτό και παρήγαγε περισσότερη ιστορία από όση μπορούσε να αντέξει, να καταναλώσει και να αφομοιώσει.

Ο ακαδημαϊκός, δημοσιογράφος και πολιτικός αναλυτικός Τίμοθι Γκάρτον Ας είναι γέννημα θρέμμα αυτής της ηπείρου. Αν και ποτέ δεν στερήθηκε τη βρετανικότητά του, από την εφηβεία του κιόλας ήρθε σε επαφή με την καρδιά της Ευρώπης. Επί σχεδόν μισό αιώνα έχει παρακολουθήσει από κοντά όλες τις σημαντικές τεκτονικές αλλαγές που έχουν επισυμβεί στην ήπειρο και ιδιαιτέρως στις κεντρικές και ανατολικές πλευρές του χάρτη της.

Το νέο του βιβλίο Πατρίδες – Μια προσωπική ιστορία της Ευρώπης (μτφρ. Δημήτρης Δουλγερίδης, εκδ. Ψυχογιός) είναι μια ακόμη διορατική ανάλυση για το πώς οι μετασχηματισμοί και τα γυρίσματα της Ιστορίας που σημειώθηκαν κατά τον 20ο αιώνα διαμορφώνουν το σημερινό γεωπολιτικό και κοινωνικό τοπίο. Από την ουγγρική επανάσταση του 1956 έως τη σημερινή εισβολή των Ρώσων στην Ουκρανία, παρεμβάλλεται ένας πυκνός ιστορικός χρόνος με πλήθος γεγονότων που άλλαξαν (άλλοτε επί τα χείρω κι άλλοτε επί τα βελτίω) την όψη της Ευρώπης.

Το ενδιαφέρον με τον Ας είναι ότι από πολύ νωρίς κατανόησε την τραγική ιστορία της ηπείρου, η οποία ήταν πάντα διαφορετική από την οικεία της χώρας του που, ακόμη και σήμερα, διακατέχεται από την νησιωτική και αλαζονική υπερηφάνεια των Αγγλων και βρέχεται από τις ψεκάδες ενός κάποτε ένδοξου παρελθόντος. Αυτό που τον τράβηξε ως αναλυτή και δημοσιογράφο ήταν οι εξεγέρσεις που συνέβησαν στις χώρες-δορυφόρους της πάλαι ποτέ Σοβιετικής Ένωσης. Η προσωπική του θέαση, αλλά και οι επαφές που είχε με ηγέτες εκείνων των εξεγέρσεων αποτελούν ένα σπάνιο κοίτασμα για τούτο το βιβλίο.

Το πρώην Σιδηρούν Παραπέτασμα 

Το πώς αυτά τα κράτη επανενώθηκαν με την υπόλοιπη Ευρώπη, έχοντας διαρρήξει το Σιδηρούν Παραπέτασμα, έχει μέγιστη σημασία για την ανάλυσή του. Η διαφθορά και η μισαλλοδοξία έριξαν κάμποσο νερό στο μύλο τους, ενώ η σταδιακή ένταξή τους στο μπλοκ της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναγκαστικά τα οδήγησε σε δύσκολες πολιτικές, κοινωνικές και νομικές αλλαγές. Οι αντιφάσεις της Ευρώπης δεν περνούν απαρατήρητες από τον Ας. Από τη μια οι λόγης πρωτοπορίες βρήκαν γόνιμο έδαφος εντός της, από την άλλη η γραφειοκρατική και αργοκίνητη δομή των Βρυξελλών δείχνει ότι ο δρόμος προς το μέλλον δεν είναι σπαρμένος μόνο με άνθη. Ακόμη κι έτσι, όπως σημειώνει ο Ας, τα πράγματα δεν είναι τόσο δύσκαμπτα όπως τα κατέγραφε ο ίδιος τη δεκαετία του '70 στον βρετανικό Guardian.

Δεν είναι τυχαίο ότι στόχος της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι να εντάξει ολοένα και περισσότερα υποψήφια κράτη στις τάξεις της – ειδικά από τα Βαλκάνια. Κάτι που δείχνει πως το όραμα της διεύρυνσης αντίκειται στους παγκόσμιους φόβους για την μετακίνηση των πληθυσμών. Υπό συνθήκες, η Ε.Ε. θα μπορούσε, σε μέλλοντα χρόνο κι αφού έχει κατακάτσει το ουκρανικό θέμα, να συνομιλήσει ουσιαστικά με τη Ρωσία του Πούτιν έτσι ώστε να βρεθεί ένα modus vivendi μεταξύ τους και μπει η συνεργασία του σε μια νέα φάση.

Τα τελευυταία πενήντα χρόνια η Ευρώπη βρέθηκε μπροστά σε μια σειρά προκλήσεων, από τις οποίες δεν βγήκε αλώβητη. Το πρόβλημα της μετανάστευσης είναι σημερινό, καυτό και ακόμη δεν έχει βρεθεί ο τρόπος για να αντιμετωπιστεί γόνιμα.

Φυσικά, τα τελευταία πενήντα χρόνια η Ευρώπη βρέθηκε μπροστά σε σειρά προκλήσεων από τις οποίες δεν βγήκε αλώβητη. Το πρόβλημα της μετανάστευσης είναι σημερινό, καυτό και ακόμη δεν έχει βρεθεί ο τρόπος για να αντιμετωπιστεί γόνιμα. Ο Ας σημειώνει πως η Ευρώπη υπήρξε κατά το μάλλον ή ήττον αδέξια έως και απάνθρωπη, κάτι που έδωσε λαβές για την αναβίωση της ακροδεξιάς και ρατσιστικής ρητορικής. Ο Ας σημειώνει ότι οι παγκόσμιες μετακινήσεις πληθυσμών θα πρέπει να θεωρούνται ως δυνητικό θετικό, όχι ως απειλή – ειδικά από χώρες που αντιμετωπίζουν σοβαρή δημογραφική πτώση. Κάτι που δεν έδειξε να το κατανοεί η Ευρώπη (τουλάχιστον όχι πάντα) προωθώντας με άτσαλο τρόπο το σχέδιο που περιλάμβανε κράτη-φρούρια.

timothy garton ash

O Τίμοθι Γκάρτον Ας γεννήθηκε το 1955 στη Βρετανία. Είναι καθηγητής και διευθυντής του Κέντρου Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης (Κολλέγιο St. Antony) και senior fellow του Πανεπιστημίου Στάνφορντ της Καλιφόρνιας. Είναι τακτικός αρθρογράφος της εφημερίδας "The Guardian" και του περιοδικού «The New York Review of Books».

Προς μια Δημοκρατική ομοσπονδιακή Ε.Ε. 

Κάθε κράτος που θα ενταχθεί στην ΕΕ στο μέλλον είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα ενταχθεί σε κάτι περισσότερο από μια δημοκρατική ομοσπονδιακή Ευρωπαϊκή Ένωση, γράφει ο Ας. Η κλιματική κρίση και η πίεση για την αντιμετώπιση της φτώχειας και της κοινωνικής ανισότητας φαίνεται πιθανό να επαναπροσδιορίσουν περαιτέρω τα σύνορα της δημοκρατικής διακυβέρνησης σε εθνικό, ευρωπαϊκό και ακόμη και παγκόσμιο επίπεδο. Από την άλλη, δεν ξεχνάει τη χώρα του, την Αγγλία, καθώς στην μετά Brexit εποχή που έχει εισέλθει μοιάζει να είναι ολότελα ξεκομμένη από τις εξελίξεις. Βυθισμένη σε πολιτικό αδιέξοδο και με τις κρίσεις να διαδέχονται η μία την άλλη, η Αγγλία μοιάζει να παραδέρνει στο άγνωστο και να κυκλώνεται από το χάος και την ανασφάλεια.

Το βιβλίο του Ας διαβάζεται για την πιστότητα των αναφορών του, την προσωπική του εμπειρία, αλλά και για τις ευθύβολες παρατηρήσεις του. 

psgychogios ash patridesΤο βιβλίο του Ας διαβάζεται για την πιστότητα των αναφορών του, την προσωπική του εμπειρία, αλλά και για τις ευθύβολες παρατηρήσεις του. Δεν πρόκειται για έναν ακαδημαϊκό όπου από το βάθρο του, λες και ζει εν κενώ, γράφει για τα συμβαίνοντα στην Ευρώπη. Τουναντίον, εκείνος τα έζησε από κοντά (όπως σημειώνουμε και στην αρχή) και τώρα, έχοντας πάρει απόσταση από τα γεγονότα, στοχάζεται για το πώς το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, η Πτώτη του Τείχους στο Βερολίνο και η κατάρρευση του Ανατολικού Μπλοκ προμήνυαν θετικές εξελίξεις που, φευ, δεν ευοδώθηκαν όλες.

Οι Έλληνες αναγνώστες θα βρουν στο βιβλίο και ένα κομμάτι της ελληνικής ιστορίας, ιδιαιτέρως ταραγμένο, καθώς έχει να κάνει με την περίοδο της δικτατορίας. Για τον συγγραφέα πάντως είναι φανερό ότι δεν τέθηκε ποτέ κανένα δίλημμα: η Ελλάδα ανήκει στην ευρωπαϊκή οικογένεια. 

Συνομιλώντας με σημαντικές προσωπικότητες 

Ο Ας υπήρξε συνομιλητής σημαντικών προσωπικοτήτων: από τον Χέλμουτ Κολ και τη Μάργκαρετ Θάτσερ έως τον Τόνι Μπλερ και άλλους σηναίνοντες πολιτικούς. Ποτέ δεν θέλησε να γευτεί την εξουσία από κάποιον θώκο. Μέσα στην καρδιά του φώλιαζε πάντα η δράση και ο μόχθος ενός αναλυτή. 

Τα τελευταία 15 χρόνια, άλλωστε, η ύβρις που κυριάρχησε στην Ευρώπη οδήγησε σε τιμωρίες, με πρόσφατη την κρίση στην Ουκρανία που, ως γεγονός, δείχνει να μεταγλωττίζει το σενάριο που παίχθηκε στην Ευρώπη το 1945 και εντεύθεν. Εχει δίκιο ο Ας όταν λέει ότι η Ευρώπη είναι η «πιο απρόθυμη αυτοκρατορία στην ιστορία». Χαρακτηρισμός που δείχνει με εύγλωττο τρόπο την αμφιθυμία της μπρος στη δύναμη που διέθετε και τους τρόπους που την διοχέτευε κατά περίσταση. Στην περίπτωση της Ουκρανίας, πάντως, ο Ας τάσσεται ξεκάθαρα κατά της εισβολής από τον στρατό του Πούτιν. 

Ακόμη κι έτσι -και κόντρα σε όλα τα δεδομένα- το βιβλίο του Ας είναι αισιόδοξο. Θα έλεγε κανείς προκλητικά αισιόδοξο. Κλείνει, δε, με μια παράξενη συνάντηση που είχε στην Νορμανδία (μέρος γεμάτο συμβολισμούς, καθώς εκεί έγινε η D-Day, στην οποία μετείχε και ο πατέρας του). Σε ένα μπιστρό έτυχε να συναντήσει έναν συνταξιούχο οδοντίατρο που ψήφιζε Λεπέν. Ο Ας, με πρόσχαρο τρόπο, πρότεινε στον ηλικιωμένο ευρωσκεπτικιστή να πιει στο όνομα της Ευρώπης. Τι κι αν κάποιες φορές μάς πληγώνει; Δεν παύει να είναι ο κοινός μας τόπος. Η δικιά μας αριστοκράτισσα.


 *Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Μπλε ήλιος» (εκδ. Μεταίχμιο).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Στον δρόμο προς την ουτοπία – Η οικονομική ιστορία του 20ού αιώνα» του Τζέι Μπράντφορντ ΝτεΛoνγκ (κριτική)

«Στον δρόμο προς την ουτοπία – Η οικονομική ιστορία του 20ού αιώνα» του Τζέι Μπράντφορντ ΝτεΛoνγκ (κριτική)

Για το βιβλίο του Τζέι Μπράντφορντ ΝτεΛoνγκ [J. Bradford DeLong] «Στον δρόμο προς την ουτοπία – Η οικονομική ιστορία του 20ού αιώνα» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος, εκδ. Μεταίχμιο).

Γράφει ο Γιώργος Σιακαντάρης

Τα βιβλία οικονομικού περιεχομένου έχ...

«Ελληνικός κομμουνισμός – Μια διεθνική ιστορία (1912-1974)», του Κωστή Καρπόζηλου (κριτική)

«Ελληνικός κομμουνισμός – Μια διεθνική ιστορία (1912-1974)», του Κωστή Καρπόζηλου (κριτική)

Για το βιβλίο του Κωστή Καρπόζηλου «Ελληνικός κομμουνισμός – Μια διεθνική ιστορία (1912-1974)» (εκδ. Αντίποδες). Στην κεντρική εικόνα, Θεσσαλονίκη, 1η Μαΐου 1936.

Γράφει ο Γιώργος Σιακαντάρης

Πορεία από το διεθνικό στο εθνικό ...

«Η βιβλιοθήκη του Στάλιν» του Τζέφρι Ρόμπερτς – Η ιδιότυπη βιβλιοφιλία του «πατερούλη»

«Η βιβλιοθήκη του Στάλιν» του Τζέφρι Ρόμπερτς – Η ιδιότυπη βιβλιοφιλία του «πατερούλη»

Για το βιβλίο του Τζέφρι Ρόμπερτς [Geoffrey Roberts] «Η βιβλιοθήκη του Στάλιν – Ένας δικτάτορας και τα βιβλία του» (μτφρ. Βαγγέλης Τσίρμπας, εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Γιώργος Σιακαντάρης 

Ο Τζέφρι Ρόμπερτς, Βρεταν...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

Για την multi παράσταση «Respublika» του Λούκας Τβαρκόβσκι [Lukasz Twarkowski], σε παραγωγή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, η οποία παρουσιάστηκε στο Terra Vibe Park στη Μαλακάσα. Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Πολωνός σκηνοθέτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ