armenian woman kneeling to dead child

Για τη μελέτη των Benny Morris και Dror Ze’evi «H τριακονταετής γενοκτονία – Ο αφανισμός των χριστιανικών μειονοτήτων της Τουρκίας, 1894-1924» (μτφρ. Μενέλαος Αστερίου, εκδ. Πατάκη).

Της Λεύκης Σαραντινού

Για πρώτη φορά στη διεθνή ιστοριογραφία δύο έγκριτοι ιστορικοί συγκεντρώνουν σε ένα βιβλίο όλα τα διαθέσιμα στοιχεία για τη συστηματική γενοκτονία στην οποία προέβησαν οι Τούρκοι εθνικιστές, από το 1894 έως και το 1924, επί σχεδόν τριάντα δηλαδή συναπτά έτη, κατά των χριστιανικών μειονοτήτων στην επικράτεια της καταρρέουσας Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Πρόκειται για τους Ισραηλινούς Μπένι Μόρις και Ντρορ Ζεέβι, καθηγητές στο Πανεπιστήμιο Μπεν Γκουριόν και ειδήμονες σε θέματα Οθωμανικής Ιστορίας και Ιστορίας της Μέσης Ανατολής. Το αποτέλεσμα είναι κάτι παραπάνω από ικανοποιητικό, τόσο για τους ιστορικούς που ασχολούνται ειδικότερα με το θέμα όσο και γενικότερα για όποιον θέλει να μάθει περισσότερα.

Οι συγγραφείς, παρά τη συστηματική καταστροφή των αρχείων και των ντοκουμέντων που σχετίζονταν με τις σφαγές, αποδεικνύουν με αδιάψευστα στοιχεία πως τα επαίσχυντα αυτά γεγονότα δεν αποτελούσαν τυχαία και μεμονωμένα περιστατικά αλλά ένα οργανωμένο σχέδιο εξόντωσης εκ μέρους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και –εν συνεχεία, μετά το 1923– του τουρκικού κράτους, με σκοπό να εξαλειφθεί κάθε άλλη εθνότητα πλην της τουρκικής από τα εδάφη τους.

Η άρνηση του κράτους να αναγνωρίσει τα πεπραγμένα του, σε αντίθεση με το γερμανικό κράτος που αναγνώρισε επίσημα το Ολοκαύτωμα, στιγματίζεται από τους συγγραφείς...

Παρ’ όλες τις αποδείξεις, όμως, το τουρκικό κράτος αρνείται μέχρι σήμερα τη διάπραξη των επονείδιστων αυτών πράξεων. Η άρνηση του κράτους να αναγνωρίσει τα πεπραγμένα του, σε αντίθεση με το γερμανικό κράτος που αναγνώρισε επίσημα το Ολοκαύτωμα, στιγματίζεται από τους συγγραφείς, οι οποίοι προβαίνουν, στο τέλος του βιβλίου, σε μια εξαιρετική σύγκριση μεταξύ των δύο γενοκτονιών, των Εβραίων από τους ναζί και των χριστιανών από τους Τούρκους.

Οι συγγραφείς παραθέτουν αφηγήσεις αυτόπτων μαρτύρων –κατά κύριο λόγο Αρμενίων, Ελλήνων και Ευρωπαίων και λιγότερο Τούρκων– για τις σφαγές, τις εκτοπίσεις και τις διώξεις που έλαβαν χώρα στην Τουρκία κατά τη διάρκεια της τριακονταετίας, και απαριθμούν τους λόγους για τους οποίους οι Τούρκοι πίστευαν πως έπρεπε να εξοντωθούν οι χριστιανοί της αυτοκρατορίας και, ακολούθως, του εθνικού κράτους τους.

Η αφήγηση των γεγονότων ακολουθεί χρονολογική και γεωγραφική σειρά. Εξιστορούνται διεξοδικά τα γεγονότα που αφορούν τη μεγαλύτερη γενοκτονία, εκείνη των Αρμενίων, και ακολούθως αυτή των Ελλήνων (της Μικράς Ασίας και της Κωνσταντινούπολης και όχι του Πόντου). Αναφορά γίνεται επίσης και στις άγνωστες στο ευρύ κοινό διώξεις κατά των Ασσυρίων χριστιανών της Τουρκίας. Η φρίκη των βιασμών, των πογκρόμ και των λεηλασιών, αλλά και εκείνη των εκτοπίσεων, των υποχρεωτικών εξισλαμισμών και των ταγμάτων εργασίας παρουσιάζονται αναλυτικά στις σελίδες του βιβλίου. Η τύχη των Ελλήνων της Ανατολικής Θράκης παρουσιάζεται μεν, αλλά κάπως πιο περιορισμένα σε σχέση με εκείνη των Ελλήνων της Μικράς Ασίας.

Η άνοδος του Μουσταφά Κεμάλ παρουσιάζεται διεξοδικά και κατονομάζονται όλοι οι αρχιτέκτονες των διώξεων, χωρίς να αποσιωπούνται οι εκδικητικές πράξεις τόσο των Αρμενίων όσο και των Ελλήνων κατά των Τούρκων.

Ο Έλληνας αναγνώστης θα βρει εξαιρετικά ενδιαφέρουσα την αφήγηση για τα γεγονότα της Μικρασιατικής Καταστροφής και της υπογραφής της Συνθήκης της Λοζάνης, υπό την οπωσδήποτε πιο αντικειμενική και ψύχραιμη οπτική των ξένων συγγραφέων. Επίσης, η άνοδος του Μουσταφά Κεμάλ παρουσιάζεται διεξοδικά και κατονομάζονται όλοι οι αρχιτέκτονες των διώξεων, χωρίς να αποσιωπούνται οι εκδικητικές πράξεις τόσο των Αρμενίων όσο και των Ελλήνων κατά των Τούρκων. Αυτές, όμως, έλαβαν χώρα περιστασιακά και δεν μπορούν να συγκριθούν σε έκταση και μέγεθος με τις αντίστοιχες τουρκικές ωμότητες.

Ο τελικός απολογισμός; Περίπου 1,5 εκατομμύριο Αρμένιοι εξολοθρεύτηκαν και 1,2 εκατομμύριο Έλληνες υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν τα πατρογονικά εδάφη τους, ενώ περίπου 350.000 Έλληνες, κυρίως του Πόντου, έχασαν τη ζωή τους. Από τον Αμπντούλ Χαμίτ, τον αιματοβαμμένο «Κόκκινο Σουλτάνο» των σφαγών του 1895-1896, μέχρι τον ανθέλληνα Τζελάλ Μπαγιάρ και τον εθνικιστή Κεμάλ Ατατούρκ, οι συγγραφείς μάς καλούν σε ένα οδοιπορικό των δεινών που βίωσαν οι χριστιανοί της Τουρκίας.

Φυσικά, από το βιβλίο δεν απουσιάζουν και κάποιες πτυχές ανθρωπιάς που υπήρξαν μέσα στο χάος. Πρόκειται για παραδείγματα Τούρκων που επέλεξαν να αψηφήσουν τις διαταγές και να σταθούν υπεράνω κάθε εθνικισμού και θρησκευτικής διαφοράς.

Αξίζει, τέλος, να σημειωθεί ότι το μνημειώδες αυτό έργο συνοδεύεται από αποδεικτικό φωτογραφικό υλικό. Ακόμη, πρέπει να αναφερθεί ότι σκοπός της συγγραφής του εν λόγω βιβλίου, σύμφωνα με τους συγγραφείς, δεν είναι η αναμόχλευση των παθών και του μίσους, αλλά απεναντίας η απόδειξη της ιστορικής αλήθειας και η αναγνώριση των γενοκτονιών από το σύγχρονο τουρκικό κράτος.

* Η ΛΕΥΚΗ ΣΑΡΑΝΤΙΝΟΥ είναι συγγραφέας, ιστορικός και καθηγήτρια μουσικής. Τελευταίο της βιβλίο, η μελέτη «Μύθοι που έγιναν ιστορία» (εκδ. Ενάλιος).


patakis MORIIS 30aetis genokotoniaH τριακονταετής γενοκτονία
Ο ΑΦΑΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΩΝ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΩΝ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ, 1894-1924
BENNY MORRIS ΚΑΙ DROR ZE’EVI
Μτφρ. Μενέλαος Αστερίου
ΠΑΤΑΚΗΣ 2021
Σελ. 670, τιμή εκδότη €32,00


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Για τους αρχιτέκτονες της γενοκτονίας, το δυτικό τμήμα της αυτοκρατορίας συνιστούσε μικρότερη απειλή από το ανατολικό. Οι Αρμένιοι του δυτικού τμήματος διέμεναν σε πόλεις, ήταν συγκριτικά εύποροι, περισσότερο ενσωματωμένοι στην οθωμανική ζωή και λιγότερο μαχητικοί απ' ό,τι οι πιο καταπιεσμένοι εξαδέλφοί τους στο ανατολικό τμήμα. Ενώ ο νόμος για τις εκτοπίσεις ίσχυε και για τους Αρμενίους του δυτικού τμήματος, η εκτόπισή τους θεωρήθηκε λιγότερο επείγουσα και συνοδεύτηκε από μικρότερη άμεση βία. Όμως η Κωνσταντινούπολη απλώς καθυστερούσε το αναπόφευκτο, δίνοντας στην Ειδική Οργάνωση χρόνο για να αποδυναμώσει τους Αρμενίους της ανατολής πριν να αρχίσει η εκτόπιση των Αρμενίων της δύσης». 

politeia link more

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ελευθέριος Βενιζέλος, ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλύτρωτων''» της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου (κριτική) – Νέα στοιχεία για τη δράση του Κρητικού πολιτικού

«Ελευθέριος Βενιζέλος, ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλύτρωτων''» της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου (κριτική) – Νέα στοιχεία για τη δράση του Κρητικού πολιτικού

Για το βιβλίο της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου «Ελευθέριος Βενιζέλος. Ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλυτρώτων''. Μέσα από τα αρχεία της Επιτροπής Εθνικής Αμύνης Κωνσταντινουπόλεως (1920-1922)» (εκδ. Gutenberg). 

Γράφει ο Σήφης Μπουζάκης

...
«Στον δρόμο προς την ουτοπία – Η οικονομική ιστορία του 20ού αιώνα» του Τζέι Μπράντφορντ ΝτεΛoνγκ (κριτική)

«Στον δρόμο προς την ουτοπία – Η οικονομική ιστορία του 20ού αιώνα» του Τζέι Μπράντφορντ ΝτεΛoνγκ (κριτική)

Για το βιβλίο του Τζέι Μπράντφορντ ΝτεΛoνγκ [J. Bradford DeLong] «Στον δρόμο προς την ουτοπία – Η οικονομική ιστορία του 20ού αιώνα» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος, εκδ. Μεταίχμιο).

Γράφει ο Γιώργος Σιακαντάρης

Τα βιβλία οικονομικού περιεχομένου έχ...

«Ελληνικός κομμουνισμός – Μια διεθνική ιστορία (1912-1974)», του Κωστή Καρπόζηλου (κριτική)

«Ελληνικός κομμουνισμός – Μια διεθνική ιστορία (1912-1974)», του Κωστή Καρπόζηλου (κριτική)

Για το βιβλίο του Κωστή Καρπόζηλου «Ελληνικός κομμουνισμός – Μια διεθνική ιστορία (1912-1974)» (εκδ. Αντίποδες). Στην κεντρική εικόνα, Θεσσαλονίκη, 1η Μαΐου 1936.

Γράφει ο Γιώργος Σιακαντάρης

Πορεία από το διεθνικό στο εθνικό ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Ετυμολογίες» του Ευθύμη Φιλίππου και της Αγγελικής Παπούλια στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική)

«Ετυμολογίες» του Ευθύμη Φιλίππου και της Αγγελικής Παπούλια στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική)

Για την παράσταση «Ετυμολογίες» σε κείμενο του Ευθύμη Φιλίππου και σκηνοθεσία του Ευθύμη Φιλίππου και της Αγγελικής Παπούλια, η οποία θα παρουσιαστεί στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου, στο κτήριο της Παλαιάς Βουλής για 4 ακόμη παραστάσεις (20, 21 –δύο παραστάσεις–, 22 Ιουλίου).

Γράφει ο ...

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα, όπως ψηφίστηκαν από 503 μυθιστοριογράφους, συγγραφείς μη μυθοπλαστικών έργων, ποιητές, κριτικούς και άλλους βιβλιόφιλους – με την επιμέλεια των συντακτων του Book Review των Νew Υork Τimes. Έκπληξη; Οι γυναίκες συγγραφείς είναι, οριακά, περισσότερες από τους άντρες. 

...
«Θεόδωρος Τερζόπουλος: Ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» του Δημήτρη Τσατσούλη (κριτική)

«Θεόδωρος Τερζόπουλος: Ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» του Δημήτρη Τσατσούλη (κριτική)

Για το βιβλίο του Δημήτρη Τσατσούλη «Θεόδωρος Τερζόπουλος: ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» (εκδ. 24 Γράμματα). 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Η πρόσφατη παράσταση της αισχύλειας τριλογίας «...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα, όπως ψηφίστηκαν από 503 μυθιστοριογράφους, συγγραφείς μη μυθοπλαστικών έργων, ποιητές, κριτικούς και άλλους βιβλιόφιλους – με την επιμέλεια των συντακτων του Book Review των Νew Υork Τimes. Έκπληξη; Οι γυναίκες συγγραφείς είναι, οριακά, περισσότερες από τους άντρες. 

...
50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Πώς να περάσεις «απέναντι»: 10 βιβλία που βοηθούν να αλλάξεις νοοτροπία και στόχους

Πώς να περάσεις «απέναντι»: 10 βιβλία που βοηθούν να αλλάξεις νοοτροπία και στόχους

Γίνεται να αλλάξουμε τη ζωή μας αντιμετωπίζοντας τους φόβους, τα τραύματα του παρελθόντος και να αγαπήσουμε πραγματικά; Επιλέγουμε δέκα βιβλία που μας παρέχουν πρακτικές συμβουλές για να δούμε τον εαυτό μας κάτω από ένα νέο φως. 

Γράφει ο Λεωνίδας Καλούσης 

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ